Bạn đang xem: bồn man

Template:Bài cùng tên
Template:Lịch sử Lào
Bồn Man[1] (盆蠻) là một quốc gia cổ từng tồn tại ở khu vực tỉnh Xiêng Khoảng, một phần các tỉnh Hủa Phăn đến Khăm Muộn, ở phía Đông nước Lào, và một phần các tỉnh miền Bắc Trung bộ Việt Nam (khoảng Nghệ An đến Quảng Bình). Vùng đất này từng bị chi phối, tranh giành bởi nhiều quốc gia lân cận như Đại Việt, Lan Xang, Ayutthaya và sau cùng là Pháp, và ngày nay thuộc lãnh thổ Lào. Vùng này từng nằm dưới sự bán thống trị của Đại Việt từ thời vua Lê Nhân Tông với tên gọi là Trấn Ninh (鎮寧), thuộc xứ Nghệ An, đến thời Nguyễn Ánh (vua Gia Long nhà Nguyễn) thì bị cắt cho Lào.

Lịch sử

Thành lập

Dân tộc Tai Phuan hoặc người Phuan là một nhóm dân tộc Thái-Lào theo Phật giáo, di cư từ miền Tây Nam Trung Quốc đến (Ai Lao) Lào. Khoảng cuối thế kỷ 13 đã tạo nên bộ lạc độc lập sống tập trung ở cánh đồng Chum (trên cao nguyên Xiêng Khoảng).

Tiểu quốc Bồn Man của Tai Phuan này được thành lập vào khoảng năm 1369 sau khoảng thời gian nhà Nguyên mất quyền kiểm tra ở Vân Nam vào tay nhà MinhTrung Quốc. Các bộ tộc người Thái ở phía nam Vân Nam giành được thời cơ độc lập trong lãnh thổ họ cư trú.

Ranh giới Bồn Man với phía Bắc, phía Tây và phía Nam là vương quốc Lan Xang[2], phía Đông là Đại Việt. Ban đầu, khoảng nửa cuối thế kỷ 14, Bồn Man được thống nhất vào Lan Xang dưới thời vua Fa Ngum[3][4].

Vương quốc Bồn Man được các tù trưởng thuộc dòng tộc Cầm thống trị, với thủ đô là Xieng Khouang[5], nhưng theo Đại Việt sử ký toàn thư thì thủ phủ ở Sầm Nưa (ngày nay là thị xã Sầm Nưa của Lào)[], dân số ước chừng 9 vạn hộ[6]. Tuy nhiên, tiểu quốc Bồn Man đã có một quyền tự chủ cao trước Lan Xang, mặc dù họ đã phải cống nạp thuế cho Lan Xang.

Theo cuốn của ʍ.ɭ. Manich:

.

Tên của các vị tù trưởng (vua) của Bồn Man, thống trị Chiềng Khuoang sau Chet Chuang, cho đến trước thời nước Lan Xang ra đời bên cạnh Bồn Man, là:

Xung đột với Đại Việt

Template:Các vương quốc cổ ở Việt Nam
Template:Xem thêm

Nguyên do một phần đất Bồn Man đã xin nội thuộc Đại Việt dưới triều hoàng thượng Lê Nhân Tông, được vua Nhân Tông nhập vào nước Đại Việt, thành châu Quy Hợp xứ Nghệ An và cử quan quân sang, nhưng vẫn cho họ Lư Cầm đời đời làm Phụ đạo.

Năm 1478, Cầm Công (hay Lư Cầm Công thủ lĩnh của Bồn Man) link với Lan Xang đem binh quấy nhiễu châu Quy Hợp[8].
Vua Lê Thánh Tông sai các tướng Lê Thọ Vực, Trịnh Công Lệ… đánh quân Bồn Man và Lão Qua. Quân Đại Việt đi chia làm 5 đạo từ Nghệ An, Thanh Hóa, Hưng Hóa và đã hạ gục đồng thời đánh đuổi tới lưu vực sông Mê Kông giáp với Miến Điện ngày nay.

