Dân trí

Cách đây 12 năm, mọi việc trở nên cầu kỳ khi sao Diêm Vương được xếp vào loại hành tinh lùn. Lúc này hệ Mặt Trời gồm 2 loại hành tinh & một số nhà khoa học vẫn đang bàn cãi thế nào là “hành tinh lùn”.

Bạn đang xem: Hành tinh lùn là gì

Dân trí

Khám phá về cấu tạo của hệ Mặt Trời vốn không có gì khó. Về căn bản, hệ Mặt Trời bao gồm Mặt Trời & tám hành tinh khác theo thứ tự từ gần đến xa tính từ Mặt Trời là: sao Thủy, sao Kim, Trái Đất, sao Hỏa, sao Mộc, sao Thổ, sao Diêm Vương & xa đặc biệt là sao Hải Vương.

Hành tinh lùn là gì?

Theo Hiệp hội Thiên văn Quốc tế (IAU), đơn vị chính thức đặt tên cho các vật thể, hiện tượng trong vũ trụ, thì một vật thể trên trời được xem như là một hành tinh chỉ khi nó thỏa mãn đủ 3 tiêu chuẩn rõ ràng và cụ thể: 1) phải quay quanh Mặt Trời, 2) phải đủ lớn & có đủ trọng tải để tự kéo mình thành một hình cầu & 3) phải “quét sạch” những vật thể cũng giống như nó ra khỏi quĩ đạo của nó.

Các hành tinh lùn giải quyết được 2 tiêu chuẩn đầu nhưng lại không đạt tiêu chuẩn thứ 3: Chúng chia sẻ không gian của mình với các vật thể tương đương, chính vì thế chúng không có được địa điểm có 1 0 2 như Trái Đất hoặc sao Hỏa.

Tại sao ngày nay sao Diêm Vương lại được xem như là hành tinh lùn?

Sao Diêm Vương luôn là một hành tinh kì quặc. Nó bé hơn toàn bộ các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời. Đường kính của sao Diêm Vương chỉ là 2.377 mét & thể tích chỉ bằng 1/500 thể tích của Trái Đất. Nó quay quanh Mặt Trời theo một trục nghiêng không bình bình tạo ra quĩ đạo rất dẹt. Từ năm 1992, các nhà thiên văn học khởi đầu tìm ra các vật thể khác cũng quay quanh Mặt Trời nhưng còn ở xa hơn cả sao Hải Vương. Điều đó có nghĩa là sao Diêm Vương không phải là hành tinh kì quặc duy nhất.

Xem Thêm  Sự Trỗi Dậy Của Hành Tinh Khỉ

Vào năm 2003, khi nhà thiên văn học Michael Brown ở Viện Công nghệ California (Caltech) tìm hiểu ra Eris, một vật thể có kích cỡ hầu hết bằng sao Diêm Vương ở rìa bên ngoài hệ Mặt Trời, ông bảo rằng tất cả chúng ta thấy một điều đương nhiên là chẳng những có 9 hành tinh trong hệ Mặt Trời, nhưng có toàn bộ bao nhiêu thì vẫn chưa biết hết được.

Năm 2006, một ủy ban của IAU đưa ra thuật ngữ “hành tinh lùn” & áp cho sao Diêm Vương & Eris. Vùng không gian xa xôi, rét mướt, nơi Eris & sao Diêm Vương “sinh sống” được gọi là “vành đai Kuiper” & rất nhiều các vật thể nhỏ quay quanh 2 hành tinh này được gọi một cách dễ dàng là “các vật thể vành đai Kuiper”.

Các tiểu hành tinh & hành tinh nhỏ có giống như các hành tinh lùn không?

Không, tiểu hành tinh & hành tinh nhỏ không giống hành tinh lùn. “Hành tinh nhỏ” là một thuật ngữ cổ lỗ sĩ, trước đó được dùng cho bất kì vật thể nhỏ nào trong hệ Mặt Trời mà không phải là sao chổi hoặc mặt trăng. “Tiểu hành tinh” thường để nói về các vật thể là đá quay quanh Mặt Trời & có cùng quĩ đạo với sao Mộc hoặc quĩ đạo bé hơn, & về căn bản chúng nằm trong vành đai tiểu hành tinh giữa sao Mộc & sao Hỏa.

