Cái nhìn toàn diện về nạn diệt chủng Rwanda và các sự kiện liên quan (phần 1)

Bạn đang xem: thảm sát rwanda

Nạn diệt chủng Rwanda còn được biết dưới tên gọi Diệt chủng người Tutsi, là vụ giết người hàng loạt do chính quyền Rwanda do đa số người Hutu lãnh đạo nhắm tới sắc tộc Tutsi ở nước này. Ước chừng 500.000 tới 1.000.000 người Rwanda, tức 70% dân số người Tutsi, bị sát hại trong 100 ngày diễn ra nạn diệt chủng, từ 7 tháng 4 đến giữa tháng 7 năm 1994. Tuy nhiên, 30% người Pygmy bị giết.

 

Tranh vẽ các tộc người ở Rwanda

”Người Tutsi cao 1m9, thanh mảnh. Họ có mũi thẳng, chán cao, môi mỏng. Họ có vẻ giữ khoảng cách, dè dặt, lịch sự và tinh tế.
Sót lại toàn thể dân số là Hutu…sở hữu toàn thể đặc tính của dân da đen: mũi tẹt, môi dày, chán ngắn, hộp sọ bé.
Bọn chúng giống trẻ con, nhát gan, lười biếng và thường dơ dáy”; Doctor Bỉ mô tả người Tutsi và Hutu

Tháng 4 năm 1994 ghi dấu một trong những sự kiện bi thảm nhất lịch sử: nạn diệt chủng Rwanda. Chỉ trong hơn 3 tháng, 1 triệu dân thường của quốc gia chỉ có 8 triệu dân đã bị chính đồng bào mình sát hại.

Phần lớn những gì tất cả chúng ta đã biết hiện tại là: cuộc diệt chủng là hậu quả của cuộc xung đột giữa hai dân tộc Hutu và Tutsi, và năm 1994 người Hutu đã tàn sát người Tutsi.

Tuy nhiên, cuộc diệt chủng này không phải một sự kiện tự đột phá, không phải gói gọn trong sự xung đột Hutu-Tutsi, và không chỉ nằm trong biên giới Rwanda. Nó liên quan đến rất nhiều sự kiện khác, vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của nhiều sự kiện lịch sử, chính trị lớn của cả vùng Hồ Lớn châu Phi, trong đó tiêu biểu là mối quan hệ tương hỗ với các sự kiện ở nước láng giềng anh em Burundi. Giả sử, nếu không biết tới cuộc nội chiến Uganda, nội chiến Rwanda, Mặt trận yêu nước Rwanda (RPF),… người ta sẽ khó để hiểu vì sao cuộc diệt chủng lại diễn ra và vì sao nó kết thúc. Trái lại, nếu không đặt cạnh diệt chủng Rwanda, sẽ chẳng ai hiểu 2 trận chiến tranh đẫm máu ở Congo đã bùng phát thế nào.

Nội dung này phân phối cái nhìn toàn diện về các sự kiện lịch sử dù ít hay nhiều đều liên quan đến thảm kịch ở Rwanda năm 1994, để mọi người hiểu được một cách hệ thống các sự kiện lịch sử trọng yếu của khu vực Hồ Lớn châu Phi – chính là khu vực đẫm máu và nước mắt nhất của toàn cầu nửa sau thế kỉ 20.

Trước tiên, cần phải biết một số nhân vật then chốt sau đây (được sắp xếp theo quốc gia):

Người Rwanda

– Paul Kagame: lãnh đạo người Tutsi của Mặt trận Yêu nước Rwanda (RPF), một nhóm vũ trang của người Tutsi chống người Hutu. Thắng lợi quân sự của RUF vào tháng 7 năm 1994 là nguyên nhân trực tiếp chấm hết cuộc tàn sát, và vì vậy Kagame được xem như là người hùng của Rwanda.

Hiện tại ông là tổng thống của Rwanda sau khoảng thời gian trúng cử 3 lần liên tiếp từ năm 2000. Được xem như là một lãnh đạo tài giỏi cả về quân sự và kinh tế, từng làm Chủ tịch Liên minh châu Phi (AU).

– Grégore Kayibanda: lãnh đạo người Hutu của Rwanda lãnh đạo cuộc cách mạng giành độc lập từ Bỉ, đồng thời là tổng thống trước hết của Rwanda độc lập. Ông là một nhân vật thiên vị người Hutu, chủ trương xóa bỏ quyền lực của người Tutsi bằng bạo lực. Quyết sách của ông gây nên làn sóng bạo lực và diệt chủng trước hết ở Rwanda, khiến hàng trăm nghìn người Tutsi chạy khỏi quốc gia, là nguồn cơn của các nhóm vũ trang Tutsi ở nước ngoài.

