Ngày 03/04/2015 16:44 phần mềm (GMT+7)

‘Trăng máu’ là cách gọi khác ấn tượng của Nguyệt thực toàn phần nhưng tất cả chúng ta không nên lạm dụng nó vì có thể hiểu sai về bản chất hiện tượng.

Toàn cầu nghênh đón Nguyệt thực toàn phần

Vào chiều tối ngày 4/4, người dân Việt nam cùng dân cư của một số vùng trên thế giới sẽ có cơ hội quan sát được hiện tượng nguyệt thực toàn phần trước tiên trong năm.

Bóng tối của Địa cầu sẽ bao phủ hoàn toàn Mặt trăng trong khoảng thời gian rất ngắn chỉ khoảng 4’43, từ 18h57  tới  19h02 (theo giờ Viet Nam). Thời điểm cực đại của nguyệt thực toàn phần diễn ra vào lúc khoảng 19h.

Nguyệt thực toàn phần năm trước tại Mỹ. Ảnh: The Virtual Telescope Project

Trừ châu Âu, châu Phi & một phần nhỏ khu vực châu Á, thì các vùng sót lại đều có thể xem xét được nguyệt thực toàn phần hay một phần. Đặc biệt, các nước ở khu vực Bắc Mỹ & Úc & Đông Á sẽ có điều kiện xem xét thuận tiện nhất buổi lễ lần này.

Chia sẻ của anh Đặng Tuấn Duy, chủ nhiệm CLB Thiên văn nghiệp dư TP.Hồ Chí Minh (HAAC), đây có vẻ là lần nguyệt thực toàn phần ngắn nhất của thế kỷ 21.

Theo tìm tòi, thuật ngữ “Trăng máu” (tiếng Anh là Blood Moon) có thể được dùng để nói về:

1. Hunter’s Moon (Trăng của người thợ săn)

Trong văn hóa dân gian của một số vùng miền ở phương Tây, mỗi lần trăng tròn đều có tên riêng. Mỗi tên đặc trưng này thường có liên quan với các tháng trong năm, hay theo mùa. Một trong những tên nổi tiếng đặc biệt là Hunter’s Moon, đây là lần trăng tròn ngay sau Harvest Moon, lần trăng tròn gần nhất với Thu phân trong năm.

Xem Thêm  Các hành tinh trong hệ Mặt Trời và sự thật đáng kinh ngạc

Vì sao thỉnh thoảng Hunter’s Moon (Trăng của người thợ săn) lại được gọi là “Trăng máu”? Có vẻ bởi vì tại các vùng này nét đặc thù của những lần trăng tròn trong mùa thu (ở Bắc bán cầu, có vĩ độ cao) là chúng hiện ra hầu hết là tròn & mọc lên ngay sau khoảng thời gian mặt trời lặn, trong vài đêm liên tục. Tức là ngay sau khoảng thời gian mặt trời lặn ở thời điểm trăng tròn thì Mặt trăng luôn mọc ở ngay chân mây.

Nhiều người sẽ xem xét Mặt trăng ở thời điểm này, khi nó ở gần chân mây; chính hiệu ứng “ảo ảnh quang học” khiến cho Mặt trăng hình như trông rất to, & có màu đỏ hay đỏ cam. (do gần chân mây nên ánh sáng đến từ Mặt trăng phải đi ngang qua lớp không khí dày hơn đối với khi nó ở đỉnh đầu, các ánh sáng màu khác bị bầu khí quyển tán xạ chỉ còn ánh sáng đỏ-cam tới được mắt người xem xét, do ánh sáng bước sóng càng ngắn thì bị tán xạ càng mạnh). Vì thế mặt trăng có màu đỏ, một liên tưởng tới màu của máu, & “Trăng máu”.

Lần Nguyệt thực liền trước ngày 8/10/2014 thì Nguyệt thực toàn phần diễn ra trùng với Hunter’s Moon, thành ra tên gọi “Trăng máu” đã được dùng để gọi cho buổi lễ này.

2. Mặt trăng khi xảy ra một Nguyệt thực toàn phần rõ ràng hay Nguyệt thực toàn phần nói chung

Khi diễn ra Nguyệt thực toàn phần, Mặt trăng sẽ chuyển sang màu đỏ. Vì thế thuật ngữ “Trăng máu” này cũng thỉnh thoảng được dùng để chỉ một lần Nguyệt thực toàn phần rõ ràng hay Nguyệt thực toàn phần nói chung. Theo Earthsky, các Author về thiên văn thường gọi màu đỏ Mặt trăng khi Nguyệt thực toàn phần diễn ra là “đỏ máu- blood red”. Nguyệt thực toàn phần là một hiện tượng tự nhiên ấn tượng, mà trong tự nhiên thì không có màu đỏ nào ấn tượng bằng màu của máu. Vì thế “đỏ máu” thỉnh thoảng được dùng trong “trăng màu đỏ máu” nhằm nhấn mạnh sự ấn tượng cho màu đỏ của Mặt trăng khi diễn ra Nguyệt thực toàn phần.

