Bỏ mặc cố gắng của các nhà khảo cổ & sử gia, sự sụp đổ một số nền văn minh trong lịch sử con người vẫn là ẩn số.

Thành Troy – hư hay thực

Mẩu truyện về thành Troy được nối liền với hai trường thi của Homer: Iliad & Odyssey trong huyền thoại Hy Lạp. Trong lúc rất là nhiều các nền văn minh cổ đại để lại di tích vật chất cho hậu thế thì thành Troy được xem như một mẩu truyện trong trí tưởng tượng của người xưa bởi trên địa cầu thời hiện đại, người ta không thấy vết tích của bức thành nối liền với cuộc đấu tranh bất hủ & con ngựa gỗ thần thoại.


Tàn tích của thành Troy

Thế nhưng theo những phân tích mới đây của các nhà sử học, thành Troy là có thật. Họ cam đoan rằng cách đây hơn 3.000 năm, thành Troy nằm trên một đỉnh đồi, gần bến cảng thông ra biển Aegae (hiện cảng này đã bị cát vùi lấp). Khi những nhà buôn Hy Lạp, Italy, Bồ Đào Nha dong thuyền từ biển Aegae tới Biển Đen, họ đều dừng chân ở Troy để tiếp tế lương thực & tiêu khiển. Những vết tích khảo cổ học mới được phát hiện như: mảnh thuyền & cọc sắt nằm rải rác dưới những lớp đất cách thành Troy (thuộc Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) khoảng 4 km là bằng cớ cho thấy chiến thuyền Hy Lạp đã từng đậu bước này trước khi tấn công vào thành, giống như lời kể của Homer trong người hùng ca Iliad.


Con ngựa gỗ thành Troy trong truyền thuyết.

Tại sao thành Troy biến mất? Này là thắc mắc mà nhiều thế hệ các nhà khoa học mất công đi tìm câu giải đáp.

Giáo sư vật lý Amos Nur tại Đại học Stanford, Mỹ cho biết: “Chúng tôi tin rằng các thảm họa tự nhiên, đặc biệt là động đất, đã đóng vai trò quan trọng trong sự mất tích bí ẩn của nhiều nền văn minh”. Các nhà khoa học khác của Hiệp hội Địa vật lý Mỹ lại tiến triển một giả thuyết hoàn toàn khác. Khi phân tích vùng hướng đông Địa Trung Hải ở cuối giai đoạn đồ đồng, họ nghĩ rằng một trận động đất lớn có thể là thủ phạm chính đằng sau sự biến mất của nhiều Tp như Troy, Mycenae & Knossos. Các Tp này đã bị quét khỏi bản đồ toàn cầu trong khoảng năm 1.225 – 1.175 trước Công nguyên. & luận điểm này đã được Hiệp hội Địa lý, Vật lý Mỹ ủng hộ.

Văn hóa Harappa – những pháo đài bằng đất sét nung

Một nền văn minh cổ đại nằm trong tổng thể các nền văn minh Sông Ấn là một nền văn minh thời Cổ đại tiến triển vào khoảng thời gian từ năm 2.800 đến năm 1.800 trước Công nguyên. Sử sách còn ghi nhận sự tiến triển cao của nền văn minh này về sự tiến triển kinh tế, thương mại, nông nghiệp, văn nghệ, chữ viết… Nhưng nền văn hóa này đã biến mất mà lý do cho đến nay vẫn chưa rõ nhưng đồng loạt đền thờ được phát hiện đã chứng minh cho sự tồn tại.

Giả thuyết phổ biến đặc biệt là do người du mục Arian (tiếng Anh: Aryan) hiện ra & lấn chiếm. Giả thuyết thứ hai được nhiều người chấp thuận là về những biến đổi khí hậu. Vào khoảng 1.800 năm kia Công nguyên, khí hậu trong lưu vực sông Ấn biến đổi, trở nên lạnh & khô hơn, sông Ghaggra-Hakra trở nên khô cạn làm biến đổi kiến tạo mảng, nguồn nước của hệ thống sông bị chuyển hướng tới đồng bằng sông Hằng kéo theo sự suy tàn của nền văn minh Harappa.