– Juvénal Habyarimana: tổng thống thứ 2 của Rwanda, nắm quyền từ năm 1973. Ông coi là độc tài và thiên vị người Hutu, gây nên sự chia rẽ trong quốc gia đồng thời nền kinh tế suy yếu. Thời kì của ông là lúc các nhóm vũ trang Tutsi ở nước ngoài tấn công Rwanda. Habyarimana là kẻ thù của Paul Kagame và là đồng minh thân cận của nhà độc tài Congo Mobutu Sese Seko.

Ngày 6/4/1994, máy cất cánh chở Habyarimana bị bắn rơi và ông thiệt mạng. Tử vong của ông là nguyên nhân trực tiếp kéo theo nạn diệt chủng Rwanda.

Người Burundi:

– Michel Micombero: nhà độc tài quân sự người Tutsi của Burundi, láng giềng phía Nam của Rwanda rất tương đồng về lịch sử và xã hội. Lên nắm quyền năm 1966, Micombero thống trị quốc gia một cách độc đoán, tàn bạo, thù ghét người Hutu. Cơ chế của ông đã gây nên một cuộc diệt chủng không kém phần tàn khốc giết chết 300.000 người Hutu vào năm 1972 nhưng ít người biết tới.

– Meldior Ndadaye: tổng thống người Hutu của Burundi. Năm 1993, ông bị quân đội của người Tutsi ám sát chỉ 3 tháng sau khoảng thời gian lên nắm quyền. Tử vong của ông kéo theo cuộc nội chiến kéo dài hàng thập kỷ của Burundi, đồng thời châm ngòi cho cuộc diệt chủng nhằm vào người Tutsi năm 1993, làm 100.000 người thiệt mạng diễn ra chỉ 1 năm trước thảm họa năm 1994 Rwanda.

– Cyprien Ntaryamira: tổng thống Burundi tiếp sau Meldior Ndadaye, cũng là người Hutu. Giống như người tiền nhiệm, ông chết chỉ sau 2 tháng cầm quyền. Ngày 6/4/1994, ông ngồi chung trên chiếc phi cơ bị bắn hạ cùng tổng thống Rwanda Juvénal Habyarimana, cả 2 người thiệt mạng, làm nở rộ cuộc diệt chủng kinh hoàng ở Rwanda.

Người Uganda

– Idi Amin Dada: nhà độc tài tàn bạo, tổng thống Uganda từ năm 1971 sau khoảng thời gian lật đổ tổng thống Milton Obote. Dưới cơ chế của mình, Idi Amin sát hại nửa triệu người, gây nên sự phẫn nộ trong cả quân đội lẫn người dân Uganda. Năm 1979, Idi Amin phát động cuộc xâm lược vào Tanzania bất thành, ông bị quân đội Tanzania cùng quân kháng chiến Uganda lật đổ.

– Milton Obote: tổng thống trước hết của Uganda sau khoảng thời gian giành độc lập từ Anh. Năm 1971, Obote bị Idi Amin lật đổ nhưng đến năm 1979 đã lật đổ lại Idi Amin. Tuy nhiên, cơ chế mới của ông không kém phần tồi tệ, khiến ông phải đương đầu với cuộc nổi dậy của nhiều nhóm vũ trang trong cả nước. Năm 1985, ông lại bị quân đội của mình lật đổ.

– Tito Okello: lãnh đạo quân đội Uganda, lật đổ tổng thống Obote năm 1985 để lên làm tổng thống. Tuy nhiên chính quyền của ông chỉ kéo dài 1 năm trước khi bị quân nổi dậy của Yoweri Museveni đ*Người Congo:

– Mobutu Sese Seko: nhà độc tài Congo (thời của ông có tên là Zaire) thống trị quốc gia suốt 32 năm từ năm 1965 đến 1997. Ông là một nhà độc tài không tàn bạo, nhưng nổi tiếng tham nhũng, khiến quốc gia kiệt quệ. Mobutu là đồng minh của chính quyền người Hutu ở Rwanda và là kẻ thù của Paul Kagame. Năm 1997, ông bị quân đội của Laurent Kabila, một người Cộng sản cũ lật đổ.