Xem Thêm  Nhật Thực Là Gì? Hiện Tượng Nhật Thực Xảy Ra Khi Nào ? Nhật Thực Là Gì

3. Các nhà khoa học hoàn toàn không rõ nguyên nhân tại sao trong thời gian gần đây rất nhiều người dùng thuật ngữ “Trăng máu” để chỉ 4 lần Nguyệt thực toàn phần liên tiếp (lunar tetrad), lần lượt diễn ra là 15/4/2014; 8/10/2014; 4/4/2015 & cuối cùng là 28/9/2015.

Khái niệm về “lunar tetrad” như sau: là bốn lần Nguyệt thực toàn phần liên tiếp, mà giữa chúng chẳng hề có một Nguyệt thực một phần nào, & mỗi lần cách nhau 6 lần trăng tròn. Có vẻ nguồn gốc của việc đó là từ tôn giáo, theo đó, có 2 mục sư Cơ đốc giáo (Christian) là John Hagee & Mark Blitz đã dùng khái niệm này gắn với thuật ngữ “Trăng máu”, chính Hagee đã đóng góp phần thông dụng thuật ngữ này trong quyển sách của ông năm 2013 (Four Blood Moons: Something Is About to Change).

Ảnh nguyệt thực toàn phần chụp vào ngày 8/10/2014 tại Illinois (Ảnh: Greg Lepper/Earthsky).

Theo 2 ông này, 4 lần nguyệt thực toàn phần liên tiếp là điềm báo cho lời tiên tri ghi trong Kinh thánh. Theo đó, Mặt trăng được nghĩ rằng sẽ chuyển sang màu đỏ máu (& Mặt trời trở nên u tối) trước thời điểm tận thế diễn ra. & “Trăng máu” được gán cho các lần trăng tròn trong 4 lần “nguyệt thực toàn phần” liên tiếp kể từ 2014 tới 2015.

Hoàn toàn chẳng hề có nền tảng khoa học nào giữa khái niệm về “lunar tetrad” với thuật ngữ Blood Moon & thời điểm tận thế. Vì vậy, chẳng thể cam đoan rằng “Trăng máu” đi đôi với bất kỳ lần Nguyệt thực toàn phần nào trong chuỗi 4 lần liên tiếp, hay có liên quan tới lễ “Vượt qua- Passover” hay “Lễ lều- Tabernacles” của người Do Thái.

Xem Thêm  Lỗ đen, lỗ sâu đục và cỗ máy thời gian (Phần 34)

Có vẻ do tác động này, thuật ngữ “Trăng máu” được dùng cốt yếu để gây chú ý của đọc giả mà thôi.

Như thế, tất cả chúng ta hiểu được tại sao thuật ngữ “trăng máu” lại hiện ra. Do đã nhấn mạnh ở trên, “Trăng máu” liên quan tới 4 lần nguyệt thực toàn phần liên tiếp không có nền tảng khoa học mà chỉ được lan truyền nhằm gây chú ý khẳng định mà thôi. “Trăng máu” theo đó cốt yếu khởi đầu từ màu đỏ của Mặt trăng khi diễn ra nguyệt thực toàn phần hay màu đỏ (cam) mà Mặt trăng có khi nó ở sát chân mây (ứng với Hunter’s moon), chứ bản chất không phải là khởi đầu từ lời tiên tri. Nếu xét cả lời tiên tri trong Kinh thánh thì cũng là do “Mặt trăng chuyển sang màu đỏ máu trước thời điểm tận thế” mới có “Trăng máu”

Nguyệt thực toàn phần là một hiện tượng tự nhiên ấn tượng, mà trong tự nhiên thì không có màu đỏ nào ấn tượng bằng màu của máu. Vì thế “đỏ máu” thỉnh thoảng được dùng trong “trăng màu đỏ máu” nhằm nhấn mạnh sự ấn tượng cho màu đỏ của Mặt trăng khi diễn ra Nguyệt thực toàn phần & là một cái tên tạo ấn tượng cho buổi lễ. Nhưng hãy tránh lạm dụng cái tên này quá nhiều, hãy trả đúng tên là “Nguyệt thực toàn phần” cho buổi lễ, & “Trăng máu” chỉ là một cách gọi “ấn tượng” khác thỉnh thoảng được dùng mà thôi”, anh Đặng Tuấn Duy, chủ nhiệm HAAC bộc bạch.

Theo Tào Nga (Khám Phá)

By ads_law

Trả lời