Các thuyết khác nghĩ rằng sự suy tàn của nền văn minh sông Ấn có liên quan tới việc vương quốc người Sumer chấm hết & các quan hệ bán sỉ với vương quốc này đã không còn tiếp, hay xung đột quân sự & bệnh tật đã chấm hết nền văn hóa này. Lý do quyết định cho sự suy vong còn chưa được giải thích rõ ràng và cụ thể. Giáo sư Amos Nur & cộng sự Prasad, khi suy xét lịch sử địa chấn, đã nhận biết có những trận động đất thảm khốc đổ xuống vùng ven biển gần biên thuỳ giữa Ấn Độ & Pakistan. Theo giả thuyết của họ, một hoặc nhiều chấn động lớn có thể đã làm vỏ địa cầu di chuyển, dẫn theo việc chặn dòng chảy của một dòng sông lớn trong vùng. Nền sản xuất nông nghiệp bị hủy hoại, các trận lụt cực kỳ nghiêm trọng xảy ra & cuối cùng vùi lấp các Tp dưới bùn lầy.


Những tường thành của văn hóa Harappa. (Ảnh: Globalheritagefund)

& nền văn minh Maya

Maya là nền văn minh cổ rực rỡ bên cạnh nền văn minh Andes, được xây dựng bởi người Maya, một bộ tộc thổ dân châu Mỹ từ năm 1.000 trước Công nguyên. Nền văn minh Maya đạt một trình độ cao chẳng những về ngành nghề xây dựng nhà nước mà còn tiến triển đặc sắc cả ngành nghề thiết kế, toán học, thiên văn học & tính toán thời gian. Những di tích khảo cổ học đã chứng minh người Maya đã tiến triển định nghĩa “số 0” vào năm 357, sớm hơn châu Âu khoảng gần 900 năm, xác nhận đúng đắn độ dài của một năm, thời gian địa cầu quay hết một vòng quanh mặt trời, đúng đắn hơn rất là nhiều lịch được châu Âu sử dụng vào thời đó. Không chỉ có vậy, tôn giáo của người Maya cũng khá đặc biệt vì có sự phối hợp giữa lễ nghi với các chu kỳ của vũ trụ.


Hình minh họa bộ lịch Tzolk’in của người Maya. (Ảnh: yucatanadventure)

Cùng chung định mệnh với thành Troy & văn minh Harappa, hai Tp Quirigua (Đông Guatemala ngày nay) & Benque Viejo, vốn dĩ là trọng điểm văn hóa của người Maya trong giai đoạn đỉnh cao, đột ngột biến mất vào cuối thế kỷ thứ 9 trước Công nguyên. Nhiều nhà sử học trên toàn cầu nghĩ rằng sự biến mất đó là hậu quả của những trận chiến liên miên, ban đầu là ngay trong bộ tộc của người Maya nhằm tranh giành quyền lực & sau này là của người Maya chống lại sự xâm chiếm đưa tên đế quốc Tây Ban Nha. Nhưng kết quả phân tích của nhà địa – vật lý Robert Kovach lại cho tất cả chúng ta một lý do tiêu diệt khác: một trận động đất hoảng hồn.

Nền văn minh Chan Chan

Theo các ebook phân tích, nền văn minh Chan Chan bắt nguồn từ năm 850 trước Công nguyên & trải qua công đoạn cực thịnh trong những năm đầu thế kỷ 15.


Nền văn minh Chan Chan

Bên cạnh đó, nền văn minh này đã bị lụi tàn khi đế chế Inca xâm lược. Ngày nay loài người vẫn trầm trồ trước những tàn tích của nền văn minh Chan Chan như những hình vẽ đồ sộ, kỳ dị trên cao nguyên Nazca.

Người ta đề ra rất là nhiều giả thuyết xoay quang những hình vẽ. Nhiều người tin rằng những hình vẽ kỳ dị ấy là phương thức để người xưa liên lạc với loài vật ngoài hành tinh.

Những cơn bức xúc của hành tinh vốn dĩ là lý do của đổ nát nhưng đến nay, đây còn được xác nhận là lý do kéo theo sự mất tích bí hiểm của nhiều nền văn minh trong lịch sử con người.