– Laurent-Désiré Kabila: nhà cựu Cộng sản (nhấn mạnh là cựu), nhà cách mạng Marxist người Congo, người lật đổ Mobutu Sese Seko để lên nắm quyền năm 1997. Kabila từng là đồng minh lớn của Paul Kagame trong trận chiến lật đổ Mobutu Sese Seko. Tuy nhiên, sau này vì nhiều nguyên nhân ông đã trở thành đối thủ của Rwanda cũng như Uganda. Năm 2001, ông bị phiến quân thân Uganda ám sát.

Xem Thêm  Các cách làm nhanh máy tính cực đơn giản - máy tính nhanh

– Joseph Kabila: con trai của Laurent-Désiré Kabila, trở thành tổng thống sau khoảng thời gian cha bị ám sát. Trái với cha, Joseph đã hàn gắn và trở nên thân thiết với Paul Kagame, giúp kết thúc trận chiến đẫm máu ở Congo. Joseph thường nói ”vẫn luôn coi Kagame là đồng chí của cha tôi”.

Các sự kiện lịch sử:

1/ Lịch sử thời đầu và quá trình phân quyền Hutu-Tutsi.

Chủ nhân đầu của vùng đất Rwanda không phải người Hutu hay Tutsi, mà là người Twa.

Người Twa là một trong những tộc người lâu đời nhất hành tinh. Các bằng cớ cho thấy người Twa đã sống ở Rwanda tối thiểu 35.000 năm trước. Họ có đặc tính là rất thấp lùn, nên được xếp vào chủng tộc Pygmy (người lùn), đơn giản phân biệt với các nhóm người còn sót lại. Dân tộc này ít canh tác, sống bằng săn bắt và làm trò mua vui để đổi lấy lương thực. Dù dân số ít, chỉ chiếm 1% nhưng vì nguồn gốc lâu đời, người Twa vẫn được tôn trọng và được xem như là một trong ba nhóm sắc tộc chính ở Rwanda và Burundi. Mặc dù vậy, người Twa hiện tại ngày càng lạc hậu, thậm chí vẫn sống bằng săn bắt hái lượm như thời nguyên thủy, luôn có rủi ro bị gạt khỏi xã hội. Thậm chí nhiều người còn lo ngại rủi ro tuyệt chủng người Twa do sự phá rừng ở Rwanda. Hiện tại 40% người Twa ở Rwanda sinh sống bằng nghề ăn xin.

Đo mũi và so mắt thời thực dân Bỉ.

Người Hutu, một dân tộc có nguồn gốc Congo, di cư đến Rwanda từ miền Đông Congo. Dân tộc này sống đa phần bằng nông nghiệp, nhưng không quá phát triển. Họ không có hoặc rất ít gia súc, vì vậy phải vay mượn gia súc của người Tutsi hoặc làm công cho người Tutsi. Dù vậy, họ có dân số rất lớn, hiện này chiếm lần lượt 84% và 85% dân số ở Rwanda và Burundi. Nhưng vì kinh tế, không mạnh nên họ không chiếm nhiều quyền lực xã hội, phải chấp thuận sự thống trị của người Tutsi sung túc hơn. Đây là nguyên nhân gây xung đột xã hội dai dẳng nhiều thế kỷ.

Người Tutsi di cư đến muộn hơn, tới từ Ethiopia. Người Tutsi có rất nhiều đặc tính khác với các sắc tộc còn sót lại. Họ có vóc dáng cao lớn, kiểu mắt gần giống châu Âu, và nhất là mũi hẹp và cao rất hiếm hoi ở châu Phi – những đặc tính được người châu Âu tự nghĩ rằng riêng có của cái gọi là ”giống người da trắng thượng đẳng” (nhưng thực chất là của người Ethiopia).

Về kinh tế – xã hội, người Tutsi đã sớm vượt trội hơn người Hutu. Người Tutsi bên cạnh làm nông nghiệp, họ đã biết làm sợi may quần áo, biết chế tạo đá, làm gốm, nuôi ong, nuôi gia súc…Dần dần, họ dùng tiền thâu tóm đất đai và gia súc của người Hutu, trở thành nhóm dân có quyền lực kinh tế tuyệt đối, nắm vai trò lãnh đạo dù dân số chỉ chiếm 15%. Họ thống trị bằng cách đề ra một mwami (nhà vua) đứng cao nhất trong xã hội.