Xem Thêm  Crôm Dino Trò Chơi Trực Tuyến - khủng long t rex

Theo Việt Nam sử lược thì: Sau khoảng thời gian Cầm Công bị giết, vua Lê Thánh Tông đã sáp nhập lãnh thổ Bồn Man vào Đại Việt, đặt tên là Phủ Trấn Ninh và giao cho một người họ hàng của Cầm Công là (Lư) Cầm Đông làm Tuyên úy Đại sứ và đặt các quan thống trị (Quy Hợp) như trước.[9]. Vùng đất này đặt thành phủ Trấn Ninh, gồm 7 huyện là:

Sáp nhập vào Việt Nam

Phần lãnh thổ Bồn Man thuộc về Việt Nam từ năm 1479 thời vua Lê Thánh Tông (ít phụ thuộc Lão Qua (Lan Xang) hơn), nhưng dưới hình thức tự trị (bán độc lập), cho thổ quan là người họ Cầm cai trị, mà không cử lưu quan sang thống trị. Về mặt hành chính, lãnh thổ Bồn Man được Đại Việt xem là thuộc xứ Nghệ An của Đại Việt.

Năm 1707, khi nhà nước Lan Xang phân rã thành 3 tiểu quốc nhỏ: Vương quốc Vientiane[10], Vương quốc Luang Phrabang[11]Vương quốc Champasak[12] thì Muang Phuan trở thành một tiểu quốc chư hầu của Vương quốc Luang Phrabang.

Năm 1720, Muang Phuan phụ giúp vương quốc Luang Prabang trong trận chiến chống lại vương quốc của người Miến và người Xiêm. Dưới sự lãnh đạo của Chao Kham Sattha, Muang Phuan một lần nữa tham gia trận chiến với vùng Thakhek, 1 chư hầu của Vương quốc Vientiane[10].

Vào khoảng thời gian 1763-1770, trong thời Lê trung hưng, Trấn Ninh (với cả Sầm Châu và Trình Quang) bị Lê Duy Mật chiếm đóng (bắt giam tù trưởng Trấn Ninh là (Lư) Cầm Hương), chống lại nhà Lê-Trịnh[13]. Trịnh Sâm điều quân sang đánh dẹp Lê Duy Mật, lập lại Trấn Ninh và giao cho cháu Cầm HươngLư Cầm Uẩn làm tù trưởng. Đến cuối thế kỷ 18 (thập niên 1770), vương quốc Xiêm đã tạo nên và phát triển, thì Muang Phuan (Trấn Ninh), trở thành một chư hầu của Xiêm, nhưng vẫn triều cống Đại Việt.

Thời nhà Tây Sơn Việt Nam, các tù trưởng Trấn Ninh, theo XiêmVạn Tượng (Viêng Chăn) chống lại nhà Tây Sơn. Năm 1791, Trần Quang Diệu mang 3 vạn quân sang Trấn Ninh bắt được các tù trưởng Thiệu Kiểu, Thiệu Đế của Trấn Ninh.

Bị Gia long cắt cho Vạn Tượng

Thời nhà Nguyễn, Gia Long đem đất Trấn Ninh cắt về cho vương quốc Vạn Tượng của 𝓐 Nỗ (Anouvong).

Vua Minh Mạng từng khen Trấn Ninh là . Minh Mạng biện hộ cho việc Gia Long cắt vùng đất này cho Vạn Tượng là .

Minh Mạng tái chiếm

KhiChiêu Xanh, tù trưởng Trấn Ninh khi ấy chết, 𝓐 Nỗ không lập con Chiêu XanhChiêu Nội (Chao Noi) lên, nên Chiêu Nội thù 𝓐 Nỗ, đồng thời Chiêu Nội chạy sang phủ Trà Lân xứ Nghệ và xin nội thuộc lại Đại Nam (nhà Nguyễn).

Đại Nam Thực Lục ghi lại sự kiện nước Vientiane diệt vong và Minh Mạng lấy lại phủ Trấn Ninh:

Đến khi 𝓐 Nỗ chống lại nước Xiêm, bị vua Xiêm là Rama III sai Chao Phraya Bodin Decha đánh cho thua chạy sang Nghệ An, qua Trấn Ninh bị Chiêu Nội bắt nộp cho Xiêm năm 1828[14]. Chiêu Nội bị Minh Mạng khép tội chết vì hành động này.

