Nha khí tượng và đài thiên văn Đông Dương ra đời từ khi nào? (*)

0
37

Việc tìm hiểu khí tượng học ở Đông Dương đã được quan tâm đặc biệt. Từ năm 1866, các chiến thuyền & thương thuyền đã đề xuất thành lập Phòng Khí tượng ở Đông Dương song phải tới năm 1897, Toàn quyền Đông Dương mới chỉ đạo việc thành lập một số trạm khí tượng.

     Đông Dương có 2.500km bề dài bãi biển từ vịnh Bắc Kỳ tới vịnh Thái Lan mà phần đông bề dài đó phải trực tiếp hứng chịu nhiều cơn lốc. Hơn nữa, Đông Dương là xứ sở chính yếu dựa vào nông nghiệp mà sự sung túc & phong phú sản phẩm lại nhờ vào khí hậu của các vùng miền. Thêm vào đó, do nằm gần nhiều tuyến đường hàng hải & là giao điểm của các tuyến hàng không trọng yếu ở Viễn Đông nên việc lưu thông xuôi theo bãi biển & trên không phần lớn lệ thuộc vào điều kiện khí quyển.

     Thành ra ngay từ rất sớm, việc tìm hiểu khí tượng học ở Đông Dương đã được quan tâm đặc biệt. Từ năm 1866, các chiến thuyền & thương thuyền đã đề xuất thành lập Phòng Khí tượng ở Đông Dương song phải tới năm 1897, Toàn quyền Đông Dương mới chỉ đạo việc thành lập một số trạm khí tượng. Những trạm này được giao cho các đơn vị như: phòng khám, sở nông nghiệp, doanh nghiệp tư nhân…

     Mặc dù Nha Canh nông – đơn vị chịu nhiệm vụ về vấn đề này, & nhiều cá nhân đã có nhiều nỗ lực song vấn đề chính bước này đó là thiếu sơ đồ quy hoạch tổng thể, trang thiết bị tạp nham & giữa các trạm không có sự connect. Để các công trình mới vận hành thực sự hiệu quả, cần phải thống nhất hơn trong bí quyết, chuẩn xác hơn trong xem xét & cuối cùng là phải ứng dụng tại chỗ những tư liệu thu thập được, cùng lúc phải tìm thấy được nhược điểm của Đông Dương đối với các trạm chung quanh như Manille, Hồng Kông… Đây chính là lí do dẫn theo việc Toàn quyền Paul Doumer quyết định xây dựng Đài Thiên văn trung ương tại Phù Liễn (Hải Phòng) vào năm 1899.

     Nhờ sự giúp đỡ của ông Bischoffheim, người phân phối vật tư & được ông R.P. Froc, Giám đốc đài Thiên văn Zikawei tư vấn, vào năm 1901, công trình xây dựng đài Thiên văn trung ương Phù Liễn chính thức được khởi công.

     Để tổ chức & vận hành Đài Thiên văn trọng yếu này, ông Ferra, Phó Khâm sứ Trung Kỳ, người từng có nhiều năm đồng hành với đài Thiên văn Paris được chỉ định đảm nhận công việc này. Nhiệm kỳ của ông Ferra khởi đầu trong tháng 3 năm1902, nhưng ban đầu ông phải ở Hải Phòng để chờ xây dựng đài Thiên văn cho tới khi giải quyết vào cuối năm 1905. Từ đây, Đông Dương có một nền tảng được trang bị các thiết bị khí tượng học hiện đại nhất lúc bấy giờ.

     Sau thời điểm công trình giải quyết, với mong đợi xây dựng bộ máy làm chủ điều hành, ông Ferra đã tìm một người xứng đáng thay thế mình, đó chính là ông G. Le Cadet, tiến sĩ khoa học, nhà vật lý học nổi tiếng ở đài Thiên văn Lyon. Ông Cadet nhậm quyền trong tháng 3 năm 1906.

XEM THÊM  Hình ảnh trực tiếp đầu tiên của một lỗ đen

     Ngay khi nhậm chức, vị giám đốc mới đặt ra hai mục tiêu: phân phối bản tin cho các tàu biển & thu thập tư liệu nhằm tìm hiểu khí hậu toàn xứ Đông Dương. Mặc dù gặp rất nhiều khốn khó: kinh phí eo hẹp, thiếu đội ngũ nhân sự lành ngành, Phù Liễn hầu như bị cô lập, liên lạc thư tín kém… song các mục tiêu mà ông Cadet đặt ra vẫn được giải quyết.

     Tháng 7 năm 1906, bản đồ đẳng áp trước tiên chào đời, những bản tin trước tiên được chuyển tới người đi biển. Năm 1911, ông Le Cadet thông báo công trình tìm hiểu trước tiên của mình. Năm 1917, ông trình bày trước Viện Hàn lâm Khoa học Pháp bản ghi nhớ trọng yếu về khí hậu & cơ chế mưa tại Đông Dương.

