Ngày 8/7 vừa qua, Đơn vị hàng không & vũ trụ đất nước (NASA) của Mỹ đã phóng tàu con thoi Atlantis thực hiện sứ mạng cuối cùng, chấm dứt chương trình tàu con thoi của nước Mỹ. Sau gần 40 năm hoạt động, tàu con thoi đã đóng góp lớn lao cho nghề hàng không vũ trụ của Mỹ & toàn cầu nói chung.

Richard Nixon & kỷ nguyên tàu con thoi

Một thắc mắc được đề ra là: “Tại sao Mỹ chọn tàu con thoi để thực hiện chương trình nghiên cứu không gian?” Theo một số ebook, tàu con thoi đã được NASA tìm hiểu từ trước khi tàu Apollo 11 thực hiện chuyến cất cánh lịch sử mang nhân loại lần trước nhất đổ bộ lên mặt trăng vào ngày 20/7/1969.

Thoạt đầu, tàu con thoi không phải là sáng kiến chủ yếu trong tìm hiểu của NASA cũng như định hướng tiến triển nghề tìm hiểu vũ trụ của Tổng thống Richard Nixon. NASA khi đó chỉ cốt yếu tìm kiếm một mô hình tàu vận chuyển trong không gian quỹ đạo thấp, có thể tái sử dụng nhiều lần.

Tàu con thoi Endeavour.

Vài tháng sau khoảng thời gian nhậm chức, Tổng thống Richard Nixon đã cho thành lập Nhóm đặc trách tìm hiểu vũ trụ (STG) do Phó tổng thống Spiro T. Agnew kiểm soát tịch. Nhóm đặc trách đã đặt ra một sách lược đầy tham vọng là cài đặt một trạm không gian gần địa cầu, tìm hiểu thêm về mặt phẳng mặt trăng & cho nhân loại đổ bộ lên sao Hỏa trước năm 1986. Tuy nhiên, nhóm đặc trách cũng nhận xét mức độ tìm hiểu tàu con thoi đến thời điểm đó & đặt ra đề nghị xây dựng tàu con thoi nằm trong sách lược tìm hiểu không gian của đất nước.

Giải pháp xây dựng tàu con thoi được NASA trình bày trước Quốc hội là nhằm mục tiêu tạo thành một phương tiện cất cánh vào vũ trụ rẻ tiền & được sử dụng chung bởi NASA, Bộ Quốc phòng & giới khoa học, kể cả phục vụ mục đích thương mại.

Trong công đoạn đầu tìm hiểu mô hình kiến trúc tàu con thoi, các Chuyên Viên đã tranh biện nhau quyết liệt xoay quang việc chọn lọc mô hình nào là tối ưu nhất, vừa đảm bảo năng lực vận chuyển, vừa đảm bảo ngân sách xây dựng & vận hành tàu vừa phải, không quá cao.

Các kỹ sư kiến trúc đã chần chừ giữa mô hình bay chạy đà như máy cất cánh phản lực & tư thế bay thẳng đứng. Rốt cuộc mô hình bay chạy đà không khi nào thực hiện được – & cho tới bây giờ vẫn còn là một “ước mơ” chẳng thể thực hiện của giới kỹ sư không gian – thành ra đành phải chọn mô hình bay theo tư thế đứng như hiện giờ.

Tổng thống Mỹ Richard Nixon (phải) hiện ra bên cạnh Giám đốc NASA vào ngày 5/1/1972 & ký lệnh phát động chương trình tàu con thoi không gian.

Ngày 5/1/1972, Tổng thống Nixon ký sắc lệnh triển khai chương trình tàu con thoi không gian, chính thức khai sinh kỷ nguyên tàu con thoi của Mỹ.