Xem Thêm  Tác hại của ma túy đá đối với sức khỏe con người - ma tuý đá là gì

Sau khoảng thời gian giết Chiêu Nội, nhà Nguyễn cử quan Việt sang thống trị Trấn Ninh. Năm 1823, nhà Nguyễn đặt thêm huyện Liêm. Phủ Trấn Ninh từ đấy bao gồm 7 huyện:

  1. Liên,
  2. Khâm,
  3. Quảng,
  4. Khang,
  5. Cát,
  6. Xôi,
  7. Mộc,
  8. Liêm (vốn là mán Mường Hiểm).

Tháng 3/1832, nổ ra cuộc khởi nghĩa của hơn 200 quân lính Trấn Ninh, do Trần TứĐỗ Bắc lãnh đạo, nổi dậy chống nhà Nguyễn và link với cuộc khởi nghĩa của Lê Duy Lương. Những năm 1833-1834, trong chiến tranh Việt-Xiêm, người Thái tấn công Đại Nam (một trong các hướng là qua ngả Trấn Ninh), đất Trấn Ninh bị người Thái lấn dần. Khi người Pháp thành lập Liên bang Đông Dương, năm 1893, đã dựa trên địa hình và cắt tỉnh Houaphan (Hủa Phăn), Xiêng Khoảng giao về lãnh thổ Lào (Ai Lao).
nhỏ|phải|350 px|Trấn Ninh năm 1893

Xung đột với Xiêm

Sau khoảng thời gian người Xiêm giành được độc lập sau cuộc xâm lược của người Miến Điện, Vương triều Chakri đã được thành lập và nhanh chóng phục hồi, các vị vua Xiêm thực hiện các cuộc viễn chinh xâm lược chinh phục các nước xung quanh. Trong số đó, người Xiêm đã thực hiện các chiến dịch lên vùng lãnh thổ phía Đông sông Mê Kông của Lào năm 1770, tấn công đất Bồn Man (1777–79, 1834–36 và 1875/76) và cưỡng dâm dân cư ở đây di chuyển đến vùng lãnh thổ phía Bắc được kiểm tra bởi người Xiêm.

Năm 1870, các cuộc xâm phạm của đám tàn quân Thái Bình Thiên Quốc (Trận Ho) đã tàn phá Luang Prabang, Xieng Khuang và phá hoại các đến thờ tại vùng Bồn Man.

Các điều khoản trong hiệp ước Pháp-Xiêm trong thập niên 1890 được đặt Xieng Khouang dưới sự thống trị như một phần thuộc địa của Đông Dương thuộc Pháp cho đến sau Thế chiến II.

Lãnh thổ

Lãnh thổ của Bồn Man xưa thuộc khu vực phía tây của xứ Nghệ (tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay), tức là tỉnh Xiêng Khoảng và một phần tỉnh Hủa Phăn, đến châu Quy Hợp[15] (vùng biên giới tỉnh Khăm Muộn (Lào) với Hà TĩnhQuảng Bình Việt Nam ngày nay).

Xiêng Khoảng ở phía Tây Nghệ An, Hủa Phăn ở Tây Bắc Nghệ An. Theo Phan Huy Chú, phủ Lâm An xứ Nghệ vốn trước là phần đất của Bồn Man chư hầu của Ai Lao, đến năm 1448 niên hiệu Thái Hòa thứ 5, tù trưởng vùng này sang thần phục nhà Lê, Lê Nhân Tông cho nhập vào Đại Việt đổi tên thành Quy Hợp, địa giới nằm ở tận cùng phía tây xứ Nghệ. Năm 1828 Quy Hợp được đổi thuộc phủ Trấn Tĩnh.

