TP – Năm 1972, trong cuộc chiến tranh bảo vệ Hà Nội & các mục tiêu trọng yếu ở miền Bắc, chưa có một quả đạn SAM-3 nào được phóng lên! Cơ số hơn 200 quả hoả tiễn SAM-3 về trễ ngày ấy, 40 năm nay vẫn nằm trong kho với chính sách bảo trì. Có những hy sinh mất mát ở ngay 2 trung đoàn SAM-3.

> Qua sông Lam, vượt Cổng Trời
> Xăng & máu

Hoả tiễn SAM-3 “Neva 125”.

Sau loạt bài 4 kỳ Không cứu nguy được cầu môn đăng trên Tiền Phong viết về chiến công đập tan cuộc đánh úp đường không đưa mật danh Linebacker II (Người cứu nguy cầu môn) bằng B52 vào Hà Nội, 1 cuộc smartphone gọi vào máy của tôi. Bài viết ngắn gọn “Chúng tôi là những người lính SAM-3 muốn được gặp nhà báo”…

Tôi lần tìm đến một ngôi nhà ở đường Xuân Diệu, quận Tây Hồ, Hà Nội. Chủ nhà là ông Hoàng Tích Lạc. Nhà ông Lạc đương có khách. Một đồng đội cũ. Này là một người ăn vận tươm tất, cà vạt com lê chỉnh tề &… rất khó đoán tuổi.

Tôi lấn bấn trước vẻ giãi bày thẳng băng của ông Lạc rằng, bài báo của tôi trên Tiền Phong có một cụ thể chưa đúng. Này là: “có hai trung đoàn SAM-3 thời điểm 12 ngày đêm có mặt tại Hà Nội chứ không phải 2 tiểu đoàn và không phải họ chưa về nước. Tôi là một người lính của 2 trung đoàn ấy!”.

Trách nhiệm tối mật

Có thể nói ông Lạc, Hoàng Tích Lạc, được may mắn vây bọc trong một gia đình danh giá. Về cụ thân sinh & cả nhạc phụ ông nữa đều có thể tìm ra nhiều dòng trong Wikipedia.

Hoàng Tích Lạc là con trai thứ 3 của cụ Hoàng Tích Trí, GS BS, Đại biểu chính phủ khóa I, một Chuyên Viên vị trí đầu tiên về nghề vi trùng học, từng học ở Paris sau này là Bộ trưởng Bộ Y tế Viet Nam DCCH từ năm 1946 đến năm 1958 (năm GS mất). Cả 4 người con của cụ Hoàng Tích Trí đều theo nghề Y Dược.

Người chú & một người anh ruột của ông Lạc đều được vinh dự nhận Giải thưởng Sài Gòn. Nhạc phụ ông Lạc là GS BS Thiếu tướng Vũ Văn Cẩn, nguyên Cục trưởng Cục Quân y rồi Bộ trưởng Bộ Y tế. Ông Lạc, sau chiến đấu, nhiều năm là Tổng GĐ Tổng Trung tâm tư vấn du học thiết bị Bộ Y tế.

Tấm giấy khai sinh của Hoàng Tích Lạc cũng rất lạ, Bởi hai người làm cái việc chứng sinh & ký vào giấy là hai danh nhân nước Nam, BS Vũ Đình Tụng & BS Vũ Văn Cẩn!

Được vây bọc một cách may mắn như vậy, nhưng năm 1968, như bao anh chàng Hà Nội khác, anh sinh viên Đại học Bách khoa tuổi 20 Hoàng Tích Lạc nhập ngũ.

Ông Lạc (ngoài cùng bên trái), ông Quý (thứ ba từ trái sang) cùng đồng đội bên mộ LS Trần Quốc Dung.

Có thể nói thời thế đã ưu ái cung đốn cho Quân chủng PK-KQ non trẻ thời điểm những năm giữa 60 ấy những giới trẻ ưu tú cả về học thức lẫn sức khỏe, sớm kiểm soát được các loại vũ khí khí tài hiện đại, đặng chống chọi đối chọi với một kẻ địch uyên thâm về khoản giết người.

Nhiều đợt bổ sung quân cho Quân chủng là kỹ sư, sinh viên của nhiều trường ĐH trong nước & ở nước ngoài về.

Vị khách của ông Lạc mà tôi nói ở trên đây là đại tá Nguyễn Ngọc Quý, nhập ngũ năm 1965 (học cùng lớp ĐHBK với người hùng phi công Vũ Xuân Thiều. Thêm cụ thể thú vị, ông Quý quê Thái Bình, gọi nhà văn Chu Văn là chú ruột).