Ngày 12/4/1981 – đúng dịp kỷ niệm 10 năm nhà du hành vũ trụ Liên Xô Yuri Gagarin cất cánh vào vũ trụ — chương trình tàu con thoi mới thật sự khởi động với chuyến cất cánh chính thức trước nhất của tàu Columbia. Sau tàu Columbia, các tàu Challenger, Discovery & Atlantis cũng lần lượt được phóng vào vũ trụ trong tháng 7/1982, tháng 11/1983 & tháng 4/1985. Sau khoảng thời gian tàu Challenger bị phá hủy sau vụ tai nạn vũ trụ trước nhất vào ngày 28/1/1986, tàu Endeavour được xây dựng để thay thế & phóng chuyến trước nhất trong tháng 5/1991.

Xem Thêm  Kinh nghiệm kinh doanh đồ chơi trẻ em nhập từ Trung Quốc

Tính đến thời điểm phóng tàu con thoi Atlantis vào ngày 8/7/2011 vừa qua, chương trình tàu con thoi không gian của Mỹ đã kéo dài đúng 30 năm, cất cánh được 135 chuyến, mang tổng cộng 777 lượt người vào không gian. Tổng bề dài chặng đường tàu cất cánh được là nửa tỉ dặm, tương tự 800 triệu kilômét, dài hơn quỹ đạo sao Mộc (Jupiter). Tàu Discovery đạt kỷ lục cất cánh nhiều nhất, với 38 chuyến trong 28 năm. Tàu Challenger thực hiện chỉ 10 chuyến cất cánh trước khi nổ tung trên không trung năm 1986. Năm 1985 được xem như là năm có nhiều chuyến tàu con thoi được phóng lên quỹ đạo nhất, với 9 chuyến.

Các tàu con thoi của Mỹ đã góp công xây dựng Trạm Không gian quốc tế (ISS) trên quỹ đạo thay thế cho trạm không gian Hòa bình của Liên Xô cũ & Nga sau này. Các tàu con thoi cũng giúp mang các tàu khảo sát vũ trụ Magellan, Ulysses & Galileo lên không gian để sau đó các tàu khảo sát này thực hiện sứ mạng của mình vì sao Kim (Venus), mặt trời & sao Mộc (Jupiter). Vô cùng quan trọng là việc mang vào không gian kính thiên văn Hubble – con mắt điện tử đồ sộ giúp con người nhìn xuyên thấu vũ trụ bát ngát, tăm tối, tìm kiếm & phát hiện hàng triệu triệu người nổi tiếng, thiên hà, tinh vân xa xôi.

Tàu con thoi cũng giúp nhiều nhà khoa học từ địa cầu lên quỹ đạo không gian thực hiện nhiều thử nghiệm, tìm hiểu khoa học có ích nhằm tìm kiếm khả năng sinh tồn, chữa chữa bệnh tật cho nhân loại trên quỹ đạo gần địa cầu.

Bên cạnh những thành tích, những đóng góp hữu hiệu cho chương trình tìm hiểu không gian của nước Mỹ & con người, tàu con thoi cũng bị chỉ trích vì những trục trặc, sự cố & đặc biệt là ngân sách tốn kém để thực hiện các đợt phóng tàu. Trước nhất, ngân sách cho mỗi lần phóng tàu con thoi quá cao, lên đến 500 triệu đô la (bao gồm ngân sách cho hàng tháng bảo dưỡng & chuẩn bị các thứ giữa 2 lần cất cánh, các hệ thống thủy lực & điện tử dùng trong bệ phóng,…). Tổng cộng, trong 30 năm hoạt động, các tàu con thoi đã ngốn đến 196 tỉ đô la từ chi phí liên bang Mỹ.

Các mô hình tàu con thoi ban đầu.

Ngoài vấn đề ngân sách, tàu con thoi không gian cũng sử dụng đến 654 nền tảng công xưởng, sử dụng hơn 1,2 triệu trang thiết bị phụ tùng & hơn 5.000 nhân sự làm việc liên tục. Tổng trị giá các trang thiết bị phục vụ tàu con thoi lên đến 12 tỉ đô la, chưa kể tiền lương nhân sự. Khoảng 1.200 nhà sản xuất trang thiết bị phục vụ chương trình tàu con thoi không gian phân bổ khắp nước Mỹ.