Tham khảo thêm: Brigandine: The Legend Of Runersia Review, Brigandine: The Legend Of Forsena

Xem Thêm  Tấm "giấy thông hành âm tính": Nguy cơ trở thành con dao 2 lưỡi! ⋆ Hương Sen Việt

Chủ yếu các tiểu hành tinh đều quá nhỏ để tự kéo mình thành dạng hình cầu, chính vì thế chúng không đạt tiêu chuẩn để được gọi là hành tinh lùn. Duy có một trường hợp ngoại lệ là tiểu hành tinh Ceres, với đường kính 946.294 mét, là tiểu hành tinh lớn nhất được biết tới hiện tại. Nhiều nhà khoa học coi Ceres là một tiền hành tinh hóa thạch, là vật duy nhất còn lại của đám đá cất cánh hợp lại với nhau thành 8 hành tinh chính từ 4,5 tỉ năm về trước.

Có bao nhiêu hành tinh lùn?

Chính thức thì có 5 hành tinh lùn: sao Diêm Vương, Eris, Ceres & hai vật thể vành đai Kuiper là Haumea & Makemake, nhưng còn tồn tại nhiều các vật thể khác đang chờ được xếp loại & rất có thể còn nhiều vật thể nữa ở ngoài kia mà tất cả chúng ta chưa phát xuất hiện.

Các nhà thiên văn học liên tục tìm ra trong vành đai Kuiper & xa hơn nữa những vật thể có thể đo được kích cỡ, nhưng việc đo kích cỡ của những vật ở cực kì xa như thế để xác nhận xem chúng có đủ lớn để gọi là hành tinh lùn hay không là một việc rất khó & mất khá nhiều thời gian.

không dừng lại ở đó, IAU có lẽ cũng không vội xác nhận loạt các hành tinh lùn mới kể từ khi sắp đặt lại cho sao Diêm Vương thành hành tinh lùn vào năm 2006. Trong lúc chờ đợi, nhà thiên văn học Brown tạm xếp các ứng viên hành tinh lùn bao gồm 5 vật thể hầu hết đủ tiêu chí là hành tinh lùn & 661 vật thể khác rất có khả năng.

Ngoài ra, Brown & các nhà thiên văn học khác nghi ngờ rằng có một vật gì đó lớn hơn nhiều đang lẩn trốn nơi nào đó trong rìa hệ Mặt Trời. Nhưng nếu vật thể giả thiết này, được gọi là Hành tinh Thứ chín, có tồn tại thì nó cũng không phải là một hành tinh lùn. Brown bảo rằng nó phải là một vật thể lớn gấp 5 đến 7 lần Trái Đất, chính vì thế chắc cú nó là một hành tinh.

Xem Thêm  Soạn bài Trên con tàu vũ trụ trang 136 (2021) ✔️ Cẩm Nang Tiếng Anh ✔️

Liệu sao Diêm Vương có trở lại là một hành tinh bình bình được không?

Điều này còn rất mơ hồ. Mặc dầu niềm hi vọng của người ngưỡng mộ & một số nhà khoa học nhiệt huyết so với sao Diêm Vương là rất lớn nhưng IAU chưa có biểu hiện nào là mong muốn suy xét lại vấn đề này. Thay vào đó, IAU vẫn đang bận bịu suy xét thận trọng khái niệm về “hành tinh”. Trong buổi họp năm 2018 của IAU, nhà thiên văn học Eric Mamajeck của NASA đã đề nghị một khái niệm mở rộng để vận dụng cho chẳng những các vật thể trong hệ Mặt Trời của các bạn mà còn cho các vật thể quay xoay quang các người nổi tiếng khác.

Một chướng ngại lớn để coi sao Diêm Vương trở lại là hành tinh chính là tìm thấy cách xử lí với vô số các vật thể giống như hành tinh đang tồn tại ngoài không gian kia. Nhiều nhà khoa học thấy hài hước với sáng kiến nếu xác nhận xong thì sẽ có hàng trăm hành tinh trong hệ Mặt Trời.

Tham khảo thêm: Hỏi Đáp Y Học: Tai Biến Mạch Máu Não Tiếng Anh Là Gì, Bệnh Tai Biến Mạch Máu Não

Ngoài ra, cũng không chính vì thế mà đáng tiếc cho sao Diêm Vương, bởi vì hành tinh lùn thì cũng là hành tinh, & sao Diêm Vương là một toàn cầu nhỏ xíu đầy thú vị, cho dù người ta gọi nó là gì đi nữa.

By ads_law

Trả lời