Mùa xuân 1972, thiếu úy Nguyễn Ngọc Quý khi đó đang giảng cho khóa 2 huấn luyện chuyên nghề hoả tiễn phòng không cho một nhà cung cấp bộ đội đóng ở gần thị xã Vĩnh Yên thì có chiếc xe con từ Hà Nội lên đón, đi nhận bổ phận đột xuất. (Ông Quý khi đó đã có nhiều năm là cán bộ giảng dạy khoa Hoả tiễn Học viện Kỹ thuật quân sự).

Thày trò khóa học đều nghĩ thiếu úy Quý đi B. Nhưng về Hà Nội, Quý mới được biết, Ban giám hiệu Học viện cử một số thầy giáo thạo tiếng Nga & thấu hiểu kỹ thuật hoả tiễn nhập vào 2 Trung đoàn hoả tiễn của Quân chủng PK-KQ sang Liên Xô học chuyển loại khí tài mới & trực phụ trách khí tài về Hà Nội.

Xem Thêm  Chỉ huy tàu ngầm kể chuyện chinh phục “hố đen đại dương”

Trách nhiệm ấy được xem như là tuyệt mật. Cán bộ chiến sĩ cả 2 trung đoàn không được phép viết thư cho người thân kể cả người nhà. Hoàng Tích Lạc (khi này là kỹ sư đang công tác tại Viện Y học Hàng không, cũng được điều động gấp về trung đoàn, chủ đạo làm bổ phận phiên dịch) may mắn cùng nhà cung cấp với Nguyễn Ngọc Quý.

Đêm ấy, 2 trung đoàn lèn chặt trên các xe tải quân sự âm thầm hành quân ngược Bắc. Vượt biên thuỳ Việt Trung, đến ga Bằng Tường toàn thể quân phục bỏ lại thay bằng com lê cà vạt.

Toàn bộ lên tàu hỏa trực chỉ hướng Bắc Kinh. Rồi Bắc Kinh tàu chạy xuyên ngày xuyên đêm thẳng tới Trọng tâm đào tạo hoả tiễn Sitenchai gần thủ phủ Bacu của Azecbaizan.

Để có được bút ký trên hoả tiễn

Đại tá Quý kể lại rành rọt buổi sáng ấy Trung đoàn được diện kiến vị đại tá trưởng Trọng tâm cao to có chất giọng sang sảng. Đại tá thẳng băng, đại ý xin chào các chiến sĩ Quân đội NDVN nhỏ xíu nhưng người hùng! Tôi xin nói trước, để kiểm soát vũ khí khí tài hiện đại này, các bạn phải mất ít nhất 18 tháng. Nhưng các bạn chỉ yêu cầu có 8 tháng thì thực lòng, tôi rất ái ngại. Vậy để giải quyết bổ phận, các đồng chí phải phấn đấu thật cật lực!

Đồng chí thiếu tá, Chính ủy đảm nhận khi đó đã đứng lên dõng dạc ngắn gọn dứt khoát rằng Vì Tổ quốc vì miền Nam ruột thịt, không những 8 tháng mà chúng tôi xin quyết tâm giải quyết trong thời gian ngắn nhất có thể.

& thế là bắt đầu cho 1 cuộc đua nước rút. Học ngày học đêm. Học & thực tập mọi nơi, mọi lúc. Tiếng là được sang học nước ngoài nhưng cán bộ chiến sĩ Trung đoàn không được đi tham qua ngắm ngó đâu cả.

Chính vì như vậy cánh phiên dịch như Hoàng Tích Lạc phải bở cả hơi tai, trừ mỗi khi ngủ kể cả lúc ăn, ngày đêm theo sát giáo viên & đồng đội.

“… Vâng, mãi đến khi ấy, chúng tôi mới được tận mắt tận tay tiếp cận với loại vũ khí khí tài đặc biệt có tên là SAM-3 này”.

Vẫn mẩu chuyện của ông Lạc, ông Quý. Qua những tháng miệt mài ngày đêm khổ luyện, các học viên đã ra trường bắn thực tập bắn đạn thật, tập bắn mục tiêu giả.

Tin vui loang nhanh, sau khoảng thời gian nghiệm thu khí tài & kỹ thuật, bạn đã chấp thuận cho ký kết việc phụ trách trang bị.

