Trang Website chuyên mục về Rau rừng Việt Nam của Kỹ sư Hồ Đình Hải

Bạn đang xem: rễ cây bần

RAU CÂY THÂN GỔ LỚN ‎ > ‎

Cây bần chua

CÂY BẦN CHUA

Kỹ sư Hồ Đình Hải

Update ngày 3/4/2014

Cây bần ven sông.

Ảnh: DUY KHÔI-Báo Cần Thơ

Hoa cây bần chua

Quả bần chua

Các phòng ban của cây bần chua

Tên gọi khác: Bần sẻ, Bần dĩa (Nam Bộ), Thủy liễu.

-Tên tiếng Anh: Apple Mangrove, Crabapple Mangrove.

-Tên khoa học:  (ɭ.) Engl. 

-Tên đồng nghĩa:  Oken,  ɭ.₣,  ɭ.

-Các loài tương cận:

– Sm. (Bần trắng).

– : (Bần ổi).

– Backer: (Bần trứng).

1-Phân loại khoa học

Giới ():

Thực vật (Plantae)

Nghề (Division):

Thực vật có hoa (Angiospermae)

Lớp (Class):

Hai lá mầm thực sự (Eudicots)

Phân lớp (Subclass):

Phân lớp Hoa hồng (tạm) (Rosids)

Bộ (ordo):

Sim (Myrtales).

Họ ():

Bần (Sonneratiaceae)/Bằng lăng (Lythraceae)

Chi ():

Bần ( ɭ.ƒ.)

Loài ():

Bần chua:  

Chi Bần (danh pháp khoa học) là một Chi của thực vật có hoa trong họ Bằng lăng (). Trước đó Sonneratia được đặt trong họ Bần (Sonneratiaceae), bao gồm cả  và chi Phay (), nhưng hiện tại hai chi này được đặt trong các phân họ chứa chính chúng của họ Bằng lăng (). Tên khoa học của chi này đang là  do James Edward Smith đặt, nhưng  có độ ưu tiên cao hơn. Tên gọi chung của chúng trong tiếng Việt là . Chúng là các loài cây thân gỗ sinh sống trong các cánh rừng tràm đước ven biển.

Chi  chứa khoảng 14-16 loài, trong đó loài trọng yếu là cây Bần chua ( (ɭ.) Engl.) và cây Bần ổi ().

2-Phân bố

Cây bần là loài cây rừng ngập mặn nhiệt đới, có nguyên sản ở vùng Nam Á và Đông Nam Á, được phát tán rộng khắp Châu Á , Châu Phi và Châu Đại dương.

Hiện tại các nước có nhiều cây bần mọc hoang và được trồng như: Châu Phi, Sri- Lanka, Mianma, Thái Lan, Việt Nam, Campuchia, Philippin, Indonesia, Timor , Đảo Hải Nam (Trung Quôc), Đông Bắc Australia và một số nước ở Châu Đại dương như Niughnia, New Guinea, Solomon Islands, New Hebrides…(Little, 1983).

Ở Việt Nam cây bần mọc hoang và được trồng ở rừng ngập mặn ven biển từ Bắc vào Nam nơi có nhiều bùn và bải bồi. Ở Miền Bắc cây bần mọc thành rừng hầu hết thuần loại ven bờ biển và vùng cửa sông như ở Hải Phòng, Nghệ An, Hà Tĩnh. Ở Miền Nam cây bần là thành phần cốt yếu của các rừng ngập mặn tự nhiên ven biển và chúng mọc dày đặt ven sông rạch ở ĐBSCL.

Loài cây này ưa sáng và mọc được nơi có nước mặn hay nước lợ tối thiểu là một giai trong năm. Sự phong phú của quần thụ này tùy vào mức nước lợ và cơ chế thủy triều.

Bần là cây tiên phong để phát triển rừng ngập măn ven biển và các bải bồi ven sông.

Cây bần  phát triển  kém ở những vùng có nước ngọt quanh năm.

3-Mô tả

-Thân: Bần chua thuộc loài thân gổ đại mộc, có nhiều cành. Cây gỗ cao 10-15m, có khi cao tới25m.  Cành non màu đỏ, 4 cạnh, có đốt phình to. Gổ xốp, bở, vỏ thân chứa nhiều tanin.

-Rể: Rể gốc to, khỏe, mọc sâu trong đất bùn. Từ rể mọc ra nhiều rễ thở (bất hay Cạt bần (Nam Bộ) thành từng khóm quanh gốc.