Xem Thêm  Stt Nhạt Nhẽo ❤️ Bộ 1001 Status Nhạt Về Tình Yêu Cuộc Sống - cười nhạt

Nền văn minh thung lũng Indus, Pakistan

Nền văn minh thung lũng Indus là một trong những kỳ quan thiết kế vĩ đại nhất do loài người sáng kiến ra trong toàn cầu cổ đại (được biết tới với mức độ tác động như là nền văn minh Harappan). Đây là một trong các đô thành lớn nhất trên lục địa.


Nền văn minh thung lũng Indus, Pakistan

Nằm ở địa điểm Pakistan ngày nay, nền văn minh thung lũng Indus tiến triển mạnh cách đây 4.500 năm & sau đó bị bỏ quên cho đến khi di tích được khai quật vào những năm 1920.

Với các công nghệ tinh xảo & tiên tiến, nền văn minh này nổi trội với hệ thống vệ sinh môi trường đô thành cũng như bằng cớ về trình độ đáng bất ngờ trong kỹ thuật, toán học & thậm chí là nha khoa.

Vào khoảng năm 1500 trước Công nguyên, nền văn minh thung lũng Indus hầu hết đã bị bỏ quên, có thể là sau cuộc xâm lược của các bộ tộc Ấn-Âu hay sự sụp đổ trong nông nghiệp do biến đổi khí hậu.

Đế chế Khmer, Campuchia

Là một trong những đế quốc hùng cường nhất khu vực Đông Nam Á, nên nền văn minh Khmer tác động từ quốc gia Campuchia ngày nay cho đến Lào, Thái Lan, viet nam, Myanmar & Malaysia. Ngày nay, nó được biết tới với cái tên Angkor.

Ngoài những di tích khắc trên đá thì không có bất kỳ chứng tích bằng văn bản nào tồn tại, vì vậy hiểu biết của tất cả chúng ta về nền văn minh cổ đại này chỉ được chắp ghép từ các điều tra khảo cổ học, phù điêu trên hàng rào trong các ngôi đền & các ebook bên ngoài bao gồm cả ebook của Trung Quốc.


Đế chế Khmer, Campuchia

Người Khmer ứng dụng cả Ấn Độ giáo lẫn Phật giáo vào xây dựng các ngôi đền, tòa tháp & các kết cấu cầu kỳ khác như Angkor Wat chỉ để thờ thần Vishnu.

Các cuộc xâm lăng của kẻ địch, tạ thế do dịch bệnh hạch, các vấn đề về làm chủ nguồn nước tác động đến nông nghiệp & xung đột về quyền lực giữa các gia đình trong hoàng gia có thể là lý do kéo theo sự tàn lụi của đế chế này.

Anasazi, New Mexico, Mỹ

“Anasazi” là tên hiện đại của người dân Pueblo cổ đại, những người dân sống ở khu vực “Ngã tư” (Four Corners) của Đông Nam Hoa Kỳ tại đường giao nhau của các tiểu bang Utah, Arizona, New Mexico & Colorado.

Nền văn minh của họ hiện ra vào khoảng thế kỷ thứ 12 trước Công nguyên, & vẫn còn được biết tới với những kết cấu bằng đá & gạch xây dựng xuôi theo các vách đá bao gồm Cliff Palace trong Công viên đất nước Mesa Verde, những tàn tích của Nhà Trắng (White House Ruins) & Pueblo Bonito tại mép phía Bắc của Chaco Canyon. Thiết kế này được tiến triển thành chung cư nhiều tầng mà thường chỉ có thể đi vào bằng dây thừng hoặc thang.


Anasazi, New Mexico, Mỹ

Người Pueblo cổ đại không nhất thiết phải “biến mất”, ngoài ra, họ đã từ bỏ quê hương của mình vì những nguyên nhân mà đến nay vẫn chưa có lãi đáp án. Nhiều Chuyên Viên cũng như những người Pueblo hiện đại – những người coi người Pueblo cổ đại như tổ sư của mình tin rằng nạn phá rừng & hạn hán đã gây ra xung đột nội bộ & đấu tranh đã khiến người Pueblo rời bỏ quê hương.

