Lúc nào một tiểu hành tinh không còn là tiểu hành tinh?

Ảnh trổ tài mô hình của hành tinh mầm Vesta, sử dụng phán đoán tốt nhất hiện tại của các nhà khoa học về mặt phẳng của hành tinh nhỏ tuổi này. Ảnh: Credit: NASA/JPL-Caltech/UCLA/PSI

Ngày 29 tháng 3 năm 1807, nhà thiên văn học người Đức Heinrich Wilhelm Olbers đã phát xuất hiện Vesta là một đốm sáng nhỏ trên khung trời. 204 năm sau, khi phi thuyền Dawn (Bình minh) của NASA chuẩn bị tóm gọn đầu quay chung quanh toàn cầu kì thú này, các nhà khoa học giờ mới biết toàn cầu này đặc biệt như vậy nào, dù rằng có một số bàn cãi xem nên phân loại nó như vậy nào.

Vesta thường được gọi là một tiểu hành tinh vì nó nằm trong nhóm mảnh vỡ quỹ đạo gọi là vành đai tiểu hành tinh trung tâm Hỏa tinh & Mộc tinh. Nhưng chủ yếu các vật thể trong vành đai chính có khối lượng nhỏ, bề rộng chừng 100km hoặc bé hơn, thì đối với Vesta, nó có bề ngang bình quân đến 530km. Thật vậy, rất nhiều mảnh vỡ nhỏ của Vesta bị bật ra bởi sự va chạm với những vật thể khác đã được nhận dạng trong vành đai chính.

“Tôi không nghĩ nên gọi Vesta là một tiểu hành tinh”, phát biểu của Tom McCord, nhà tìm hiểu Dawn ở Viện Bear Fight, Winthrop, Washington. “Vesta không chỉ lớn hơn nhiều, mà nó còn là một vật thể đã tiến triển, không giống như đa số những thứ chúng ta gọi là tiểu hành tinh”.

Cấu tạo phân lớp của Vesta (lõi, lớp bao & lớp vỏ) là một đặc tính tiêu biểu khiến Vesta giống với các hành tinh như Địa cầu, Kim tinh & Hỏa tinh hơn đối với những tiểu hành tinh khác. Giống như các hành tinh, Vesta có vừa đủ vật liệu phóng xạ bên trong lúc nó hợp lại thành một khối, giải phóng nhiệt làm tan chảy đá & cho phép những lớp nhẹ hơn nổi lên bên trên. Các nhà khoa học gọi công cuộc đó là sự phân lớp.

Xem Thêm  Phát hiện hành tinh màu hồng

McCord & các cộng sự là những người trước nhất phát hiện thấy Vesta có khả năng phân lớp khi các máy dò đặc biệt trên các kính thiên văn của họ hồi năm 1972 đã nhận biết triệu chứng của basalt. Điều đó có nghĩa là vật thể trên đã từng có lần bị tan chảy.

Nói chính thức thì Vesta là một “hành tinh nhỏ” – một vật thể quay chung quanh mặt trời nhưng không phải là một hành tinh chính thống hoặc sao chổi. Nhưng có hơn 540.000 hành tinh nhỏ trong hệ mặt trời của các bạn, thành ra cái tên đó không đem lại sự phân biệt rõ ràng và cụ thể so với Vesta. Các hành tinh lùn – trong đó có Ceres,  mục tiêu thứ hai của phi thuyền Dawn – là một phân loại khác nữa, nhưng Vesta không thỏa mãn một trong những tiêu chí của nó. Một lí do là Vesta không lớn cho lắm.

Các nhà khoa học Dawn thích xem Vesta là một mầm hành tinh vì nó là một vật thể đặc, phân lớp quay chung quanh mặt trời & bắt đầu theo kiểu giống như Thủy tinh, Kim tinh, Địa cầu & Hỏa tinh, nhưng vì lí do gì này mà nó chưa lúc nào lớn mạnh trọn vẹn. Trong lịch sử buổi đầu đầy biến động của hệ mặt trời, những vật thể trở thành hành tinh bằng cách hợp nhất với những vật thể cỡ Vesta khác. Nhưng Vesta chưa lúc nào tìm ra một partners nào trong cuộc khiêu vũ quy mô lớn đó, & thời khắc trọng yếu đã bị bỏ lỡ. Nó có thể bị tác động bởi sự có mặt của Mộc tinh ở gần đó; sức hút cuốn hút cực mạnh của người láng giềng lớn lao đã làm nhiễu quỹ đạo của các vật thể & phân li những người bạn nhảy vũ trụ đó.

Xem Thêm  Wiktionary

Những hòn đá vũ trụ khác đã va chạm với Vesta & làm bật ra những mảng vỡ của nó. Những mảng vỡ đó trở thành bụi vỡ trong vành đai tiểu hành tinh gọi là Vestoid, & thậm chí hàng trăm thiên thạch như vậy đã từng rơi xuống Địa cầu. Nhưng Vesta chưa hề va chạm với một vật thể nào có kích cỡ đủ lớn để làm vỡ nó, & nó vẫn còn nguyên sơ. Kết quả là Vesta là di vật thời gian từ thời sơ khai.

“Hành tinh nhỏ bé gan lì này đã trụ vững trong sự bắn phá ác liệt của vành đai tiểu hành tinh trong hơn 4,5 tỉ năm, biến bề mặt của nó có lẽ là bề mặt hành tinh cổ sơ nhất trong hệ mặt trời”, phát biểu của Christopher Russell, nhà tìm hiểu chính của chương trình Dawn, trụ sở tại trường Đại học California, Los Angeles. “Nghiên cứu Vesta sẽ cho phép chúng ta viết nên một lịch sử tốt hơn nhiều của thời kì son trẻ đầy biến động của hệ mặt trời”.

Các nhà khoa học & kĩ sư Dawn đã kiến trúc ra một kế sách lớn nhằm tìm hiểu những đặc điểm nổi trội này của Vesta. Khi Dawn tiến đến Vesta trong thời điểm tháng 7 tới, cực nam của tiểu hành tinh này sẽ trong hiện trạng ngập đầy ánh sáng mặt trời, đem lại cho các nhà khoa học một cái nhìn sắc nét so với một miệng hố đồ sộ tại cực nam. Miệng hố đó có thể để lộ cấu tạo phân lớp kiểu bánh xốp bên trong Vesta sẽ cho tất cả chúng ta biết vật thể trên đã tiến hóa như vậy nào kể từ khi tạo dựng cho đến nay. Phi thuyền sẽ thực hiện nhiều phép đo, trong đó có dữ liệu phân giải cao về thành phần mặt phẳng, địa hình & địa mạo. Phi thuyền cũng sẽ đo sự co giật do sức cuốn hút của Vesta để xem thêm về cấu tạo bên trong của nó.

Xem Thêm  Lỗ trắng là gì?

“Các bộ đẩy ion của Dawn đang mang chúng ta hướng thẳng đến Vesta, và phi thuyền đã sẵn sàng cho một năm khám phá lớn”, phát biểu của Marc Rayman, kĩ sư chính của Dawn tại Phòng thực nghiệm Sức đẩy Phản lực của NASA ở Pasadena, California. “Chúng tôi đã thiết kế sứ mệnh sao cho nó mang lại cho chúng ta nhiều cơ hội nhất để vén màn những bí mật hiện nay của thế giới kì lạ, chưa từng được thám hiểm này”.

Nguồn: JPL/NASA

Vui lòng ghi rõ “Nguồn Thuvienvatly.com” khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận nội dung mới qua tin nhắn hộp thư online

By ads_law

Trả lời