Nguyệt thực là hiện tượng thiên
văn khi Mặt Trăng đi vào hình chóp
bóng của Trái Đất, đối mặt với Mặt Trời.

Trên toàn bộ các điểm nằm ở bán cầu quay về Mặt Trăng đều có thể chứng kiến
nguyệt thực.

Vào các đêm rằm Mặt Trăng hướng toàn thể mặt phẳng được Mặt trời chiếu sáng
của nó về phía Trái Đất, vì vậy Mặt trăng rất sáng & có màu vàng. Bên cạnh đó thi
thoảng ta vẫn thấy vào đêm rằm Mặt Trăng không có màu vàng mà là một đĩa tròn
có màu đỏ sẫm. Này là hiện tượng Nguyệt Thực.

Nguyệt thực khởi đầu hiện ra ở phía đông.

 

Các loại nguyệt thực


T

rái Đất
được Mặt Trời chiếu sáng song song cũng cản các tia sáng từ Mặt Trời tạo nên một
vùng bóng tối trải dài trong không gian. Mặt Trăng chuyển động tròn quanh Trái
Đất nên có thể sẽ “đi” vào vùng tối này. Giờ đây Mặt Trăng không còn được Mặt
Trời chiếu sáng trực tiếp, vì vậy Trăng không sáng như bình bình. Ánh sáng từ
Mặt Trời chiếu tới Trái Đất sẽ để lại phía sau vùng bóng đen & vùng nửa tối.

Nguyệt thực bán phần: Khi
Mặt Trăng đi vào vùng nửa tối ta có bán Nguyệt thực (Nguyệt thực bán dạ ). Quan
sát hiện tượng này ta chỉ thấy Mặt Trăng tối đi một tí đối với bình bình.
thường khó chứng kiến bằng mắt thường do ánh chói của Mặt Trời giảm bớt.

Nguyệt thực toàn phần : Khi Mặt Trăng đi ngang qua & nằm hoàn toàn trong vùng bóng đen ta có Nguyệt
thực toàn phần. Xem xét Mặt Trăng trong hiện tượng này ta thấy lần lượt xuất
hiện toàn bộ các pha của các trường hợp trước. Đặc biệt hơn khi Mặt Trăng nằm
hoàn toàn trong vùng bóng đen ta sẽ thấy nó có màu đỏ sẫm(do  khi có hiện tượng nguyệt thực toàn phần xảy ra
tia Mặt Trời trước khi đến được Mặt Trăng đã chiếu vào chóp bóng của Trái Đất
& bị khí quyển Trái Đất khúc xạ. Các tia sáng bước sóng ngắn đã bị cản lại
hết, chỉ còn các tia có bước sóng dài (đỏ, cam) xuyên qua, vì vậy, Mặt Trăng
thường xuất hiện dưới màu đỏ nhạt. )

Tùy thuộc vào vào đường đi của Mặt Trăng trong
vùng nửa tối mà thời gian xem xét được Nguyệt thực nhiều hay ít.

Nguyệt thực một phần: Khi Mặt Trăng
tiếp giáp với vùng bóng đen ta
có Nguyệt thực một phần. Xem xét hiện tượng này ta sẽ thấy cung tròn của bóng
Trái Đất hiện rõ trên Mặt Trăng. Chính nhờ hiện tượng đó mà Aristos đã phát
xuất hiện Trái Đất có hình cầu.

Xem xét thí nghiệm

Xem Thêm  Giá Su-30MKI Ấn Độ lắp ráp vượt xa Su-30 Nga chế tạo, vì sao thế?


Nguyệt thực thường niên
vào các đêm rằm, khi Mặt trăng đi vào vùng tối phía sau Địa cầu. Giờ đây Mặt
trăng không còn được Mặt trời chiếu sáng trực
tiếp nên không sáng như bình
thường. Khi Mặt trăng đi vào vùng bóng nửa tối sẽ diễn ra nguyệt thực bán dạ,
& khi vào vùng tối sẽ có nguyệt thực toàn phần hoặc một phần

 

Chu kỳ một nguyệt thực

Lý do xảy ra hiện tượng nhật
thực nguyệt thực & chu trình nhật thực nguyệt thực:

Nhật thực & nguyệt thực là hiện tượng xảy
ra khi Mặt Trời, Trái Đất & Mặt Trăng cùng nằm trên một đường thẳng & che
khuất lẫn nhau

Thời xưa, khi chưa có nhiều nhận thức về vũ trụ, loài người không
hiểu về 2 hiện tượng này & thường đề ra các cách giải thích khác nhau:


một mẩu truyện thần thoại phương đông kể rằng 2 nữ thần Mặt Trời & Mặt Trăng
là do Ngọc Hoàng ra đời có trách nhiệm thay nhau đi giám sát cư dân từng vùng. Chồng
của 2 nữ thần đó là một con Gấu. Khi gấu đi với một trong hai người vợ thì khi
đó dưới hạ giới người ta thấy Mặt Trời hoặc Mặt Trăng bại che khuất & người ta
phải đuổi gấu đi bằng cách gõ mạnh vào chiêng ,trống hay cối giã gạo.v.v….

