6 sự kiện thiên văn không thể bỏ qua trong tháng 12/2020

0
39

Nếu bạn là một người yêu thích thiên văn học thì chẳng thể bỏ qua một loạt buổi lễ thiên văn đầy cuốn hút trên khung trời vào thời điểm tháng 12 này. Mưa sao băng Geminids – trận mưa sao băng lớn nhất trong năm. Một tuần sau cực đại Geminids, sẽ diễn ra hiện tượng “đại giao hội” hiếm gặp, đó là lần gặp mặt kỳ thú giữa hai hành tinh Sao Mộc & Sao Thổ. & kế tiếp đó là đồng loạt buổi lễ thiên văn thú vị khác, theo ghi nhận của giới Chuyên Viên, vào tháng 12 này ở VN có lẽ xem xét được 6 buổi lễ thiên văn nổi trội.

1. Mưa sao băng Geminids ngày 13 – 14.12

Geminids là trận mưa sao băng được ra bởi vật thể 3200 Phaethon, được nghĩ rằng một tiểu hành tinh Palladian. Mưa sao băng Geminids được chờ đợi nhất năm bởi độ rực rỡ cũng như tần suất sao băng, thường hiện ra từ ngày 4 đến 17-12 hằng năm. Nó được xem xét trước nhất vào năm 1862, nhưng với tần suất chỉ vài chục vệt, thấp hơn hiện tại khá nhiều.

Geminids là vua của các trận mưa sao băng. Nó được nhiều người coi là mưa sao băng đẹp nhất trên khung trời, tạo thành tới 120 vệt sao băng nhiều màu sắc mỗi giờ vào lúc cực điểm.

Năm 2020, theo các nguồn tin tức thiên văn dự kiến cực điểm của trận mưa sao băng này là 18g ngày 14-12 giờ quốc tế, tức 1g sáng 15-12 giờ Việt Nam (theo dự đoán của Tổ chức sao băng quốc tế – IMO). Tại VN, thời điểm xem xét tốt nhất mưa sao băng Geminids là đêm 14 – rạng sáng 15-12 (giờ Việt Nam).

Những người yêu thích thiên văn có lẽ khởi đầu xem xét trận mưa sao này từ khoảng 22g ngày 14-12 cho tới rạng sáng 15-12 mà không lo bị ánh trăng gây tác động.

2. Hiện tượng trăng mới ngày 14.12

Mặt trăng sẽ nằm cùng phía với Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất & sẽ không chứng kiến được trên khung trời đêm. Buổi lễ này xảy ra lúc 23h18 ngày 14.12 (giờ VN).

Các pha của Mặt Trăng nhìn từ Bắc bán cầu. Khi nhìn từ Nam bán cầu mỗi pha sẽ quay ngược 180°. Phần trên của hình vẽ không theo tỷ lệ, với khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trăng xa hơn nhiều.

Trong thiên văn học, mặt trăng mới là công đoạn mặt trăng trước nhất, khi Mặt Trăng & Mặt Trời có cùng kinh độ hoàng đạo. Bước này, đĩa mặt trăng không chứng kiến được bằng mắt, loại trừ khi bị che bóng mờ trong nhật thực. Ánh sáng ban ngày sáng hơn các ánh sáng từ Trái Đất, làm cho mặt trăng mới được chiếu sáng, tuy hơi mờ. Pha thực tiễn thường là một lưỡi liềm rất mỏng.

3. Đông chí ngày 21.12

Đông chí năm nay xảy ra lúc 17h02. Cực Nam của Trái Đất sẽ nghiêng về phía Mặt Trời. Hiện thời, Mặt Trời sẽ đạt đến địa điểm cực nam của nó trên khung trời & chiếu sáng thẳng lên vùng chí tuyến Nam, ở vĩ tuyến 23,44 độ vĩ nam. Theo thuật ngữ thiên văn học, đông chí là thời điểm có liên quan đến địa điểm của hành tinh trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Nó là lúc kinh độ Mặt Trời bằng 270 độ ở Bắc Bán cầu, & cũng là ngày khởi đầu mùa đông tại Bắc Bán cầu & ngày khởi đầu mùa hè tại Nam bán cầu.