Nền văn minh Olmec, Mexico

Veracruz & Tabasco ở mảnh đất thấp nhiệt đới hướng nam miền trung Mexico đã từng là một nền văn minh tiến triển tiền Columbia – nơi xây dựng nên những thủ phủ đồ sộ đáng ngạc nhiên, nơi diễn ra các cuộc đổ máu & sự hy sinh của loài người, nơi phát minh ra định nghĩa về số không & về căn bản đặt nền móngcho mọi nền văn hóa Trung Mỹ.


Nền văn minh Olmec, Mexico

Nền văn minh Olmec thậm chí có thể là nền văn minh trước hết tại Tây bán cầu đã tiến triển hệ thống chữ viết, & có thể là đã phát minh ra cả la bàn & lịch Trung Mỹ. Có niên đại khoảng 1.500 năm kia Công nguyên, nền văn minh Olmec đã không được phát hiện bởi các sử gia cho đến giữa thế kỷ 19. Sự biến mất của nó được cho rằng do những biến đổi môi trường gây ra bởi các vụ phun trào núi lửa, động đất hoặc có thể là do sự suy yếu về nông nghiệp.

Đế chế Aksumite, Ethiopia

Một đế chế có hoạt động thương mại cốt yếu với đế chế La Mã & Ấn Độ cổ là Đế chế Aksumite – nói một cách khác là Vương quốc Aksum hoặc Axum – thống trị các nước ở Tây Bắc Châu Phi bao gồm cả nước Ethiopia từ thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên.


Đế chế Aksumite, Ethiopia

Từng được cho rằng quê hương của nữ hoàng Sheba, đế quốc Aksumite có thể là một nước địa phương tiến triển hùng cường của châu Phi bao gồm đa phần Eritrea ngày nay, miền Bắc Ethiopia, Yemen, miền Nam A-rập Xê-út & miền bắc Sudan.

Vương quốc ở Ethiopia này không phải là huyền thoại, nó từng thực sự là một cường quốc về thương mại. Nhờ tiếp cận được cả sông Nile lẫn các tuyến đường giao thương ở Biển Đỏ, thương mại của Aksum rất phát đạt, & vào đầu Công nguyên, phần nhiều người Ethiopia nằm dưới quyền thống trị của Aksum. Sức mạnh & sự hưng vượng của Aksum cho phép họ mở rộng sang cả Arập. Vào thế kỷ thứ 3, một nhà triết học Ba Tư đã viết rằng Aksum là một trong 4 vương quốc lớn nhất toàn cầu, bên cạnh Rome, Trung Quốc & Ba Tư.

Aksum đã chấp thuận Cơ đốc giáo không lâu sau Đế chế La Mã & tiếp tục tiến triển mạnh trong suốt đầu giai đoạn Trung Cổ. Còn nếu như không phải vì đạo Hồi được mở rộng, Aksum đã có thể tiếp tục cai quản Đông Phi. Sau cuộc chinh phục bờ Biển Đỏ của người Arập, Aksum đã đánh mất lợi thế giao thương chính của mình vào tay những đất nước láng giềng. Lẽ hiển nhiên, họ chỉ có thể tự trách chính mình. Chỉ vài thập kỷ trước đây, vị vua của Aksum đã cho phép những người tin theo Thánh Muhammad tị nạn, vì vậy đã tạo cơ hội cho một tôn giáo hủy hoại chính đế chế của mình.

Nền văn minh Minoans, đảo Crete

Được đặt theo tên của vua Minos thần thoại, nền văn minh Minoan của đảo Crete được tái phát hiện vào đầu thế kỷ 20, & kể từ đó đã phát hiện thêm ra các mảnh ghép cuốn hút của một nền văn minh cổ đại khởi đầu tiến triển mạnh từ hơn 7.000 năm kia đây. Đỉnh cao của nó vào khoảng năm 1600 trước Công nguyên.


Nền văn minh Minoans, đảo Crete

Là một trong những trọng điểm thương mại hiện ra vào khoảng năm 2700 trước Công nguyên, & được cho rằng nền văn minh tiên tiến với những hoàng cung hùng vĩ được xây dựng lại nhiều lần sau đồng loạt thiên tai (có thể là động đất & núi lửa Thera phun trào).