Bên cạnh nắm vai trò lãnh đạo về kinh tế, hệ quả tất yếu là người Tutsi nắm được quyền lực chính trị, mà trọng yếu nhất là nắm giữ quân đội. Giới tinh hoa quân đội của Rwanda, là những thanh niên Tutsi ưu tú, được huấn luyện chuyên nghiệp gọi là Intore. Tuy nhiên, sau này cơ chế độc quyền quân sự cho người Tutsi bị huỷ bỏ, các Intore bị ”thất nghiệp” và chuyển sang làm vũ công, với khả năng nhảy cao đến 2,4 mét, ngày nay nổi tiếng trên toàn toàn cầu và là nét văn hóa rực rỡ của Rwanda

Hiện tại, phân tách sắc tộc ở Rwanda và Burundi hầu hết tương tự nhau (không tính nhập cư):

– Ở Rwanda: 84% Hutu, 15% Tutsi, 1% Twa

– Ở Burundi: 85% Hutu, 15% Tutsi, khoảng 0,7% Twa

Có một điều kỳ lạ, mặc dù Rwanda có tới 3 nhóm sắc tộc khác nhau, nhưng họ lại nói chung một ngôn từ là tiếng Kinyarwanda. Không ai giải thích được vì sao, chỉ suy đoán là nhờ việc chung sống lâu dài suốt 10 thế kỉ đã khiến các dân tộc thống nhất về ngôn từ. Tuy nhiên, nhược điểm của tiếng Kinyarwanda là nó lại không phát triển chữ viết. Vì vậy, hầu hết không có văn bản nào lưu trữ được về lịch sử Rwanda trước thế kỉ thứ 10.

Nằm sâu trong lục địa, được người châu Âu tìm tòi muộn, và nhất là không có chữ viết, lịch sử thời đầu của Rwanda hầu hết không còn văn bản chính thức nào lưu lại. Nhưng dựa vào các truyền thuyết địa phương, được các nhà truyền giáo châu Âu ghi chép lại, người ta biết Vương quốc Rwanda tạo dựng từ thế kỷ 11. Đứng đầu bởi vị vua gọi là Mwami, phần lớn lịch sử các Mwami là người Tutsi, những người có quyền lực xã hội lớn.

Vương quốc Rwanda sớm có trình độ tổ chức cao, sự thống nhất xã hội lớn. Đặc tính tiêu biểu là dù có 3 nhóm sắc tộc hoàn toàn khác nhau, toàn bộ họ đều nói chung một ngôn từ là Kinyarwanda, có chung một tín ngưỡng truyền thống. Điều này đã hỗ trợ tạo ra một quốc gia thống nhất, với quân đội kỷ luật cao. Đến thế kỷ 16, vương quốc Rwanda khởi đầu thời kỳ bành trướng, kéo dài sự thịnh vượng đến thế kỷ 19.

2/ Thời kỳ thuộc địa và quá trình chia rẽ Hutu-Tutsi

Mwami (vua) của Rwanda tạ thế năm 1895. Quân đội Đức và các nhà truyền giáo Đức đã tranh thủ xâm nhập Rwanda từ Tanganyika (nay là Tanzania) từ năm 1897. Hội nghị châu Âu tại Brussels năm 1910 đã trao cho Đức quyền bảo lãnh với vùng gọi là Ruanda-Urundi, nay gồm Rwanda và Burundi. Chính quyền lúc này ở Rwanda vẫn là của người thiểu số Tutsi. Người Đức thống trị Rwanda thông qua giới lãnh đạo Tutsi này.

Doctor Bỉ mô tả người Tutsi và Hutu

Trong thế chiến thứ nhất, dù thất bại ở ngay ở quê nhà và bị Đức chiếm đóng suốt 4 năm thế chiến, nhưng ở châu Phi quân Bỉ vẫn đủ sức tấn công các thuộc địa Đức. Năm 1916, lực lượng Bỉ từ Congo đã giành được Rwanda-Urundi từ tay Đức. Sau thời điểm Đức thua trận, Hội quốc liên ủy quyền cho Bỉ kiểm tra vùng đất này.

Khi thống trị Rwanda, những kẻ thực dân không xóa bỏ phân quyền sắc tộc trước đó, mà còn làm nó ngặt nghèo hơn. Thực dân châu Âu duy trì ưu thế thống trị của Tutsi trong bộ máy hành chính thuộc địa. Nhưng điều trọng yếu, là cách họ phân tách người Hutu và Tutsi lại không dựa trên nguồn gốc chính thống, mà lại dựa vào cách thủ công vô tiền khoáng hậu trong lịch sử. Rõ ràng, họ đo chiều cao, cỡ mũi, mang ra 16 kiểu mắt (8 của Hutu và 8 của Tutsi). Những ai có chiều cao lớn, mũi cao, mắt của Tutsi thì được xem như là Tutsi. Điều này kéo theo sự một nghiệt ngã, là trong nhà có cha mẹ là sự phối hợp giữa Hutu và Tutsi, có thể anh là người Tutsi trong lúc em bị coi là người Hutu. Dưới sự thống trị của Đức, cơ cấu xã hội Rwanda khởi đầu bị xáo trộn.