Một cảm tưởng bồi hồi sung sướng khi thiếu úy Quý được sĩ quan điều khiển của các bạn mời ký vào một địa điểm dễ nhận trên mặt một thiết bị.

Các thầy giáo bắt tay, vỗ vai Quý bảo rằng bút ký trên khí tài này sẽ theo Quý & các sĩ quan về trận địa hoả tiễn phòng không SAM-3 ở Bắc Viet Nam!

Tiếc nuối

Đường về như ngắn hơn. Khi đó ai cũng nghĩ, chỉ khoảng nửa tháng nữa thôi là những quả hoả tiễn SAM-3 & toàn thể khí tài theo đường tàu Liên vận sẽ về đến ga Đông Anh.

Đêm 8-12-1972, trong đội hình của 2 Trung đoàn hoả tiễn SAM-3, tiểu đội của Quý, Lạc được chuyển về đóng quân ở huyện Đông Anh, xã Vân Nội Uy Nỗ. Lệnh trên cấm trại để bảo đảm âm thầm. Không khí trận mạc đã phảng phất đâu đây.

Nóng ruột nhất có vẻ là thiếu úy Trần Quốc Dung. Dung từng tốt nghiệp xuất sắc khoa Vật lý lý thuyết, trường ĐH Lomonoxov, về nước mới nhập ngũ.

Biết những quả đạn SAM-3 chả thể có cánh mà cất cánh về nhưng Dung cứ nóng ruột đòi cấp trên phải mang tiểu đội về một nhà cung cấp chiến tranh. Một tin làm cả tiểu đội vui mừng.

Dung vừa thu được tin vợ đẻ con trai. 1 cuộc liên hoan nhẹ của cả tiểu đội chiều 18-12 vừa chấm dứt thì cả một vùng ngoại thành như trời long đất lở bắt đầu cho cuộc đánh úp B52!

Ngồi trong đường hầm chữ A, cả tiểu đội sục sôi những bàn bạc cùng tâm trạng. Có những lúc họ nhoài lên nóc hầm. Ngó những vệt SAM-2 đỏ khé vút lên, Quý rên lên Trời ơi giá như hiện tại có bộ khí tài PK & tổ hợp hoả tiễn hai cần mà về kịp thì đàn B52 chúng mày còn khốn! Tiếng Sơn, Oanh chúng mày tính xem, trần cất cánh trên dưới 10 km, xác suất bài trừ 2 quả đã đến trên 0,82 thì B52 cứ gọi là rụng như sung.

Xem Thêm  Pokémon Chưởng Môn Nhân

Tiếng Huỳnh tao nghĩ rằng cấp trên đã tính trước nên trên mới điều chúng mình về gấp như vậy này. Ai đó thở dài đã quá hạn nửa tháng vậy mà tàu hỏa chở SAM-3 qua đất Trung Quốc không biết trục trặc chuyện gì? Liệu có phải là do cuộc gặp Thượng Hải?

vv…

Day dứt bực tức… Tâm trạng ấy đeo bám những người lính SAM-3 những ngày tiếp theo, trời Hà Nội ầm vang, mịt mù khói đạn. Ra trận mà hỡi ôi, không có súng!

Ông Quý kể, gần sáng 21-12 hốt nhiên tiếng nổ cộc cằn cùng những vầng sáng chói lòa tiếp theo. Đang nằm ôm thằng cu chủ nhà, tôi bật dậy chạy ra sân kho nơi gần đường hầm chữ A mà tiểu đội tôi ẩn. Đường hầm đã sập.

Lạc đang bế Dung nhoài ra, máu me đẫm cả người. Hai bàn chân thò ra cửa hầm. Gấp rút moi được ra thì là Sơn. Nhưng Sơn đã tắt hơi từ khi nào. Cả đàn thi nhau hô hấp nhưng hoàn toàn tuyệt vọng!

5 giờ chiều ngày 21-12-1972 âm u đó, anh em tiểu đội chúng tôi gồm Huynh, Lạc, Hiển, Từ & tôi lê những bước nặng nề tiễn mang 7 anh em những Trần Quốc Dung, Oanh, Sơn, Tuyển, Lâm. Mai… đi chôn cất tại nghĩa trang xã Uy Nỗ, Đông Anh.

Ông Lạc thở dài, gọi điện cho anh chuyện nhỏ không phải là việc nhắc lại cho đúng, không phải 2 tiểu đoàn mà là 2 trung đoàn đã về nước thời điểm này mà là để xẻ chia cảm tưởng hối hận, nuối tiếc đã đeo bám chúng tôi suốt 40 năm nay.