Xem Thêm  30 cảnh đẹp Việt Nam nổi tiếng phải thử một lần trong đời - canh dep viet nam

Một trong những hoàng cung này là hoàng cung Knossos, “mê cung” nối liền với truyền thuyết về vua Minos, & giờ đây là một vị trí khảo cổ lớn lôi kéo du khách. Nhưng vào khoảng năm 1450 trước Công nguyên, một thảm họa đã làm cho nền văn minh Minoans chẳng thể hồi phục & sụp đổ.

Nền văn minh Cucuteni – Trypillian, Ukraine & Romania

Các khu an cư lớn nhất ở Châu Âu giai đoạn đồ đá mới được xây dựng bởi những người Cucuteni Trypillian của Ukraine, Romania & Moldova ngày nay. Nền văn minh bí ẩn này tiến triển mạnh vào giữa năm 5500 trước Công nguyên & năm 2750 trước Công nguyên với đặc thù là làm gốm & thói quen kỳ lạ cứ sau 60 đến 80 năm lại đốt làng của mình.


Nền văn minh Cucuteni – Trypillian, Ukraine & Romania

Các ngôi làng sau đó được xây dựng lại trên đống tro tàn của ngôi làng cũ. Khoảng 3.000 vị trí khảo cổ về Cucuteni – Trypillian đã được xác nhận. Giống như nhiều nền văn minh khác, nền văn minh Cucuteni – Trypillian có thể đã bị xóa sổ bởi biến đổi khí hậu, nhưng có giả thuyết khác nghĩ rằng họ dần dần đan xen với các nhóm dân tộc khác cho đến khi nền văn hóa riêng của họ biến mất.

Nền văn minh của người Nabatean, Jordan

Nền văn minh Nabatean cổ đại ngụ tại miền Nam Jordan, Canaan & phía Bắc Arabia từ thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, khi mà những người du mục Nabatean nói tiếng Aramaic khởi đầu di cư khỏi Ả Rập.

Các di tích về họ được khắc vào các tảng sa thạch trên các ngọn núi của Jordan, & được nhớ đến với kỹ thuật thủy lợi. Việc làm chủ hệ thống cầu kỳ các đập nước, kênh rạch & hồ chứa đã hỗ trợ họ mở rộng & tiến triển mạnh trong một khu vực sa mạc khô cằn.


Nền văn minh của người Nabatean, Jordan

Họ đã bị xâm lược bởi những người La Mã vào năm 65 trước Công nguyên & mất quyền kiểm soát quốc gia vào năm 106 sau Công nguyên. Sau đó, đổi tên thành vương quốc Arabia Petrea.

Vào khoảng thế kỷ thứ 4 sau Công nguyên, người Nabateans đã rời bỏ Petra mà cho đến nay vẫn chưa tìm được nguyên nhân đúng đắn khiến họ ra đi. Người ta tin rằng, sau nhiều thế kỷ bị người nước ngoài cầm quyền, nền văn minh Nabatean đã bị tàn lụi do các nhóm nông dân người Hy Lạp cuối cùng đã chuyển hóa sang Thiên Chúa giáo trước khi đất đai của họ bị thu giữ hoàn toàn bởi những kẻ xâm lược người Ả Rập.

Cahokia, Illinois, Mỹ

Rất ít người Mỹ nhận biết rằng có tàn tích của một nền văn minh cổ đại biến mất ngay tại Mỹ – ở Illinois, ngay bên kia sông Mississippi, từ St Louis, Missouri.

Ngọn núi Cahokia là toàn bộ những gì còn sót lại của một nền văn minh địa phương của người Mississippi. Những dân cư của Cahokia không lưu lại lại văn bản mà gìn giữ di sản toàn cầu này bằng những mô đất nhân tạo phủ đầy cỏ cũng như bằng đồ gốm & các đồ chế tạo khác.