Oan nghiệt hơn, lâu hơn sau này, những kẻ thống trị bày ra thêm trò mới, phân biệt sắc tộc nhưng lại dựa trên tài sản. Rõ ràng, lấy nguyên nhân phân biệt thủ công không chuẩn xác, người Bỉ đổi cách phân biệt bằng cách dựa vào số gia súc. Theo đó, người Tutsi không có tài sản có thể trở thành người Tutsi. Trái lại, người Hutu có nhiều gia súc có thể được mang lên làm người Tutsi. Hậu quả của quyết sách kì quái này, là người Tutsi tăng cường thu thuế người Hutu, cốt để thu thêm tài sản, và không cho người Hutu ngóc đầu lên. Còn người Hutu, ra sức làm đủ mọi cách, dù cả cướp bóc, chỉ để có đủ số gia súc nhằm mục đích ”trở thành người Tutsi”. Từ năm 1935 trở về sau, tên “Tutsi”, “Hutu” và “Twa” được ghi rõ trên minh chứng thư.

Xem Thêm  Tường lửa (Firewall) là gì? Chức năng và cách thiết lập Firewall trong Windows - tường lửa là gì

Giới quý tộc Tutsi ngày càng độc đoán, ngày càng ra sức thâu tóm quyền lực, không muốn người Hutu chen vào. Họ còn đề ra cơ chế giáo dục riêng cho 2 dân tộc. Người Tutsi hưởng nhiều ưu đãi, trong lúc người Hutu hầu hết không thể học đại học. Quý tộc người Hutu cũng bị chèn lấn, không thể giành lấy quyền lực chính trị. Mầm mống xung đột khởi đầu xuất hiện.

Quyết sách kỳ quái của thực dân Bỉ đã để lại hậu quả tai hại là sự chia rẽ sắc tộc ngày một lớn giữa 2 dân tộc trước nay vốn sống hòa thuận. Di sản của nó, chính là các cuộc xung đột đẫm máu sau này, mà đỉnh cao là cuộc diệt chủng Rwanda năm 1994.

3/ Thời kỳ độc lập và diệt chủng lần thứ nhất ở Rwanda

Trong thập niên 1950 và đầu thập niên 1960, một làn sóng cách mạng chống thực dân lan tràn khắp Trung Phi, với các nhà lãnh đạo như Julius Nyerere tại Tanzania và Patrice Lumumba tại Congo. Tình cảm chống thực dân nổi lên khắp nơi, với một nền tảng Chủ nghĩa xã hội cho châu Phi cũng như sự đồng đẳng cho toàn bộ người dân Châu Phi được xúc tiến.

Tổng thống Nyerere của Tanzania, như đã nói là một nhà tư tưởng tác động lớn đến châu Phi. Năm 1958 ông mang ra luận cương về giáo dục của mình trong quá trình viết cuốn ”Education for self-reliance” (giáo dục cho sự tự cường), trong đó phê phán hệ thống giáo dục chỉ giành cho tầng lớp ưu tú mà thực dân phương tây đã thiết lập, nhấn mạnh sự đồng đẳng của các dân tộc xuất phát từ sự đồng đẳng về giáo dục. Luận cương của Nyerere được nhiều người so sánh với 𝒱.Lenin trong ở Liên Xô.

Luận cương của Nyerere được nhiều nơi đón nhận. Trong số đó ở Rwanda, nhiều nhà cách mạng người Hutu đã tiếp xúc với luận cương và mang về nước. Người Hutu ngay nhanh chóng coi này là một bản cáo trạng về hệ thống giáo dục cho các tầng lớp ưu tú người Tutsi trong chính quốc gia của họ. Từ đó, người Hutu khởi đầu nhận thấy phải có một sự thay đổi, thông qua một cuộc cách mạng loại bỏ sự thống trị của người Tutsi.

Nhưng cả người Hutu và Tutsi đều biết rằng trước tiên việc cần làm là giành độc lập từ Bỉ. Và tiến trình giành độc lập khi đó phân hóa thành 2 đường lối.

Đường lối thứ nhất, chủ trương xây dựng nền cộng hòa, là chủ trương của người Hutu. Đi đầu bởi nhà cách mạng Gregoire Kayibanda, người Hutu thành lập đảng phái của mình, tên là PARMEHUTU.

