Sự tiến hóa trọng yếu ở xương bả vai giúp tổ tiên loài người chuyển từ leo trèo xuống mặt đất để săn bắn.

Sự tiến hóa ở xương bả vai linh trưởng, từ khỉ không đuôi châu Phi (trên cùng bên trái) tới con người (dưới cùng bên phải). Ảnh: Nathan Young

Con người khởi đầu chia tách từ loài linh trưởng gần mình nhất, loài Pan, vào khoảng 6-7 triệu năm trước. Loài này hiện vẫn còn những đại diện khác như tinh tinh (chimpanzee) hay tinh tinh lùn (bonobo). Tuy nhiên con người cũng mang cả những dấu hiệu của những loài ít liên quan hơn như đười ươi hay khỉ. Sự phối hợp này mang đến một thắc mắc, đó là tổ tiên chung của loài người hiện tại và loài linh trưởng châu Phi ngày nay có giống loài tinh tinh hoặc gorilla không, hay những “ông tổ” này hoàn toàn khác biệt.

“Con người có nhiều đặc điểm giống với loài linh trưởng châu Phi, nhưng cũng có các đặc điểm của các loài nguyên thủy hơn, dẫn tới thực tế là chưa thể xác định tổ tiên loài người có hình dạng thế nào,” tiến sĩ Nathan Young, trợ lý giáo sư tại Đại học California, San Francisco và là tác giả chính của tìm hiểu, cho biết.

“Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy tổ tiên loài người rất có thể có hình dạng tương tự một con tinh tinh hay gorilla, ít nhất là ở phần xương vai.”

Theo Young, hình dạng xương vai con người thay đổi theo tập tính hoạt động, giảm leo trèo và tăng cường sử dụng công cụ. Tìm hiểu về sự thay đổi này  được đăng tải trên tạp chí khoa học PNAS hôm 6/9.

Xem Thêm  [Update] Đoàn phim cười ồ vì cảnh Lan Phương đánh Hồng Đăng | mặc cảm vì ngoại hình xấu

Xương bả vai của loài linh trưởng châu Phi gồm một xương có hình dạng giống cái cất cánh (dụng cụ của thợ nề) nối với xương cánh tay hướng lên đầu, thuận tiện cho hoạt động leo trèo hoặc chuyền cành. Trong khi đó, xương vai của khỉ lại có xu hướng ở đằng sau lưng và hướng xuống dưới. Xu hướng này càng trổ tài rõ rệt hơn ở người, thuận tiện cho các hoạt động ném và chế tạo công cụ bằng đá.

Các nhà tìm hiểu đã so sánh các số đo 3D xương bả vai hóa thạch của người cổ và người hiện đại với khỉ không đuôi châu Phi, tinh tinh, vượn và khỉ sống trên cây. Họ thấy rằng xương bả vai của người hiện đại mới lạ ở chỗ vừa có dấu hiệu của tinh tinh lại vừa có hình dạng giống của vượn không đuôi châu Phi, một loài linh trưởng trung gian.

“Xương bả vai của con người rất lạ, khác biệt với tất cả các loài linh trưởng, pha trộn rất nhiều đặc điểm của nhiều loài khác nhau,” Young cho biết. “Dòng giống loài người tiến hóa thế nào và từ đâu mà tổ tiên chung của loài người tiến hóa xương bả vai thành hình dạng giống như ngày nay?”

Để trả lời thắc mắc này, Young và các đồng nghiệp đã phân tích hai loài vượn người cổ phương Nam là A. afarensis và A. sedibad, đồng thời cũng tìm hiểu về loài H. ergaster và Neandertals.

“Cách lý tưởng nhất là nghiên cứu trực tiếp hóa thạch của tổ tiên. Tuy nhiên trong điều kiện không có đầy đủ các hóa thạch này, nghiên cứu bằng phương pháp xem xét nhiều khía cạnh là cách khả thi nhất,” tiến sĩ Zeray Alemseged, chuyên viên thượng hạng về nhân chủng học tại Học viện Khoa học California cho biết.

Xem Thêm  [Đảm Bảo] Bình xịt bọt tuyết cầm tay, sản phẩm cao cấp chất lượng | bình phun bọt tuyết cầm tay - Xác minh

Kết quả tìm hiểu cho thấy, vượn người cổ phương Nam là trung gian giữa vượn không đuôi châu Phi và con người. A. afarensis giống khỉ không đuôi châu Phi hơn người, A. Sediba thì trái lại, thân thiện với con người hơn. Kết quả này cũng thích hợp với những bằng cớ về việc sử dụng công cụ ngày càng tinh xảo hơn của loài vượn người cổ phương Nam.

“Sự kết hợp các đặc điểm của khỉ không đuôi và người được quan sát thấy ở xương bả vai của A. afarensis ủng hộ cho quan điểm rằng dù đã di chuyển bằng hai chân, loài này vẫn đồng thời leo trèo và sử dụng các công cụ bằng đá. Đây rõ ràng là loài linh trưởng đang trên đường tiến hóa thành người,” Alemseged cho biết.

Vượn người cổ phương Nam  A. afarensis. Ảnh: Wikipedia

Những thay đổi trong hình dạng xương bả vai cũng kích hoạt sự phát triển của một hành động khác của con người như ném đồ vật với vận tốc và tính chuẩn xác cao, theo tiến sĩ Neil T. Roach, chuyên tìm hiểu về quá trình tiến hóa sinh học của loài người tại Đại học Harvard. Xương bả vai nằm ở phía sau giúp con người có thể tích tụ năng lượng ở vai, giống như một cái ná cao su, cho phép ném ở vận tốc cao, một hành vi mới lạ và trọng yếu của con người.

Xem Thêm  [Nên Xem] Cài đặt và sử dụng đầu ghi AHD Vantech | huong dan su dung dau ghi vantech - Xác minh

“Những thay đổi ở vai do sự thúc đẩy của việc sử dụng công cụ cũng đồng thời giúp chúng ta trở thành các tay ném giỏi,” Roach cho biết. “Khả năng ném độc đáo giúp tổ tiên chúng ta có thể săn bắt và tự bảo vệ mình, biến loài người thành loài săn mồi thống trị trên Trái Đất.”

Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng có nhược điểm. Do xương bả vai nghiêng xuống dưới, nó làm con người dễ bị chấn thương vai. Ngày nay, trung bình mỗi năm có khoảng hai triệu người Mỹ bị chấn thương dây chằng vai. Tùy vào hình dạng của xương bả vai mà rủi ro chấn thương với mỗi người cũng khác nhau.

Bước tiếp theo các nhà khoa học sẽ phân tích các thay đổi trong xương bả vai của con người hiện đại và trình tự gene gây ra những sự khác biệt đó, để hiểu các yếu tố này tác động đến rủi ro bị chấn thương dây chằng vai thế nào.

Sự giống nhau giữa nụ cười tinh tinh và người.

“Một khi chúng ta đã biết rằng hình dạng của xương bả vai có liên quan tới nguy cơ chấn thương, bước tiếp theo là tìm hiểu xem gene nào góp phần tạo nên những hình dạng đó,” tiến sĩ Terence Capellini, trợ lý giáo sư, chuyên tìm hiểu về tiến hóa sinh học của con người, Đại học Harvard cho biết.

“Với những thông tin này, chúng tôi hy vọng có thể giúp các bác sĩ trong tương lai chẩn đoán và ngăn ngừa chấn thương bả vai trước khi nó xảy ra, bằng cách phân tích mẫu ADN của bệnh nhân.”

Nguyễn Thành Minh

By ads_law

Trả lời