Tiết Đông chí là tiết khí bắt đầu bằng điểm giữa của mùa đông, nó là một trong hai mươi tư tiết khí trong nông lịch. Theo khái niệm này, điểm khởi đầu của nó trùng với điểm đông chí (tiếng Anh: Winter solstice) tại Bắc Bán cầu theo quan niệm của khoa học phương Tây.

Theo quy ước, tiết đông chí là khoảng thời gian bắt nguồn từ khoảng ngày 21 hay 22 tháng 12 khi chấm dứt tiết đại tuyết & chấm dứt vào khoảng ngày 5 hay 6 tháng một trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết tiểu hàn khởi đầu.

4. Giao hội hiếm gặp giữa Sao Mộc & Sao Thổ ngày 21.12

Giao hội của Sao Mộc & Sao Thổ sẽ diễn ra vào ngày 21 tháng 12. Lần giao hội hiếm gặp giữa hai hành tinh này được gọi là “đại giao hội” (great conjunction). Lần đại giao hội gần đây nhất xảy ra vào năm 2000.

Sao mộc và sao thổ xếp thẳng hàng sau 800 năm

Vào đêm ngày 21 tháng 12, khi sao Mộc & sao Thổ ở gần nhau nhất, chúng trông như một hành tinh kép (double planet), khoảng cách giữa chúng chỉ bằng 1/5 đường kính trăng tròn. So với phần đông những người xem xét bằng kính viễn vọng, trong buổi đêm này, sao Mộc, sao Thổ & các vệ tinh lớn nhất của chúng đều có lẽ xem xét từ cùng một góc.

Nếu mong muốn xem xét sao Mộc & sao Thổ hiện ra gần nhau như thế trên khung trời ở lần kế tiếp thì tất cả chúng ta sẽ phải chờ tới ngày 15/3/2080. & thời dịp kế tiếp sẽ hiện ra sau năm 2400.

Để không bỏ lỡ & xem xét trọn vẹn buổi lễ “giao hội” cả đời có một này, các bạn cần sự suport của các loại kính thiên văn chuyên dụng. Đọc qua một số kính thiên văn tại đây

5. Mưa sao băng Ursids ngày 21 – 22.12

Ursids là một trận mưa sao băng cỡ nhỏ, với khoảng 5-10 sao băng mỗi giờ. Trận mưa sao băng này được tạo dựng từ các hạt bụi còn sót lại của sao chổi Tuttle, thuộc chòm sao Tiểu Ursa (gần Kochab). Lần trước nhất được phát hiện vào năm 1790. Mưa sao băng Ursids thường hiện ra từ ngày 17 đến ngày 25 tháng 12 hàng năm. Trong lịch sử vào năm 1945 người ta đã đo được có tới 169 vệt sao hiện ra trong 1 giờ.

Cực đỉnh năm nay diễn ra vào đêm ngày 21, rạng sáng ngày 22 theo giờ VN.

6. Trăng tròn ngày 30.12

Mặt Trăng & Mặt Trời sẽ nằm ở 2 phía đối mặt nhau khi nhìn từ Trái Đất & mặt hướng về phía Trái Đất của Mặt Trăng sẽ được chiếu sáng hoàn toàn. Pha này xảy ra lúc 10h30.

Trăng tròn lần này được các bộ lạc người Mỹ địa phương xưa kia gọi là Trăng Lạnh vì đây là thời điểm không khí lạnh mùa đông bao chùm khắp mọi nơi & ban tối u tối kéo dài. Lần trăng tròn này nói một cách khác là Trăng Đêm dài & Trăng trước Lễ Yule.

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Khoa học vũ trụ
XEM THÊM  10 bộ phim du hành thời gian hack não người xem