Nhật thực & nguyệt thực

Đoạn nội dung này được tôi viết vào năm 2005, sau này được đăng lại trên trang web chính thức của VACA sau thời điểm cải tiến vào năm 2008. Do nhiều yếu tố, tôi chưa có điều kiện căn chỉnh thật cụ thể, mặc dầu vậy tin rằng những thông tin dưới đây sẽ giúp các bạn đọc đáp án được nhiều khúc mắc quanh hai hiện tượng thiên văn thú vị này.

Thời cổ xưa, loài người từng run sợ khi nhìn thấy hai hiện tượng này vì cho này là tai hoạ, sự hiện ra của quỉ Satan hay là sự trừng trị của các vị thần. Còn tất cả chúng ta giờ đây thì sao? Năm 1994 khi hiện tượng nhật thực toàn phần diễn ra & có thể xem xét tại VN là lúc tôi mới là một cậu học sinh phổ thông, còn rất nhỏ. Tôi có may mắn được người ông nội của mình, một nhà Toán học giải thích cho rất kĩ về hiện tượng này, hẳn nhiên là kĩ với một đứa trẻ, đủ để tôi hiểu đó dễ dàng là sự che khuất, tôi nghĩ khi đó người lớn chắc ai cũng đều biết điều đó cả. Rồi sau đó tôi lại kinh ngạc vì cách mà người ta biến hiện tượng này thành cái gì đó ghê gớm quá, đáng sợ quá. Còn nhớ ngày đó đi học, các thầy gia sư thấy trời tối lại mà vẻ mặt như đang đón chờ thảm hoạ, còn truyền hình không ngừng chỉ dẫn những cách xem xét kì cục “chả mấy an toàn hơn cho mắt” mà người ta thi nhau bắt chước. Sau này khi lớn thêm , khởi đầu đọc sách thiên văn tôi mới thấy việc ngườI ta bỏ cả một số việc, rồi làm ách tắc giao thông vì ngửa mặt lên ngắm Nhật thực qua những chiếc kính tự tạo quả là nực cười & cũng không kém phần đáng tiếc vì những cách phản ứng của mọi người với những hiện tượng này. Nó không khác gì với hiện tượng mưa sao băng mà chỉ vì đôi lúc truyền hình mang tin tất cả chúng ta cứ nghĩ là ghê gớm, rồi khi có nhiều ngườI hỏi tôi, tôi không dám chắc họ cảm thấy gì khi tôi nói “mỗi năm chúng ta có thể quan sát rất nhiều mưa sao băng, và việc đó là hết sức dễ dàng, thậm chí không cần một sự chuẩn bị nào cả”. Lúc này tôi xin quay lại với vấn đề Nhật thực & Nguyệt thực đang nói tới.

Xem Thêm  Huawei muốn ‘lên trời’, phóng 10.000 vệ tinh xây dựng mạng 6G và tuyên chiến với Starlink của Tesla

Nhật thực & nguyệt thực là hiện tượng xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất & Mặt Trăng cùng nằm trên một đường thẳng & che khuất lẫn nhau.
Thời xưa, khi chưa có nhiều nhận thức về vũ trụ, loài người không hiểu về 2 hiện tượng này & thường đặt ra các cách giải thích khác nhau. Người phương Đông thường nghe đến một mẩu chuyện thần thoại phương đông kể rằng 2 nữ thần Mặt Trời & Mặt Trăng là do Ngọc Hoàng ra đời có trách nhiệm thay nhau đi giám sát cư dân từng vùng.Chồng của 2 nữ thần đó là một con Gấu. Khi gấu đi với một trong hai người vợ thì khi đó dưới hạ giới người ta thấy Mặt Trời hoặc Mặt Trăng bại che khuất & người ta phải đuổi gấu đi bằng cách gõ mạnh vào chiêng, trống hay cối giã gạo.v.v…. Cũng có chuyyện cho là này là khi Mặt Trăng hoặc Mặt Trời đã bị gấu ăn mất.

Đến nay tất cả chúng ta có thể giải thích hiện tượng này như sau:

Nhật thực & nguyệt thực xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất & Mặt Trăng nằm trên một đường thẳng & che khuất lẫn nhau. Do bề mặt tạo bởi quĩ đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời & bề mặt tạo bởi quĩ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất lệch nhau khoảng 5 độ, nên chúng cắt nhau theo một giao tuyến. Nhật thực hoặc nguyệt thực xảy ra khi ba thiên thể cùng nằm trên giao tuyến đó.

Dưới ánh sáng Mặt Trời, Trái Đất & Mặt Trăng tạo nên phía sau mình một nón bóng tối đồ sộ. Mỗi chu kỳ của mình, Mặt Trăng đều đi ngang qua giao tuyến của hai quỹ đạo hai lần – có nghĩa là có hai giao điểm giữa hai quĩ đạo mà mỗi tháng Mặt Trăng sẽ đi ngang qua.