Trái lại, người Tutsi chủ trương duy trì cơ chế phong kiến như cũ, tức là duy trì quyền lực của Tutsi. Để đối đầu với người Hutu, họ thành lập đảng của mình tên là UNAR.

Vào lúc đó, người ta biết rằng việc độc lập chỉ là việc sớm hay muộn, bởi thực dân Bỉ hầu hết đã chết, chỉ còn chờ ngày trao trả độc lập. Vậy nên xung đột trong trận đấu tranh giành độc lập ở Rwanda-Burundi thực chất là xung đột giữa hai đảng phái, hai chủ trương khác nhau của hai dân tộc.

Vào tháng 11 năm 1959, sau sự kiện nhà cách mạng người Hutu, Dominique Mbonyumutwa bị chính quyền Tutsi bắt giữ, một tin đồn thất thiệt về tử vong của ông lan ra. Người Hutu tức giận, đổ ra đường sát hại người Tutsi. Hơn 1000 người chết, vua Tutsi phải bỏ chạy sang Uganda. Lực lượng Bỉ sau đó phải mang quân đến vãn hồi và cải chính Mbonyumutwa chưa chết.

Sự kiện tháng 11 năm 1959 là lời nhắc nhở cuối cùng cho thực dân Bỉ, rằng họ không thể kiểm tra tình hình nữa. Vì vậy chỉ vài tháng sau, Bỉ được Liên Hợp Quốc tán thành cho tiến hành trưng cầu dân ý ở Rwanda-Burundi. Nhưng trong cuộc trưng cầu này, Rwanda và Burundi tách thành 2 quốc gia tách biệt.

Và kết quả: ở Rwanda người dân bỏ phiếu thành lập cơ chế Cộng hòa, xóa bỏ cơ chế phong kiến Tutsi. Trong lúc ở Burundi, người ta duy trì cơ chế quân chủ chuyên chế của Tutsi như trước kia.

Từ đây, hai quốc gia đi theo hai đoạn đường khác nhau.

Sau thời điểm chính phủ cộng hòa được thành lập ở Rwanda với nội các đa số là người Hutu, người Tutsi ở Rwanda đã ngay nhanh chóng lo sợ và bỏ chạy khỏi quốc gia. 336.000 người Tutsi đã rời khỏi Rwanda mang theo tài sản đến các nước láng giềng Uganda, Congo, Tanzania và Burundi. Dân số lúc đó của Rwanda chỉ có 3 triệu người, trong đó có 450.000 người Tutsi. Điều đó có nghĩa là, năm 1961 hơn 2/3 dân số Tutsi của Rwanda đã chạy khỏi quốc gia.

Nhưng sau khoảng thời gian sang nước ngoài, một số nhóm vũ trang của người Tutsi đã được thành lập. Ít lâu sau họ đã thực hiện nhiều cuộc tấn công vào lãnh thổ Rwanda, nhưng đa phần là từ nước láng giềng phía Nam Burundi, nơi chính quyền là của người Tutsi. Người tị nạn ở Uganda, Tanzania, Congo ít thực hiện các hoạt động quân sự. Ở Congo, người Tutsi đa phần đến tỉnh Nam Kivu, nơi họ tự thành lập cộng đồng gọi là Bunyamalengi. Trong lúc đó người Tutsi lưu vong ở Tanzania đã được chính quyền địa phương đối xử tốt và nhiều người định cư vĩnh viễn, từ bỏ khát vọng trở về Rwanda.

Năm 1963, trong một cuộc tấn công ngạc nhiên, quân Tutsi từ Burundi đột ngột tấn công Rwanda, tiến sát thủ đô Kigali. Chính phủ Hutu đã chống trả thành công, đẩy được quân Tutsi về lại Burundi. Tuy nhiên, sau cuộc phản công này là một chiến dịch trả thù nhằm vào người Tutsi vẫn ở lại Rwanda. Chỉ riêng tại thủ đô Kigali, 14.000 người Tutsi bị sát hại. Trên cả nước , ước tính khoảng 25.000 người Tutsi bị giết, con số khá lớn so với chỉ khoảng 100.000 người Tutsi còn ở lại Rwanda. Tài sản của người Tutsi bị cướp bóc. Đồng thời, Rwanda cắt đứt quan hệ với Burundi vì trợ giúp phiến quân.

Các sự kiện từ năm 1959 đến 1963 giết chết khoảng 50.000 người Tutsi, làm hàng trăm nghìn người bỏ chạy, làm giảm 70% dân số Tutsi của Rwanda. Hiện tại nó được xem như là cuộc diệt chủng trước hết trong các cuộc xung đột Hutu-Tutsi.