Nếu như SAM-3 & khí tài ngày ấy về kịp thì có vẻ hoàn cảnh campaign Linebacker II đã khác! Với SAM-3, cuộc đánh trả & thắng cuộc B52 sẽ còn ngoạn mục hơn. & có vẻ, những đồng đội tôi dẫu phải hy sinh nhưng ở một tư thế khác!

& như vậy, từ năm 1972, trong các cuộc chiến đấu vệ quốc, chưa có một quả đạn SAM- 3 nào được phóng lên! Cơ số hơn 200 quả hoả tiễn SAM-3 về trễ ngày ấy, 40 năm nay vẫn nằm trong kho với chính sách bảo trì.

Chia ly, tôi biết thêm, sáng 21-12, mấy anh em còn sót lại trong tiểu đội sẽ đến nghĩa trang Uy Nỗ thắp cho Trần Quốc Dung & anh em nén hương. Nghĩa trang chỉ còn phần mộ của Trần Quốc Dung. Những phần mộ còn sót lại trước đây đã được xê dịch về quê.

Lệ dâng hương ấy, 40 năm rồi, năm nào cũng thế vào đúng ngày 21-12.

Từ SAM-2 đến SAM-3

Mẩu truyện của các cựu binh hoả tiễn Hoàng Tích Lạc, Nguyễn Ngọc Quý chừng như lạc sang trận đồ bát quái về thứ vũ khí mà ông Quý nói là hiện thời vẫn rất đắc dụng này! Những thông số kỹ thuật của một đại tá giáo viên Khoa hoả tiễn của Học Viện Quân sự quả là thuyết phục!

Ngày 1-5-1960, SAM- 2 được sử dụng trong tác chiến lần trước hết tại Liên Xô. Tại tỉnh Sverdlovsk của Liên Xô, nhà cung cấp hoả tiễn SAM-2 đó bắn rơi một cái máy cất cánh thám thính U2 cất cánh ở tầm rất cao của Hoa Kỳ, bắt sống phi công Francis Gary Powers.

Năm 1958, hệ thống SAM-2 được Liên Xô chi viện cho Trung Quốc. Ngày 7 – 10 – 1961, nhà cung cấp hoả tiễn SAM-2 của Trung Quốc tại Hạ Môn bắn rơi một máy cất cánh trinh sát RB-57 của Không quân Đài Loan. Trong năm kế tiếp, Đài Loan đã phải chấm hết các chuyến cất cánh trinh sát vào vùng trời Trung Quốc.

Tháng 10 năm 1962, khủng hoảng hoả tiễn tại Cu Ba, các nhà cung cấp SAM-2 do Chuyên Viên Liên Xô điều khiển cũng bắn rơi một máy cất cánh U-2 của Hoa Kỳ.

Hoả tiễn SAM-2 có mặt tại các trận địa phòng không miền Bắc sau ngày 27-3-1965 Liên Xô & Viet Nam DCCH ký hiệp nghị chi viện quân sự; trong đó, Liên Xô chi viện cho Viet Nam 4,5 cơ số hoả tiễn SAM-2 (54 quả) cùng toàn thể khí tài, trang bị kỹ thuật kèm theo để thành lập 2 trung đoàn hoả tiễn phòng không trước hết của QĐNDVN.

Xem Thêm  Du hành thời gian: Lí thuyết, nghịch lí và triển vọng

Trong chiến đấu, hoả tiễn SAM-2 là một trong những vũ khí phòng không chủ lực để bảo vệ Hà Nội, Hải Phòng & một số trung tâm khác. Ngày 24-7-1965, Tiểu đoàn hoả tiễn 63, 64 của Trung đoàn hoả tiễn 236 (Đoàn Sông Đà) trong trận đầu xuất quân có sự gia nhập của Chuyên Viên Liên Xô do các thiếu tá Boris Mojayev & Ivan Ylinysh chỉ dẫn điều khiển đã bắn rơi tại chỗ một chiếc F-4C trên vùng trời Hà Tây – Hòa Bình.

Trong hai cuộc chiến đấu phá hoại miền Bắc 1965-1968 & 1972, các nhà cung cấp hoả tiễn SAM-2 đã đánh 3.542 trận, có 588 trận đánh ban tối, phóng 5.885 quả đạn, bắn rơi 788 máy cất cánh Mỹ, 366 chiếc rơi tại chỗ; trong đó có 43 máy cất cánh B52; trung bình 7,1 quả đạn diệt được một máy cất cánh.