Xem Thêm  hiện tượng hiếm gặp trong thập kỷ tới

Vấn đề cực kỳ nghiêm trọng đặc biệt là an toàn kỹ thuật cho tàu con thoi. Trong lịch sử tàu con thoi Mỹ, đã từng xảy ra 2 vụ tai nạn vũ trụ làm chết 14 phi hành gia. Trước tiên là vụ nổ tàu con thoi Challenger chỉ hơn 1 phút sau khoảng thời gian phóng lên vào ngày 28/1/1986 khiến toàn thể phi hành đoàn 7 người đều tử nạn; còn vụ thứ hai là vụ tai nạn tàu Columbia xảy ra vào ngày 1/2/2003, chỉ 16 phút trước khi tàu đáp xuống sau một chuyến làm trách nhiệm, thêm 7 phi hành gia tử nạn.

Ngoài 2 vụ tai nạn này, các tàu con thoi cũng thường xuyên gặp các sự cố nhỏ chưa đến mức gây tai nạn. Toàn bộ đều do lỗi kỹ thuật kiến trúc thân tàu & kỹ thuật vận hành làm cho vấn đề an toàn của tàu con thoi trở thành vấn đề tranh biện nhiều nhất trong chính quyền & giới chức nghề hàng không vũ trụ Mỹ.

Kể từ sau vụ tai nạn tàu Challenger, vấn đề an toàn kỹ thuật cho tàu con thoi đã được đề ra nhưng tái tạo kiến trúc như vậy nào để đảm bảo độ an toàn tuyệt đối thì cho đến khi tàu Columbia bị tai nạn, người ta mới “té ngửa”, hóa ra từ trước tới giờ, vấn đề an toàn kỹ thuật cho tàu con thoi còn chưa được cải tổ bao nhiêu.

Nghề tìm hiểu vũ trụ Mỹ sẽ đi về đâu?

Phóng tàu con thoi Atlantis trong sứ mạng cuối cùng ngày 8/7/2011.

Chính từ những tranh biện xoay quang vấn đề an toàn kỹ thuật cho tàu con thoi cộng với ngân sách quá cao cho mỗi lần phóng tàu mà chính quyền Mỹ dần dần tính đến chuyện dẹp bỏ chương trình tàu con thoi, chuyển sang tìm hiểu một loại phương tiện du hành không gian hiện đại hơn, an toàn hơn & hiệu quả hơn.

Ngày 14/1/2004, Tổng thống G.W.Bush đã ký sắc lệnh chấm hết sứ mạng tàu con thoi, trong đó chuyến cất cánh ngày 8/7/2011 của tàu Atlantis được xác nhận là chuyến cuối cùng. Đồng thời đó, các loại phương tiện mới thay thế tàu con thoi cũng được xác nhận là Ares I & Ares V trong Dự án Constellation & tàu vũ trụ Orion. Dự tính, dự án tàu Ares I/Orion sớm nhất thì đến năm 2014 mới có thể được phóng lên vũ trụ.

Sau khoảng thời gian tàu Atlantis trở về địa cầu sau 12 ngày làm việc trên trạm ISS, Mỹ sẽ không tiếp tục gia hạn chương trình tàu con thoi không gian. Một viễn tượng trước mắt là các chuyến mang người lên trạm không gian quốc tế ISS của Mỹ sẽ phải “đi nhờ” tàu Soyuz của Nga. Đối với tàu con thoi của Mỹ thì nhỏ xíu hơn, & thành ra khoảng trống gian giành riêng cho mỗi phi hành gia cũng eo hẹp hơn. Này là chưa kể, để mang mỗi phi hành gia lên trạm quỹ đạo ISS, Mỹ sẽ phải trả cho Nga 56 triệu đô la. Nhưng như vậy thì vẫn còn rẻ hơn rất nhiều lần ngân sách vận hành tàu con thoi. Vả lại, tàu Soyuz dù sao vẫn rất an toàn.

