Mỗi năm có từ 2 đến 5 lần nhật thực, mỗi lần chỉ có thể xem xét được ở một vùng khẳng định.

Có mấy lần nhật thực trong một năm?

Đa số mỗi năm đều có 2 lần nhật thực, nhưng tối đa có thể có tới 5 lần. Điều này rất hiếm xảy ra. Theo tính toán của NASA, trong 5000 năm qua, chỉ có 25 năm có 5 lần nhật thực. Lần cuối cùng là năm 1935, & lần kế tiếp là năm 2206.

Các loại nhật thực

Có 3 loại nhật thực chính:

  • nhật thực toàn phần
  • nhật thực bán phần
  • nhật thực vành khuyên

Không những thế còn tồn tại nhật thực lai, hay có cách gọi khác là nhật thực vành khuyên toàn phần, tức là khi nhật thực vành khuyên chuyển thành nhật thực toàn phần, hoặc trái lại.

Pha tối nhất của nhật thực lai,  toàn phần, hay vành khuyên, chỉ có thể xem xét được từ một khu vực nhỏ. Loại trừ nhật thực lai, các loại nhật thực còn sót lại được đặt tên theo pha cực đại của nhật thực, dù rằng pha cực đại đó có thể kéo dài chưa đến 1 giây. Bên cạnh đó, trên thực tiễn, các loại nhật thực đều trông giống như nhật thực một phần ở đa phần các nơi trong phần đông công cuộc diễn ra nhật thực.

Hình minh hoạ các địa điểm của Mặt Trời, Trái Đất & Mặt Trăng khi xảy ra nhật thực. 

Lúc nào diễn ra nhật thực?

Nhật thực chỉ có thể xảy ra ở pha trăng non, khi Trái Đất, Mặt Trăng & Mặt Trời nằm trên cùng bề mặt. Nhưng điều đó không có nghĩa là nhật thực sẽ xảy ra hàng tháng.

Xem Thêm  Một số vấn đề cơ bản xoay quanh áp suất và áp suất khí quyển

Bề mặt quỹ đạo của Mặt Trăng  & bề mặt quỹ đạo của Trái Đất không trùng nhau mà lệch một góc khoảng 5 độ. Các điểm nút Mặt Trăng là 2 điểm giao giữa quỹ đạo của Mặt Trăng & bề mặt quỹ đạo của Trái Đất. Trăng mới & Mặt Trời phải nằm ở gần một “nút Mặt Trăng”. Điều này chỉ có thể xảy ra cách nhau mỗi 6 tháng & kéo dài khoảng 34,5 ngày. Chu kỳ này được gọi là “mùa thiên thực”, & chỉ có khoảng thời gian này mới có thể xảy ra thiên thực.

Nhật thực & nguyệt thực

Mặc dầu nhật thực xảy ra hàng năm, nhưng tất cả chúng ta vẫn coi này là hiện tượng hiếm gặp, hiếm hơn cả nguyệt thực. Có 2 nguyên nhân cho điều này:

  • Nhật thực chỉ xem xét được từ một vùng nhỏ trên Trái Đất, trong lúc nguyệt thực thì đơn giản xem xét được từ những nơi còn đang là ban tối trên Trái Đất. 
  • Nguyệt thực thường niên dài hơn, cho nên, tất cả chúng ta thấy thấy nó diễn ra thường xuyên hơn ở một vị trí. 

Chẳng hạn, nhật thực toàn phần ở Mỹ xảy ra vào 21/8/2017, có thể xem xét được từ những nơi nằm trong dải hẹp trải dài khắp nước Mỹ. Đây là nhật thực toàn phần trước hết có thể xem xét từ bất kể đâu ở Mỹ, sau lần nhật thực tháng 3 năm 1979. Lần nhật thực toàn phần kế tiếp ở Mỹ sẽ xảy ra vào thời điểm tháng 4 năm 2024, nhưng sẽ không nhiều nơi xem xét được như năm 2017. 

Xem Thêm  Ô nhiễm không khí: nguyên nhân, hậu quả, chất ô nhiễm

Bình quân mất khoảng 375 năm để nhật thực toàn phần có thể lặp lại ở cùng một nơi. Đối với nguyệt thực toàn phần, có cách gọi khác là Trăng máu, có thể xem xét sau mỗi 2.5 năm. 

Trong một thế kỷ, trên Trái Đất có thể xem xét được bình quân 240 lần nhật thực, & 380 lần nguyệt thực.

Khi nào thì xảy ra nhật thực & nguyệt thực?

Mỗi năm thường có tối thiểu 4 lần thiên thực, trong đó có 2 lần nhật thực & 2 lần nguyệt thực. Hiếm khi xảy ra tối đa 7 lần thiên thực một năm.

Mỗi mùa thiên thực, thường sẽ có 2 hoặc 3 lần Mặt Trời, Trái Đất & Mặt Trăng thẳng hàng với nhau, trong đó luôn có ít nhất 1 lần nhật thực & 1 lần nguyệt thực. 

Trong 1 tháng âm lịch, Mặt Trăng sẽ dần đi ngang qua các pha, khởi đầu là trăng mới, & thường kéo dài khoảng 29.5 ngày, ngắn hơn mùa thiên thực 5 ngày. Chính vì thế, trong mỗi mùa thiên thực,  sẽ có ít nhất 1 pha trăng mới tạo nên nhật thực, & ít nhất 1 pha trăng tròn tạo nên nguyệt thực. 

Đó cũng là nguyên nhân tại sao, nhật thực & nguyệt thực thường xảy ra theo từng cặp: nhật thực luôn diễn ra khoảng 2 tuần trước hoặc sau nguyệt thực, & trái lại.

Trong mỗi mùa nhật nguyệt thực, nhiều nhất có thể có 2 pha trăng non & 1 pha trăng tròn, hoặc 2 pha trăng tròn & 1 pha trăng non.

Xem Thêm  MẶT TRĂNG MÁU là gì? TRĂNG HUYẾT là điềm báo ngày tận thế?

Chu kỳ nhật thực 18 năm

Nhật thực xảy ra theo chu kỳ. Một trong những chu kỳ nhật thực được tìm hiểu nhiều đặc biệt là chu kỳ Saros. Người Babylon cổ đã dùng nó để phán đoán nguyệt thực. 

Chu kỳ Saros kéo dài khoảng 6585.3 ngày, tương tự 18 năm, 11 ngày, 8 giờ, & là sự phối hợp của 3 chu kỳ:

  • Chu kỳ mặt trăng (tháng âm lịch): là khoảng thời gian giữa 2 pha trăng non.
  • Tháng bất thường (tháng điểm cận địa): là khoảng thời gian giữa 2 lần Mặt Trăng đi ngang qua điểm cực cận, là điểm gần nhất với Trái Đất. 
  • Tháng giao điểm thăng (draconic): là khoảng thời gian giữa 2 lần Mặt Trăng đi ngang qua nút mặt trăng, bình quân kéo dài 27.212220 ngày (tức là 27 ngày, 5 giờ, 5 phút & 35.8 giây).

Hai lần nhật thực cách nhau một chu kỳ Saros sẽ có những điểm tương đồng: chúng xảy ra ở cùng một nút mặt trăng, khi Mặt Trăng ở cách Trái Đất một khoảng như nhau, & chúng xảy ra ở cùng thời điểm trong năm.

Xem qua

Người đăng:

Ngan K. Nguyen

Tìm hiểu sinh nghề Khoa học hành tinh tại Nhật Bản.


By ads_law

Trả lời