Cahokia, Illinois, Mỹ

Cahokia đã từng là trọng điểm đô thành lớn nhất phía Bắc Trung Mỹ trong số những Tp lớn của Mexico & có thể đã từng là nơi trú ngụ của khoảng 40.000 người vào năm 1250. Cahokia đã bị xóa sổ khoảng 100 năm kia khi người châu Âu đến Bắc Mỹ, có thể do các yếu tố môi trường hoặc do các cuộc xâm lược của những dân tộc khác.

Nền văn minh Mycenae, Hy Lạp

Không giống như người Minoan, người Mycenae không tiến triển mạnh về thương mại. Đỉnh cao của nền văn minh đó là vào khoảng thời gian nền văn minh Minoan biến mất.

Nền văn minh Mycenaean đã từng phải chịu đựng sự cai quản trong 5 thế kỷ trước khi biến mất vào khoảng năm 1100 trước Công nguyên.


Nền văn minh Mycenae, Hy Lạp

Theo thần thoại Hy Lạp, Mycenae đã hạ gục thành Troy huyền thoại. Các đồ tạo tác của đế chế này đã được tìm ra ở mảnh đất Ireland xa xôi.

Trong thực tiễn, nền văn minh với sự hùng cường về cả văn hóa lẫn kinh tế này đã bỏ lại đằng sau sự sung túc về thiết kế, văn nghệ & đồ chế tạo. Điều gì đã xảy ra với để chế Mycenae? Có thể là do thiên tai, nhưng đa phần các Chuyên Viên tin rằng đó có thể là do những kẻ xâm lược nước ngoài hay là do xung đột nội bộ đã kéo theo sự biến mất của đế chế.

Nền văn minh Moche, Peru

Nền văn minh Moche đã tiến triển một xã hội nông nghiệp hoàn hảo với các hoàng cung, kim tự tháp & các cống rãnh tưới tiêu cầu kỳ trên bãi biển phía Bắc của Peru vào khoảng từ năm 100 đến năm 800.

Mặc dầu họ không có ebook lưu lại bằng văn bản nhưng đã để lại một vài manh mối về lịch sử của họ. Này là những món đồ gốm vô cùng cụ thể, tinh vi & những công trình thiết kế hoành tá tràng.


Nền văn minh Moche, Peru

Vào năm 2006, một căn phòng của người Moche đã được phát hiện & hình như căn phòng này đã được sử dụng để lưu lại hài cốt của loài người.

Có rất là nhiều giả thuyết được đề ra xoay quanh nguyên nhân vì sao nền văn minh Moche lại biến mất, nhưng đáp án thích phổ biến đặc biệt là do tác động của El Nino, một mô hình thời tiết hà khắc với dấu hiệu đan xen thời gian bọn lụt & hạn hán hà khắc.

Nền văn minh Clovis, Bắc Mỹ

Rất ít người biết về người Clovis, một tộc người Ấn Độ thời tiền sử được cho rằng các dân cư trước hết của Bắc Mỹ.

Các đồ chế tạo, xương & lưỡi dao bằng đá là những đầu mối duy nhất nghĩ rằng nền văn minh này đã từng tồn tại.


Nền văn minh Clovis, Bắc Mỹ

Trong 30 năm qua, những tàn tích về hoạt động của loài người cổ đại đã được phát hiện, nhưng nguyên nhân họ biến mất vẫn còn trong bí ẩn. Một số suy đoán nghĩ rằng người Clovis đã săn bắn quá nhiều khiến tác động đến nguồn phân phối thực phẩm của họ, hoặc do sự biến đổi khí hậu, bệnh tật & thú dữ đã mang đi nguồn thực phẩm của họ.

Những người khác tin rằng người Clovis không hoàn toàn biến mất, mà chỉ dễ dàng phân tán vào các bộ lạc người Mỹ địa phương.

Nền văn minh của người Yam

Vương quốc Yam có vẻ đã tồn tại như là một partner bán sỉ & đối địch với Vương quốc Ai Cập cổ, nhưng địa điểm đúng đắn của nó vẫn khó đoán biết chằng khác gì huyền thoại về lục địa Atlantis. Dựa theo những câu viết trên mộ của nhà thám hiểm Ai Cập Harkhuf, hình như Yam là một mảnh đất của “hương trầm, gỗ mun, da báo, ngà voi và boomerang”.