4/ Cuộc diệt chủng lần thứ nhất của Burundi năm 1972

Như đã nói ở trên, sau khoảng thời gian độc lập Burundi vẫn duy trì nền quân chủ chuyên chế như trước kia. Đứng đầu bởi vua Ganwa Mwambutsa IV, chính quyền đã nỗ lực cân đối xã hội bằng cách bổ nhiệm các vị trí trong chính phủ phân bổ đều cho cả người Hutu lẫn Tutsi. Thủ tướng Burundi thời này là Pierre Ngendandumwe, một người Hutu.

Xem Thêm  Quyền môi trường là gì? Quyền sống trong môi trường trong lành? - môi trường trong lành

Tuy nhiên, chính phủ không kiểm tra được quân đội. Quân đội Burundi vẫn bị sắc tộc Tutsi kiểm tra như trước. Họ ra sức ngăn chặn, thậm chí ám sát các chính trị gia Hutu, những người bị nghi ngờ định chiếm quyền lực. Cùng với đó, quân đội cũng ủng hộ những người Tutsi tị nạn từ Rwanda.

Ngày 15/1/1965, thủ tướng Pierre Ngendandumwe người Hutu bị một người Tutsi tị nạn từ Rwanda ám sát. Người Hutu vô cùng tức giận, đã nổi lên đại chiến từ đây. Bạo lực khởi đầu nổ ra lẻ tẻ trong quốc gia, khiến nhiều người chết. Sau thời điểm nhà vua bổ nhiệm thủ tướng mới là Léopold Biha một người Tutsi, một số sĩ quan người Hutu đã có plan sát hại ông. Trong một cuộc diễu binh tháng 10 năm 1965, một nhóm sĩ quan Hutu đã nổ súng, bắn bị thương thủ tướng Biha.

Trong lúc này, nổi lên nhân vật Michel Micombero, một lãnh đạo quân đội người Tutsi. Michel Micombero đã lãnh đạo một chiến dịch trả thù tàn bạo. 34 sĩ quan, quân lính người Hutu cùng gia đình, tổng cộng hơn 200 người bị sát hại dã man bằng xử bắn và chôn sống, kể cả những sĩ quan chưa hề tham gia đảo chính. Cuộc trả thù man rợ này càng làm sự kháng cự của người Hutu thêm dữ dội.

Nhà vua Mwambutsa IV tỏ ra bất lực. Nhận thấy điều đó, Michel Micombero buộc vua phải lưu vong ra nước ngoài, đồng thời tự mang mình lên làm thủ tướng, nhằm tự tay đàn áp người Hutu. Trong lúc ở nước ngoài, nhà vua đã ủy nhiệm cho con trai lên làm vua, trở thành vua Ntare 𝒱 của Burundi. Nhưng Ntare 𝒱 cũng ôn hòa giống như cha. Vì vậy vào năm 1966, Michel Micombero đã phế truất vua Ntare 𝒱, lên làm Tổng thống, chấm hết nền quân chủ lập hiến, thiết lập cơ chế độc tài quân sự.

Vào ngày 27 tháng 4 năm 1972, một cuộc nổi dậy lớn của người Hutu nổ ra. Những người nổi dậy đã sát hại người Tutsi, thậm chí còn thành lập một nhà nước ly khai.

Phản ứng với cuộc nổi loạn, Michel Micombero tuyên bố Thiết quân luật, đàn áp thành tiến trình nổi dậy của người Hutu. Sau thời điểm cuộc nổi dậy kết thúc, một chiến dịch đẫm máu và rất quy củ nhằm vào người Hutu đã diễn ra.

Mở màn bằng việc thanh trừng trong lực lượng vũ trang. Hơn 700 quân sĩ quân đội và 300 công an người Hutu bị những đồng đội người Tutsi bắn chết hoặc chôn sống ngay tại nhà cung cấp. Tiếp theo, quân đội Tutsi nhắm tới các trường học. Xe tải của quân đội đến các trường trung học và đại học, dồn giáo viên và học viên người Hutu lên xe và đến đổ vào hố tử thần chôn sống. Các giải trình sau đó nói toàn thể giáo viên người Hutu của quốc gia đã bị giết. Chỉ riêng ở thủ đô Bujumbura, 4.000 sinh viên đã bị chất lên xe tải và mang đến hố tử thần. Chỉ có các trường tiểu học may mắn thoát khỏi tàn sát.