     Năm 1926, ông Le Cadet nghỉ hưu & ông E. Bruzon được chỉ định thay thế. Ông này phụ trách chức phận tới năm 1938 thì về Pháp. Trong suốt thời gian tại nhiệm, ông Bruzon cũng đã triển khai nhiều cải tiến trọng yếu.

     Năm 1929, Bộ Thuộc địa mang ra sáng tạo thành lập một đơn vị khí tượng thuộc địa dưới sự điều hành của một người đảm nhận. Nha Khí tượng Đông Dương nằm trong đơn vị mới này đã thay đổi mau chóng dưới sự tác động của vị giám đốc đầy quyết đoán & năng động.

 

Đài thiên văn trung ương Phù Liễn (tỉnh Kiến An, Bắc Kỳ). Nguồn: Trọng điểm Lưu trữ đất nước I

     Cơ cấu tổ chức

     Với các bổ phận: Tìm hiểu khí tượng học nói chung & khí tượng học áp dụng; báo giờ & dự đoán thời tiết; huấn luyện nhân sự, kiểm soát & điều hành các trạm khí tượng; tìm hiểu khí hậu học, vật lý địa cầu; xác nhận giờ, báo giờ…, Nha Khí tượng gồm có:

     – Đơn vị trung ương ở Hà Nội được chia thành các phòng quản trị hành chính, phòng dự đoán tổng quát, nhắc nhở & truyền tin, các phòng tìm hiểu & in ấn bản tin;

     – Đài Thiên văn Phù Liễn gồm: một trạm khí tượng mới nhất, thiết bị giữ giờ, phòng vật lý địa cầu & các xưởng;

     – Ba trọng tâm khí tượng khu vực;

     – Hệ thống các trạm khí tượng.

     Phòng dự đoán tổng quát, nhắc nhở & truyền tin

     Đây là phòng ban trọng yếu nhất của Nha Khí tượng. Trong quyền hạn của mình, phòng sẽ báo giờ, gửi nhắc nhở cho hải quân không quân. Được đặt tại trụ sở trọng tâm ở Hà Nội, mỗi ngày 7 lần, Phòng thu nạp các cuộc truyền smartphone viễn thông & vô tuyến điện về xem xét của các trạm khí tượng Đông Dương & của các nước chung quanh.

     Nha Khí tượng chịu nhiệm vụ mang ra các nhắc nhở, nhất là tin báo bão. Ngay khi phát hiện thấy vùng áp suất thấp trên Biển Đông hay Thái Bình Dương trên bản đồ thời gian, nhân sự dự đoán sẽ tìm hiểu chi tiết toàn bộ các hiện tượng khí tượng như mây, sự lưu thông gió, áp suất… Nếu gặp điều kiện thuận tiện, đám lốc xoáy sẽ mạnh lên sau vài giờ & di chuyển. Từ lúc đó, các yêu cầu thông tin sẽ liên tục được gửi từ Nha Khí tượng tới các trạm ven biển, các tàu trên biển, toàn bộ nhằm phân phối các xem xét, để tìm thấy địa điểm, hướng, vận tốc cơn lốc. So với công tác báo bão, nhân sự đảm nhận tuyệt đối không được chểnh mảng. Khi cơn lốc trở nên bất trắc phải mau lẹ mang ra nhắc nhở nhưng phải thật chuẩn xác vì số mệnh của nhiều tàu thuyền lệ thuộc vào tin báo bão.

XEM THÊM  Lỗ đen là gì? Thực tế, lý thuyết và định nghĩa

     Ngay sau thời điểm được soạn thảo, chưa đầy 3 giờ, tin báo bão được truyền tới người nhận ở khắp mọi nơi từ Móng Cái tới mũi Cà Mau. Trong thời gian đó, các trạm vô tuyến điện ven biển phát bản tin đó đi mọi hướng sao cho mọi tàu thuyền đều thu được.

     Từ năm 1910, một hệ thống nhắc nhở như thế đã được mang vào hoạt động, nhờ đó mà tới bây giờ (năm 1943), hơn 300 cơn lốc ở Biển Đông đã được dự báo & nhắc nhở trước.

     Các trọng tâm khí tượng khu vực

     Công tác xem xét khí tượng giữ vai trò vô cùng trọng yếu do vậy cần phải được thực hiện liên tục & đầy đủ. Chính vì như thế, người ta đã tổ chức một mạng lưới đặc biệt chuyên thực hiện những xem xét khí tượng & mau chóng gửi các xem xét đó về những trọng tâm có liên quan.

     Từ thực tiễn trên, 96 trạm khí tượng đã được thành lập & nằm rải rác trên khắp bờ cõi Đông Dương & Quảng Châu Loan (2 trạm ở Quảng Châu Loan, 27 trạm ở Bắc Kỳ, 31 trạm ở Trung Kỳ, 10 trạm ở Nam Kỳ, 11 trạm ở Cao Miên, 15 trạm ở Lào).