Cũng
có chuyyện cho là này là khi Mặt Trăng hoặc Mặt Trời đã bị gấu ăn mất:

Ở Thổ Nhĩ Kì, vào năm 1877,
người ta đã chĩa súng về phía Mặt Trời bắn liên
tiếp vì cho là quỷ Satan đã
ăn mất Mặt Trời của họ.
Khi có nhật thực toàn phần, trên mặt đất hiện ra
những bóng nhỏ như những làn sóng lướt đi, còn chân mây thì loé lên những vầng
hào quang rực lửa. Sử gia Herodot đã ghi lại một trận đánh chấm dứt ngạc nhiên
giữa quân Lidia & quân Midia vì các quân sĩ 2 bên đều kinh hoàng khi thấy hiện
tượng này.

Đến nay nhờ sự tiến triển

nghề thiên văn học, người
ta đơn giản xác nhận trận đánh đó diễn ra vào ngày 28 tháng 5 năm 585 trước công
nguyên.

Đến nay tất cả chúng ta có thể giải thích hiện tượng này như
sau:

Bề mặt Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời gọi là mặt
phẳng Hoàng Đạo, còn bề mặt Mặt Trăng chuyển động quanh Trái Đất gọi là mặt
phẳng Bạch Đạo.

Nếu Hoàng Đạo & Bạch Đạo trùng nhau thì tháng nào cũng
có Nguyệt Thực (& Nhật Thực) song vì Hoàng Đạo & Bạch Đạo lệch nhau một góc
khoảng 5 độ nên hiện tượng Nguyệt Thực (& cả Nhật Thực) ít diễn ra hơn nhiều.

Vì Bạch đạo nghiêng đối với Hoàng đạo nên 2 bề mặt này
cắt nhau tạo nên một giao tuyến trong đó có 2 điểm nối tâm gọi là 2 tiết điểm
của bạch đạo. Nhật thực hay nguyệt thực sẽ xảy ra khi Mặt Trăng toạ lạc một
trong hai tiết điểm.

Xem Thêm  Từ R-7 đến Yars: Tại sao tên lửa hạt nhân ngày càng 'khôn ngoan' hơn?

 

Dưới ánh sáng Mặt Trời, Trái Đất & Mặt Trăng tạo nên
phía sau mình một nón bóng tối đồ sộ. Khi 3 thiên thể nằm trên giao tuyến
nói trên thì trục của 2 nón bóng tối này cùng nằm trên bề mặt quỹ đạo của
Mặt Trăng. Khi Mặt Trăng đi ngang qua tiết điểm giữa Trái Đất & Mặt Trời (ngày không
Trăng) ,cái nón bóng tối của nó quét qua Trái Đất tạo nên 1 bóng đen .Những
khu vực bị bóng đen đó bao phủ khi đó xảy ra nhật thực.

Trái lại, khi Mặt trăng đi ngang qua tiết điểm đối xứng bên
kia Trái Đất (ngày Trăng tròn), nó đi ngang qua cái nón bóng tối của Trái Đất &
không thu được ánh sáng tới từ Mặt Trời, vì vậy xảy ra nguyệt thực. Cũng vì nón
bóng tối của Trái Đất to hơn rất nhiều đối với Mặt Trăng nên nguyệt thực xảy ra
trong một thời gian dài & thấy được nhiều nơi trên Trái Đất.

 

Hình trên trình diễn chuyển động của Mặt Trăng & của
Trái Đất, cho thấy bề mặt quỹ đạo chuyển động của Mặt Trăng giữ nguyên
phương trong không gian nên Nguyệt Thực chỉ xảy ra khi tiết tuyến ( giao tuyến
của Hoàng Đạo & Bạch Đạo ) trùng với đường thẳng nối tâm Mặt Trời – Trái Đất.
Trên Bạch Đạo chỉ có hai địa điểm đáp ứng điều kiện này. Khi xung đối nếu trăng
cách tiết điểm dưới 5 độ sẽ có Nguyệt Thực toàn phần. Nếu trăng cách tiết điểm
từ 5 đến 11 độ sẽ có Nguyệt Thực một phần hoặc Nguyệt Thực bán dạ

Từ đặc tính đó nhật nguyệt thực chỉ có thể xảy ra khi
hệ Trái Đất & Mặt Trăng ở địa điểm B & D, nghĩa là trong một năm chỉ có khả
năng xảy ra 2 kì nhật nguyệt thực.