Xem Thêm  Khí quyển và sự ô nhiễm khí quyển

Nhật thực

Nếu thời điểm Mặt Trăng đi ngang qua giao điểm nằm giữa Trái Đất & Mặt Trời trùng với thời điểm Mặt Trời đang nằm trên giao tuyến nêu trên, nón bóng tối của Mặt Trăng quét qua Trái Đất, tạo nên một bóng đen. Những khu vực bị bóng đen bao phủ khi đó sẽ diễn ra nhật thực. Thêm vào đó, vì Mặt Trăng có đường kính bé hơn khoảng 400 lần đối với Mặt Trời & khoảng cách từ nó đến Trái Đất cũng bé hơn khoảng 400 lần đối với khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời, nên Mặt Trăng có thể che vừa vặn đĩa sáng Mặt Trời. Sự tự dưng này của tự nhiên đã đưa tới may mắn cho nhân loại khi có những thời cơ ngắm nhìn nhật thực toàn phần. Tuy thế, nhật thực toàn phần thường niên trong một phạm vi nhỏ, vì bóng của Mặt Trăng in xuống Trái Đất chỉ tạo nên một vết rất nhỏ & lướt đi cực kỳ nhanh. Những khu vực sát bên còn sót lại có thể xem xét nhật thực một phần. Hai lần Nhật thực toàn phần liên tiếp xảy ra tại cùng một địa điểm thường cách nhau khá lâu.

Nhờ nhật thực, một phần đông ánh sáng của Mặt Trời chiếu trực diện tới địa điểm của người xem xét trên Trái Đất bị che khuất. Này là thời cơ để các nhà khoa học xem xét được ánh sáng từ các sao hoặc thiên hà ở xa phía sau Mặt Trời, nhờ này mà từ năm 1919, lần trước tiên một phán đoán của thuyết tương đối rộng của Albert Einstein đã được kiểm chứng: Ánh sáng từ các thiên thể ở xa bị bẻ cong khi đi ngang qua gần rìa của Mặt Trời do trường cuốn hút của Mặt Trời gây ra.

Có thể nói nhật thực là một hiện tượng hiếm hoi, chính vì thế nó càng cuốn hút & lôi kéo sự hiếu kỳ của mọi người. Bên cạnh đó, để xem xét hiện tượng này, tất cả chúng ta phải chuẩn bị những công cụ bảo vệ mắt hoặc xem xét một cách gián tiếp, bởi ánh sáng trực tiếp từ Mặt Trời có thể gây thương tổn võng mạc. Bạn đọc nên đọc nội dung sau để đảm bảo an toàn cho mình: Cách an toàn để xem xét nhật thực.

Xem Thêm  Hiện tượng siêu trăng máu là gì? Siêu trăng máu 2021 xuất hiện khi nào?

Nguyệt thực

Ngược lại với nhật thực, nguyệt thực xảy ra khi Mặt Trăng đi ngang qua giao điểm phía đối mặt với Mặt Trời trùng vào ngày Mặt Trời đang nằm trên giao tuyến của hai quỹ đạo. Do nón bóng tối của Trái Đất to hơn rất nhiều đối với Mặt Trăng, nên nguyệt thực thường niên trong một thời gian dài & vùng xem xét được nguyệt thực toàn phần thường trải trên một diện tích khá lớn trên mặt đất. Một khu vực khá lớn khác cũng có thể xem xét nguyệt thực một phần hoặc nguyệt thực nửa tối (Mặt Trăng chỉ đi vào vùng bóng nửa tối của Trái Đất). Mỗi năm, hiện tượng này có thể xảy ra từ hai đến bốn lần, tương đối thông dụng. Trong lúc nhật thực là sự che khuất trực tiếp do Mặt Trăng chen vào giữa Trái Đất & Mặt Trời thì ở nguyệt thực Mặt Trăng không bị che khuất trực tiếp khi xem xét từ Trái Đất, nó chỉ thu được ít ánh sáng hơn đối với thông thường, vì thế nó không tối đen lại như Mặt Trời lúc nhật thực mà chỉ tối đi & chuyển thành đỏ đậm (với nguyệt thực toàn phần, một phần) hoặc đỏ nhạt (với nguyệt thực nửa tối).

Nguyệt thực hoàn toàn an toàn với mắt & có thể xem xét trực tiếp bằng mắt thường hoặc qua các công cụ thổi phồng như kính thiên văn, ống nhòm.

Đặng Vũ Tuấn Sơn

Vui lòng ghi rõ tên Author & nguồn trích dẫn Thienvanvietnam.org khi bạn sử dụng nội dung này

By ads_law

Trả lời