     Ngoài 96 trạm trên, còn có 500 trạm nhỏ với bổ phận đo mưa & khí hậu học. Các trọng tâm khu vực, dưới sự theo dõi thường xuyên của các nhà làm chủ, phải đảm bảo hoạt động tốt các tính năng của mình. Không những thế, các trọng tâm này còn được giao bổ phận ứng dụng mọi bí quyết thiết yếu so với những gì liên quan tới khí tượng học tại khu vực của mình.

     Trong suốt cuộc thám hiểm, toàn bộ các máy cất cánh đều có lẽ thu được những thông tin chi li. Việc ứng dụng các quyết định quốc tế về mặt này cũng như việc buộc chặt mối liên  hệ giữa phi công & nhân sự khí tượng đã trở nên thuận lợi, đơn giản hơn nhờ các trọng tâm khu vực.

     Để công tác tổ chức khí tượng học thích ứng với các phương tiện hiện có ở Đông Dương, tính đến năm 1943, có ba trọng tâm khu vực:

     – Trọng điểm Hà Nội cho Bắc Kỳ, Bắc Trung Kỳ & Thượng Lào;

     – Trọng điểm Đà Nẵng cho Trung Trung Kỳ, Nam Trung Kỳ & Hạ Lào;

XEM THÊM  Bình khí nén mini vệ sinh máy tính giải pháp “THÔNG MINH”

     – Trọng điểm Hồ Chí Minh cho Nam Kỳ & Cao Miên.

     Hai trọng tâm lệ thuộc sắp đi vào hoạt động: một ở Vientiane & một ở Kompong Cham.

     Phòng tìm hiểu & cảnh báo thời tiết

     Vai trò của Nha Khí tượng Đông Dương cũng như vai trò của Đông Dương sẽ bị giảm đi nếu mọi hoạt động của Nha chỉ gói gọn trong tính năng dịch vụ công, kể cả những dịch vụ cần thiết nhất như an toàn đường biển & an toàn đường không.

     Tìm hiểu khí quyển về mặt động lực học là ưu tiên bậc nhất của khí tượng học. Đó là nơi sản sinh các công việc cho Nha Khí tượng học ở đơn vị trung ương cũng như ở các trọng tâm khu vực. không chỉ thế, trong quyền hạn của mình, phòng còn phát đi các thông tin, công trình liên quan tới khí tượng học & có tính năng thông báo bản đồ theo dõi bão, bản tin thời tiết hàng ngày, các nguyệt san & niên giám.

     Công tác báo giờ

     Công tác báo giờ cho phép: xác nhận giờ & giữ giờ; phát các tín hiệu giờ.

     Để xác nhận giờ, trên đài Thiên văn Phù Liễn có một kính thiên văn kinh tuyến chia tới micromet. không chỉ thế còn có một trạm thu vô tuyến điện nhận tín hiệu của các đài thiên văn lớn.

     Việc giữ giờ được thực hiện nhờ 6 con lắc trong đó 2 con lắc hoạt động ở nhiệt độ & dưới áp suất không đổi. Hàng ngày vào lúc 10g, các tín hiệu báo giờ được phát cùng lúc trên sóng 600m (sóng trung) & 37,80m (sóng ngắn) phục vụ người đi biển & công chúng.

     Phòng vật lý địa cầu

     Chính nhờ những xem xét từ trường, điện khí quyển mà Đài Thiên văn Phù Liễn khởi đầu có những tìm hiểu vật lý địa cầu. Sự lớn mạnh của những tìm hiểu đó là tối thiết yếu, vừa phục vụ nghề hàng hải vừa phục vụ nghề địa chất.

     không chỉ thế, vào năm 1924, đài Thiên văn Phù Liễn còn có hai địa chấn kí, cho phép tìm hiểu những chấn động của đất ở châu Á & Thái Bình Dương. Từ khi lắp đặt các địa chấn kí, đài đã ghi nhận & xác nhận được 4.000 trận động đất. Những thông tin thu thập được đã được thông báo & gửi đi cho các viện tìm hiểu về động đất trên khắp toàn cầu.

     Ngay từ năm 1943, một kế sách mở rộng đài & bổ sung thiết bị được dự kiến triển khai sau thời điểm chấm dứt các hoạt động thù địch. Với kế sách này, đài Thiên văn Phù Liễn sẽ sớm trở thành một trong số các nền tảng khoa học lớn ở vùng Viễn Đông./.

————————–

Chú giải:

(*) Dịch toàn văn từ: Tuần báo Đông Dương, số 134, ngày 25/3/1943. Tên nội dung nguyên văn bằng tiếng Pháp “ Le Service météorologique et l’Observatoire central de l’Indochine”

 

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Khoa học vũ trụ