Sau đó, tiếp tục đến công chức và linh mục người Hutu bị giết. Toàn thể những tầng lớp tinh hoa của người Hutu đã bị tiêu diệt, chỉ để lại các tầng lớp thấp kém như nông dân, nô lệ và trẻ nhỏ. Kể cả những người Tutsi phản đối cũng bị giết.

Những người Hutu chống đối cho biết trong cuộc diệt chủng năm 1972, 300.000 người Hutu, trong đó 50.000 trẻ em đã bị quân đội Tutsi sát hại. Còn trong Giải trình của Ủy ban điều tra quốc tế về Burundi (2002), từ 80.000 đến 210.000 người đã bị sát hại. Hàng trăm nghìn người Hutu phải chạy sang các nước láng giềng.

Cuộc diệt chủng năm 1972 đã làm toàn cầu ghê sợ. Vì nó diễn ra quá nhanh, hầu hết các nước không kịp phản ứng. Những gì quốc tế làm sau này là trừng trị chính quyền của Michel Micombero và trợ giúp người tị nạn. Tuy nhiên, nhiều sĩ quan quân đội người Tutsi cũng ghê sợ hành động của Michel Micombero. Năm 1976, một sĩ quan quân đội là Jean-Baptiste Bagaza đã lật đổ Micombero, chấm hết cơ chế độc tài quân sự.

Jean-Baptiste Bagaza tiến hành một vài cải tiến dân chủ, nhượng bộ người Hutu, phát triển kinh tế. Quốc gia Burundi tạm thời yên bình đến những năm 90.

Phạm Đăng


Xem thêm những thông tin liên quan đến đề tài thảm sát rwanda

Survivors of Genocide – Valentine Iribagiza (Rwanda)

  • Tác giả: Baylor University Institute for Oral History
  • Ngày đăng: 2017-03-29
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 5415 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Interview Date: 5/31/2016
    Interview Location: Bedford, TX
    Interviewer: Stephen Sloan
    Videographer: Nathan Roberts

    This interview is part of the Survivors of Genocide Oral History Project, which was funded by the Texas Holocaust and Genocide Commission (THGC). The project scope focused on survivors of four genocides from across the globe (Bosnia, Cambodia, Darfur, and Rwanda) who now reside in Texas. More information on the project, including complete interview transcripts, can be found here: http://www.baylor.edu/oralhistory/survivors

    We appreciate your interest in our oral history collection. Please note that if you wish to use material from our collection for either scholarly or for-profit publication, you must first contact us and be granted permission, as BUIOH holds copyright over all content found online. Additionally, if you have any other questions about our collection, need help in finding supplemental material, or even spot α potential error in the database, please feel free to e-mail us at BUIOH@baylor.edu.

MSN

  • Tác giả: www.msn.com
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 3251 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Mỹ phớt lờ thảm họa diệt chủng ở Rwanda

  • Tác giả: vnexpress.net
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 2019 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Các tài liệu của Mỹ mới được tiết lộ về vụ thảm sát năm 1994 ở Rwanda cho thấy, các quan chức Mỹ biết đích xác ai đã gây ra tội ác diệt chủng, thậm chí họ còn dự đoán trước máu sẽ đổ nhiều nếu thảm kịch xảy ra. – VnExpress

“Thảm họa Rwanda” của Hollywood: Sự thật tới đâu?

  • Tác giả: tuoitre.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 7714 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: TTO – Hai năm, ba bộ phim về Rwanda (Khách sạn Rwanda, Khoảnh khắc tháng Tư, Chó săn) đã gây chấn động khán giả toàn cầu vì sự bạo tàn của nạn diệt chủng 4-1994. Thế nhưng những nạn nhân sống sót tại quốc gia nhỏ nhắn ở Trung Phi này có ưng ý với sự thật do Hollywood phác thảo?

Ảnh: Ám ảnh kinh hoàng thảm họa diệt chủng Rwanda 25 năm trước

  • Tác giả: vov.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 1562 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Hình ảnh thảm khốc của cuộc diệt chủng tại Rwanda 25 năm trước

  • Tác giả: baotintuc.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 4455 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Ngày 7/4, quốc gia châu Phi Rwanda tưởng niệm 25 năm nạn diệt chủng đã cướp đi mạng sống của 800.000 người dân nơi đây.

Diệt chủng Rwanda: 100 ngày tàn sát ám ảnh toàn nhân loại

  • Tác giả: tinmoi.vn
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 8872 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Chỉ trong vòng 100 ngày năm 1994, khoảng 800.000 người đã bị những kẻ cực đoan tộc Hutu tàn sát khắp Rwanda.

Xem thêm các nội dung khác thuộc thể loại: Khám Phá Khoa Học

By ads_law