Xem Thêm  Game Những Siêu Nhân Nghiệp Dư Ới (Episodes 8 : Noob Down Under) - siêu nhân nghiệp dư


Tranh vẽ người Yam. (Ảnh: westshore.hs.brevard.k12.fl.us).

Bỏ mặc phát ngôn của Harhuf về những chuyến hành trình trên đất liền kéo dài hơn 7 tháng, các nhà Ai Cập học từ lâu đã xác nhận mảnh đất của những chiếc boomerang chỉ cách sông Nile vài trăm dặm. Hiểu biết thông thường là không có cách nào người Ai Cập có thể đi qua dải đất hà khắc của sa mạc Sahara. Cũng có những thắc mắc về điều người ta tìm được ở bên kia của Sahara. Nhưng có vẻ nó đã nhận xét thấp các thương nhân Ai Cập cổ đại, vì những chữ tượng hình mới được phát hiện gần đây cách sông Nile khoảng 700km về hướng phía tây nam đã công nhận sự tồn tại của việc giao thương giữa Yam & Ai Cập cũng như nêu ra địa điểm của Yam là hướng phía bắc cao nguyên Chad.

Đúng đắn người Ai Cập đã đi qua hàng nghìn dặm trên sa mạc trước khi bánh xe sinh ra & chỉ với những chú lừa thồ hàng vẫn đang là điều khó hiểu. Nhưng tối thiểu nơi đến của họ không còn bị ẩn giấu trong màn âm thầm nữa.

Nền văn minh của người Kush

Được người đời biết tới từ các nguồn thông tin Ai Cập cổ đại vì có rất là nhiều vàng & các loại tài nguyên thiên nhiên đáng giá khác, Kush đã bị người láng giềng phương Bắc Ai Cập chinh phục & khai thác trong gần một nửa thiên niên kỷ (khoảng 1500 – 1000 trước Công nguyên). Nhưng nguồn gốc của Kush còn sâu xa hơn thế – các dấu tích cổ từ năm 8000 trước Công nguyên đã được phát hiện ở khu vực kinh đô Kerma, & vào đầu những năm 2400 trước Công nguyên, Kush đã có một xã hội cầu kỳ & bền chặt cao độ với nền nông nghiệp trên quy mô lớn.


Các kim tự tháp Kush. (Ảnh: forums.graaam.com).

Vào thế kỷ thứ 9 trước Công nguyên, sự bất ổn ở Ai Cập đã cho phép người Kush giành lại cho mình độc lập. & một trong những cuộc xoay chuyển vận mệnh ngoạn mục nhất của lịch sử, Kush đã chinh phục Ai Cập vào năm 750 trước Công nguyên. Trong thế kỷ sau, một loạt các vị pharaoh của Kush đã thống trị một vùng bờ cõi to hơn nhiều những người tiền nhiệm Ai Cập của họ. Chính những nhà thống trị của Kush đã hồi phục quá trình xây dựng các kim tự tháp & mang các công trình này sang Sudan. Người Kush cuối cùng đã bị quét khỏi Ai Cập bởi cuộc xâm lược của quân Assyrian, chấm hết hàng thế kỷ thỏa thuận văn hóa Ai Cập & Kush.

Người Kush đã chạy trốn xuống phía Nam & tái lập quốc gia của mình ở Meroe trên bờ đông nam của sông Nile. Tại Meroe, người Kush thoát khỏi vòng tác động của Ai Cập & tiến triển chữ viết của riêng mình, hiện được gọi là Meroitic. Loại chữ này vẫn đang là một bí ẩn & chưa được giải mã, đưa theo bóng tối của phần nhiều lịch sử Kush. Vị vua cuối cùng của Kush chết vào năm 200 sau Công nguyên, dù nguyên do vì đâu vương quốc của ông đi xuống & sụp đổ vẫn chưa có lãi đáp án.

Nền văn minh Dilmun

Từng là khu giao thương trọng yếu vào thời hoàng kim, Dilmun bao trùm Bahrain, Kuwait & một phần của Ả Rập Saudi ngày nay. Tuy chưa có nhiều bằng cớ, các học giả tin rằng một số khu vực như Saar & Qal’at al-Bahrain là nơi an cư của người Dilmun cổ đại. Nhiều cổ vật có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 3 trước Công nguyên được tìm ra ở Saar củng cố cho giả thuyết trên.