Vụ tai nạn tàu con thoi Challenger năm 1986.

Xem Thêm  Tìm hiểu về hai vệ tinh tera và aqua

Vấn đề mấu chốt hiện giờ không còn là chuyện ngân sách mang phi hành gia lên trạm vũ trụ ISS nữa mà là tương lai nghề tìm hiểu vũ trụ Mỹ sẽ bị tác động như vậy nào một khi NASA không còn tự mình mang người lên không gian. Việc NASA không tiếp tục các chuyến cất cánh tàu con thoi & tạm dừng chương trình cho đến ít nhất năm 2014 làm cho giới phi hành gia Mỹ lo lắng cho tương lai sự nghiệp của mình. Điều đó làm cho ngày càng nhiều phi hành gia & các Chuyên Viên nghề tìm hiểu vũ trụ Mỹ rời bỏ NASA để chuyển sang khu vực tư nhân.

Vào thời điểm năm 2001, tức khi Tổng thống Bush lên nhậm chức, NASA sở hữu một đội ngũ phi hành gia đến 150 người. Đến tháng 10/2009, sau khoảng thời gian chủ yếu tàu con thoi đã được cho nghỉ cất cánh, chỉ sót lại duy nhất tàu Atlantis, con số phi hành gia chỉ sót lại 92 người, & đến thời điểm hiện tại là 61 người.

Garret Reisman, một phi hành gia già đời, từng thực hiện 11 chuyến cất cánh trên tàu con thoi & sống hơn 3 tháng trên trạm ISS năm 2008, cho là trong thời điểm chuyển tiếp hiện tại, việc tiếp tục cất giữ NASA là một áp lực cực lớn. Đa phần các phi hành gia & những người từng làm việc tại NASA sau khoảng thời gian rời khỏi đơn vị này đều chuyển sang làm việc tại các công ty tư vấn du học tìm hiểu vũ trụ tư nhân như SpaceX (bang California), Boeing, Blue Origin (bang Washington), & Sierra Nevada Corp (bang Nevada).

Đầu năm 2010, Tổng thống Barack Obama đã đặt ra một số biến đổi trong dự án chế tác tàu vũ trụ thế hệ mới, theo đó thu hẹp quy mô dự án & chuyển sang tư nhân hóa nghề du hành vũ trụ. Bước đầu, Trung tâm tư vấn du học SpaceX đang thực hiện dự án chế tác tàu vũ trụ thương mại đưa tên Dragon. Đơn vị Làm chủ hàng không Mỹ (FAA) đang làm việc chặt chẽ với Trung tâm tư vấn du học SpaceX để đặt ra các quy định nghiêm ngặt về an toàn cho nghề hàng không vũ trụ tư nhân còn độc đáo này.

Trong năm 2011 này, theo chỉ thị của Tổng thống Obama, NASA dự định chi 1,2 tỉ đô la cho dự án Orion, nay đổi thành dự án Phương tiện chở phi hành đoàn đa dụng. NASA cũng từng quyết định chi 269 triệu đô la chia đều cho 4 công ty tư vấn du học tư nhân kể trên để triển khai các dự án xây dựng tàu vũ trụ có chở người. Đơn vị này dự định đến năm 2016, một trong những con tàu do các công ty tư vấn du học trên chế tác sẽ khởi đầu mang phi hành gia lên quỹ đạo.

Trong năm tài khóa 2012, NASA dự định chỉ xin Quốc hội Mỹ duyệt kinh phí 84 triệu đô la để chi cho các hoạt động mang người lên quỹ đạo – một sự tụt giảm đối với năm 2010, vốn đã tụt giảm mạnh đối với trước. Mức kinh phí này chỉ đủ cho một chỗ thuê trên tàu Soyuz của Nga để mang người lên trạm không gian ISS

By ads_law

Trả lời