Thực ra vì 3 thiên thể thăm dò có kích cỡ khá lớn,
nên hiện tượng nhật nguyệt thực đã có thể xảy ra khi Mặt Trời  & Mặt Trăng giao hội hay xung đối ở gần tiết
tuyến.

Từ kích cỡ góc của các thiên thể & góc nghiêng
giữa hoàng đạo & bạch đạo, người ta đã tính toán & thấy rằng mỗi kì nhật
nguyệt thực có thể có một hoặc hai lần nhật thực & chỉ có một lần nguyệt thực
hoặc không có lần nào. Nếu như có kì nhật thực xảy ra đầu năm, kì thứ hai vào
giữa năm thì kì thứ ba có thể xảy ra cuối năm. Như thế trong một năm có ít nhất
2 lần nhật thực, nhiều nhất có năm lần. Nguyệt thực ít xảy ra hơn, trong một
năm có thể không có nguyệt thực, năm nhiều nhất có ba lần nguyệt thực. Sở dĩ
người ta chứng kiến nguyệt thực nhiều hơn vì khi có nguyệt thực, ở một nữa diện
tích địa cầu nghĩa là một nửa toàn cầu chứng kiến mặt trăng đi vào chùy bóng
tối của địa cầu, còn nhật thực đặc biệt là nhật thực toàn phần chỉ được chứng kiến
bóng trong một dải hẹp mà chùy bóng tối mặt trăng quét lên mặt đất

Xem Thêm  Vũ trụ và các hành tinh trong Hệ Mặt Trời bằng tiếng Anh

Vậy: Nhật thực ít có khả năng
xem xét thấy hơn nguyệt thực, mặc dầu trên thực tiễn tần suất nhật thực nhiều
hơn
. Lí do: Nhật thực chỉ có thể xem xét thấy từ một phòng ban

nhỏ cư dân sống tại các khu vực bóng Mặt Trăng quét
qua, còn nguyệt thực có thể được xem xét thấy bởi toàn thể cư dân sống tại bán
cầu đêm.

Nhật thực
toàn phần ít khi xảy ra vì bóng của Mặt Trăng in xuống Trái Đất chỉ tạo nên
một vết rất nhỏ đối với bóng của Trái Đất & cái bóng đó lướt đi với vận tốc
1km/s. Tại một điểm khẳng định khi mong muốn thấy 2 lần nhật thực toàn phần tiếp theo
nhau cần đợi 250-300 năm

Chu kỳ nguyệt thực

Theo các phương pháp tính cụ thể , trong một năm dương lịch số
nhật nguyệt thực tối đa là 7( 5 nhật thực & 2 nguyệt thực hoặc 4 nhật thực &
3 nguyệt thực), tối thiểu là 2 nhật thực.

Hiện tượng nhật nguyệt thực là hiện tượng che khuất lẫn
nhau do mặt trăng chuyển đông quanh địa cầu & địa cầu chuyển động quanh mặt
trời. Vì 2 thiên thể này chuyển động với chu kỳ hoàn toàn xác nhận, nên hiện
tượng nhật nguyệt thực cũng diễn ra theo một trật tự có chu kỳ xác nhận. Chu kì
này bằng bội số chung nhỏ nhất của 3 chu kỳ thành phần (chu kì tuần trắng
=29.52 ngày, tháng tiết điểm – chu kì mặt trăng 
trở lại một tiết điểm xác nhận = 27,21 ngày & năm tiết điểm bằng 346.62
ngày), là bằng 6585.32 ngày (hay 18 năm 11,32 ngày).

Trong mỗi chu kì có 70 lần
nhật & nguyệt thực (41 nhật thực + 29 nguyệt thực).Tuy số nguyệt thực trong
mỗi chu kì diễn ra ít hơn nhật thực, nhưng ở mỗi nơi trên Trái Đất người ta
thấy nguyệt thực được nhiều hơn. Ngày nay người ta đã có các bảng cho biết các
lần nhật nguyệt thực hàng ngàn năm trong dĩ vãng cũng như trong tương lai.

Các bạn có thể download nội dung tại đây

Sp Lý K32

 

By ads_law

Trả lời