Người Dilmun kiểm tra các tuyến giao thương ở vịnh Ba Tư & hệ thống liên lạc vươn xa tới tận Thổ Nhĩ Kỳ. Rất là nhiều dòng suối chảy qua khu vực này khiến Bahrain thần thoại được xem là Vườn Địa đàng trong Kinh Thánh. Được miêu tả là “vùng đất nơi mặt trời mọc lên”, Dilmun đóng vai trò trọng yếu trong truyền thuyết của người Summer.

Nền văn minh Elam

Dù tự gọi mình là Haltam, “Elam” bắt nguồn từ tên trong tiếng Do Thái cổ của từ Haltam. Nền văn minh Elam chủ nếu nằm trên bờ cõi Iran ngày nay & một phần nhỏ của Iraq. Là một trong những nền văn minh cổ xưa nhất, Elam tạo dựng từ thiên niên kỷ thứ 3 trước Công nguyên & là nền văn minh cổ nhất Iran.


Di tích còn sót lại của vương quốc Elam cổ xưa. (Ảnh: Amazingbibletimeline.)

Nằm dọc biên thuỳ Sumer & Akkad, địa hình Elam cũng giống như những người hàng xóm nhưng có từ ngữ mới mẻ. Elam đã tồn tại như vương quốc độc lập suốt hơn một thiên niên kỷ nhưng tất cả chúng ta biết rất ít về họ vì các ebook cổ của người Elam không ghi lại các truyền thuyết, văn học hay thành tích khoa học mà cốt yếu khen ngợi đức vua & công bố lệnh. Vì thế, họ có ảnh hưởng không lớn tới sự tiến triển của các nền văn minh hiện đại đối với Ai Cập & Sumer.

Nền văn minh Norte Chico

Khởi đầu tạo dựng vào thiên niên kỷ thứ 3 trước Công nguyên & tồn tại trong hơn 1.200 năm, Norte Chico được xem là nền văn minh cổ nhất Nam Mỹ, bao trùm khu vực ngày nay là Peru. Vương quốc Norte Chico có 20 Tp lớn với thiết kế & nền nông nghiệp tiên tiến. Họ còn tiến triển hệ thống tưới tiêu cầu kỳ chưa từng có ở châu Mỹ vào giai đoạn đó.

Các hiện vật tôn giáo được tìm ra khắp khu vực, nhiều đặc biệt là gần các kim tự tháp đá nổi tiếng của người Norte Chico. Nền văn minh này có tác động đáng nói đến văn hóa Nam Mỹ sau này, như nền văn minh Chavin tạo dựng vài trăm năm sau thời điểm Norte Chicos tàn lụi.

Nền văn minh Punt

Là partner giao thương với Ai Cập cổ đại, mảnh đất của người Punt nổi tiếng với hương liệu, gỗ mun & vàng, nằm ở nơi nào đó trong khoảng từ Nam Phi tới bãi biển Trung Đông. Dù người Ai Cập miêu tả kỹ càng địa hình & loài người của vương quốc Punt, họ chẳng những rõ địa điểm của nền văn minh cổ xưa này.


Người Punt phân phối hương liệu, gỗ mun & vàng cho Ai Cập cổ. (Ảnh: Harmakis).

Phần đông các hiểu biết của tất cả chúng ta về người Punt có được nhờ thời Hatshepsut, nữ Pharaoh trị vì Ai Cập trong khoảng thế kỷ 15 trước Công nguyên. Các bức phù điêu trong đền thờ bà ghi lại một chuyến giao thương tới Punt, với cụ thể mới mẻ như hình ảnh các ngôi nhà hình tổ ong.

Một bức họa trên tường ngôi đền miêu tả cảnh Hatshepsut nhận những món quà tuyệt vời từ mảnh đất hấp dẫn này. Các nhà phân tích vẫn chưa tìm được địa điểm đúng đắn của vương quốc Punt, dù có nhiều hiện vật của Ai Cập cổ miêu tả về nơi này.

By ads_law

Trả lời