Cũng nên nói thêm, sở dĩ Mỹ có những cải tạo ứng phó với SAM-2 gây rất nhiều khốn khó & tổn thất cho bộ đội phòng không của ta duyên do khoảng năm 1967, quân đội Ai Cập không chịu nổi cuộc tấn công của các quân đoàn thiết giáp Israel đã tháo chạy khỏi sa mạc Sinai bỏ lại hơn 20 bộ khí tài SAM-2 (C-75) do Liên Xô chi viện.

Từ những thứ chiến lợi phẩm đó, rất thính nhạy, guồng máy kỹ thuật quân sự của Lầu Năm Góc đã hoạt động tối đa. Chỉ mấy tháng sau, ngày 15-12-1967, 44 phi vụ máy cất cánh cường kích Mỹ đánh phá cầu Đuống.

Các tiểu đoàn hoả tiễn phòng không bảo vệ Hà Nội đã phóng lên 8 quả đạn đều không điều khiển được, hoặc rơi xuống đất, hoặc vượt mục tiêu tự huỷ.

Sở dĩ có hiện tượng trên là do không quân Hoa Kỳ đã chế ra máy phát nhiễu ALQ-71 gây nhiễu toàn thể rãnh sóng điều khiển đạn & rãnh sóng xung giải đáp của đạn (gọi chung là nhiễu rãnh đạn).

Nhưng vỏ quýt dày đã có móng tay nhọn, bộ đội phòng không Viet Nam kết hợp với các Chuyên Viên Xô Viết đã phát xuất hiện dải tần số & cường độ của loại nhiễu này. Ta đã giải quyết bằng cách thức át nhiễu, nâng công suất sóng giải đáp của đạn & sóng điều khiển đạn lên gấp ba lần, đủ sức vượt mặt cường độ nhiễu.

Tiên liệu Mỹ chỉ thua trên khung trời Hà Nội khi chỉ dùng át chủ bài B52 đánh Hà Nội của Bác Hồ đã khiến Quân chủng PK-KQ có thời gian chuẩn bị. Để ứng phó hữu dụng với B52 ngoài SAM-2, liệu có muộn không khi 2 trung đoàn của Quân chủng sang Liên Xô thời điểm đó? Có vẻ chả nên có thắc mắc đại loại như vậy vào thời điểm nhạy cảm ấy khi mà mọi thứ đương nằm ngoài khả năng lẫn tầm với. Nhưng dù sao hai trung đoàn của Quân chủng đã có mặt ở Sitencha học SAM-3…

Chuyện với hai vị cựu binh hoả tiễn, biết thêm một điều thú vị! Bên phương Tây trần thùi lụi gọi thứ vũ khí đất đối không đó là SAM (Surface to Air Missle). Nhưng người Nga đặt cho thứ hoả tiễn do Liên Xô sản xuất khởi đầu bằng tên gọi nên thơ – tên những con sông. Ví dụ như SAM-2 là Đơvina-75 ( Đơvina – cái tên một con sông); Tương đương SAM-3 là Neva 125.

Cũng theo Chuyên Viên Nguyễn Ngọc Quý, SAM-3 là hệ thống hoả tiễn đất đối không của Liên Xô nhằm bổ sung cho SAM-2. Nếu chép ra những thông số kỹ thuật kỹ thuật e mất thời giờ của các bạn đọc.

Tóm lại SAM-3 có nhiều chức năng vượt trội đối với SAM-2. Tầm bắn hiệu quả hơn, độ cao tối đa to hơn đối với các loại hoả tiễn thế hệ trước, cơ động đơn giản hơn, có hiệu quả hơn khi chống lại các mục tiêu di động. Nó cũng có khả năng tấn công các mục tiêu cất cánh thấp hơn.

Đặc biệt nó có khả năng chống lại hệ thống đánh lạc hướng điện tử tốt hơn đối với thế hệ SAM-2 vv… SAM-3 được triển khai lần đầu vào khoảng thời gian 1961-1964 xoay quang Moskva nhằm bổ sung vào hệ thống phòng không.

SAM-3 được liên tục cải tiến. Sau đó một phiên bản cải tiến của hệ thống có tên là S-125M “Neva-M” & sau đó là S-125M1 “Neva-M1” đã được chế tác.

X.B

Theo Báo giấy

By ads_law

Trả lời