Theo Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú:

sửa sang nhà cửa, đóng ở Trình Quang

Theo Đại Việt địa dư toàn biên của Phương Đình Nguyễn Văn Siêu:

Xem Thêm  Những Nữ Thần Sắc Đẹp Hy Lạp Bằng Đá Tuyệt Đẹp Của Ninh Bình Stone - nữ thần hy lạp

[17]

Nhưng cũng theo Nguyễn Văn Siêu:

Hổ Phân Xầm TộHổ Phân Mang LanHổ Phân Mang Soạn

Các vua của Thân vương quốc Phuan (1707–1899)

Ghi chú

Tham khảo

Thể loại:Cựu quốc gia châu Á
Thể loại:Quốc gia cổ trong lịch sử Lào
Thể loại:Lịch sử Việt Nam
Thể loại:Lịch sử Thái Lan
Thể loại:Xứ Bảo lãnh Lào‎
Thể loại:Lịch sử Lào
Thể loại:Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam


Xem thêm những thông tin liên quan đến đề tài bồn man

Bồn Man – Vương quốc cổ từng thuộc lãnh thổ Đại Việt hơn 300 năm (104)

  • Tác giả: Thái tử Sin TV
  • Ngày đăng: 2020-02-16
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 4815 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: – $$$ DONATE: Mọi ủng hộ tài chính để phát triển kênh Thái Tử Sin TV vui lòng gửi tới tài khoản Techcombank: 19021947007023 – Chủ TK: Nguyen Thi Lang
    Hoặc qua tài khoản Paypal: https://www.paypal.me/Vietnamesepride

    Fanpage kênh Thái Tử Sin TV: https://www.facebook.com/ThaitusinTV/
    Website/ Blog kênh Thái Tử Sin TV: https://kenhthaitusintv.blogspot.com/

    Đăng ký thêm các kênh trong hệ thống Thái Tử Sin TV tại đây:
    + THÁI TỬ SIN Channel: https://www.youtube.com/channel/UCPTU3Sym_JA3Yo7FBYNCXqw
    + Thế Giới Phật Giáo TV: https://www.youtube.com/channel/UC0z_RsJVr4RDpTJhMdgK58A
    + Thai Tu Sin TV Soul: https://www.youtube.com/channel/UCxDxQxZcxp2F8fnJnB2baow
    + Lịch sử Việt Nam: https://www.youtube.com/channel/UCHATkY6zzn1D-roOCrVnjCw?view_as=subscriber
    + Thú cưng TV: https://www.youtube.com/channel/UCPGHIvspahp0_wnIbowJvbw?view_as=subscriber

Bồn Toilet Men Sứ Trắng – HvàH Furniture

  • Tác giả: hhfurniture.com.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 1195 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Bồn cầu TOTO, INAX, CAESAR Chính hãng, Giá cực tốt

  • Tác giả: meta.vn
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 1051 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Bồn cầu tự hoại 1 khối, 2 khối men chống dính cực tốt, nắp đóng êm, tiết kiệm nước, Bồn cầu thông mih cho gia đình, công trình, hàng Chính hãng, Giá tốt tại META.vn.

Giá buồng tắm men sứ giá tốt ở đâu rẻ nhất tháng 05/2022 – So sánh giá

  • Tác giả: dienmayhc.com
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 2133 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Nơi bán buồng tắm men sứ giá tốt giá tốt nhất tháng 05/2022. Mua chính hãng với giá tốt nhất, ship hàng tận nhà miễn phí, thu hộ COD

Buồng tắm TOTO

  • Tác giả: totovietnam.vn
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 9391 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Buồng tắm TOTO được sản xuất bởi công nghệ men sứ của TOTO Nhật Bản với kinh nghiệm hàng trăm năm. Tư vấn, vận tải, lắp đặt miễn phí tại Kidoasa.

Cách làm sạch buồng tắm tráng men hiệu quả, nhanh chóng

  • Tác giả: www.cleanipedia.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 5623 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Đâu là phương pháp để làm sạch buồng tắm tráng men một cách tốt nhất và hiệu quả nhất? Cùng Cleanipedia tìm hiểu ngay trong nội dung sau nhé!

Bồn cầu men giả đá màu đen Miken MKB-2038

  • Tác giả: thietbivesinhvn.com.vn
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 1853 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Bồn cầu men giả đá màu đen Miken MKB-2038 Bồn cầu 1 khối Nắp nhựa rơi êm, xả nhấn Bồn cầu mạ giả đá màu đen toàn phần KT : 690x390x715mm Stress nước : 0.05MPa~0.75MPa

Xem thêm các nội dung khác thuộc thể loại: Khám Phá Khoa Học

By ads_law