-Lá: Lá đơn, mọc đối, dày, giòn, hơi mọng nước, hình bầu dục hoặc trái xoan ngược hay trái xoan thuôn, thon hẹp thành cuống ở góc, cụt hay tròn ở chóp, dai, dài 5-10cm, rộng 35-45mm. Cuống và một phần gân chính màu đỏ, gân giữa nổi rõ ở cả 2 mặt, cuống dài 0,5 – 1,5cm.

-Hoa: Cụm hoa ở đầu cành, có 2-3 hoa, rộng 5cm, có cuống hoa ngắn.

 Đài hợp ở gốc, có 6 thùy dày và dai, mặt ngoài màu lục, mặt trong màu tím hồng. Cánh tràng 6, màu trắng đục, hình dải, thuôn về hai đầu. Nhị có chỉ hình sợi, bao phấn hình thận. Bầu hình cầu dẹt, vòi dài, đầu hơi tròn.

Xem Thêm  Baldwin IV của Jerusalem - Baldwin iv

-Quả: Quả mọng hơi nạc, khi còn non cứng, dòn, khi chín quả mọng, thịt quả mềm, ruột chứa nhiều hạt. Quả có đường kính 5-10 cm, cao 2-3 cm, gốc có thùy đài xòe ra.

-Hạt: Hạt nhiều, dẹt.

Khi chín quả rụng và trôi nổi theo nước thủy triều, hạt sống lâu và phát tán mạnh trên các bải bồi. Muốn trồng cây bần không cần gieo hạt (mặc dù hạt quả bần chí khi gieo có thể mọc mầm trên 90%). Chỉ cần nhổ những cây bần con mọc sắn trong tự nhiên (rất nhiều) để trồng.

4-Thành phần hóa học

+Trong thân:

-Vỏ thân và gỗ chứa archin (emodin), archinin (chrysophanic acid) và archicin. Trong quả có chất màu, archin và archicin.

-Vỏ thân chứa nhiều tanin (10-20%) có thể dùng thuộc da.

-Trong vỏ thân có chất Emodin và axit chrysophanic có thể làm các chất màu trong thực phẩm và thuốc thô (Perry, 1980).

-Gỗ bần xốp, tỷ lệ bột giấy thu hồi khoảng 52,7% (trong đó có 8,5% lignin, 17,6% pentosan có màu nâu).

-Ngoài ra trong gổ và vỏ thân cây bần có có hai chất archin (C15H10O5) và archinin (C15H14O12) có thể khai thác làm chất màu thực phẩm (CSIR,1976).

+Trong quả bần chín có:

-Có hàm lượng pectin 11% ở dạng chất trong suốt (ZMB).

-Có 2 chất   chống oxy hóa được phân lập là :lutéoline và lutéoline 7-Σ-glucoside.

5-Tác dụng

a-Các phòng ban của cây bần được dùng làm rau:

-Lá non và búp hoa cây bần được dùng làm rau sống:

Nhiều nước trong vùng Đông Nam Á dùng lá, búp non của cây bần để làm rau ăn sống (do có vị chát nên ít rất được yêu thích), nên loại rau này chỉ được ăn trong những trường hợp bất đắc dĩ khi đang sống giữa rừng bần.

-Quả bần non (bần chát) và quả bần già (bần chua) đượng dùng làm rau:

Quả bần chát và bần chua được xắt mỏng để dùng làm rau ghém, dùng riêng hoặc trộn với các loại rau “tập tàn khác. Đặc biệt là ăn với mắm cá sặc, mắm cá linh, mắm ruốc…

-Quả bần chua và bần chín được dùng để ăn chơi:

Do có vị chua đầm nên trẻ con và cả người lớn rất thích ăn quả bần già (bần chua) và quả bần chín. Đặc biệt là quý cô thanh nữ và quý bà đang “ốm nghén” rất thích ăn bần với muối hạt.

Rau bần chua

Bần chua và mắm sống

-Quả bần chín được làm nước chấm:

Quả bần chín rục dầm trong đĩa nước mắm, sẽ có món nước mắm bần vừa ngon và vừa mê hoặc, cách sơ chế rất đơn giả, chỉ cầm dầm nát quả bần trong nước mắm, thêm gia vị như mì chính, ớt, đường… là xong.

-Quả bần chín được làm chất chua để nấu canh chua, nấu lẫu chua:

Dùng quả bần chín trụng trong nước sôi, lọc bỏ hạt, sẽ có chất chua để nấu canh chua, lẫu chua từ quả bần, ăn rất mê hoặc.

-Quả bần chín được lên men làm giấm bần (Crabapple vinegar):

Ở Philippines nông dân ven biển dùng quả bần chí để lên men ủ thành một loại giấm chua từ qu3 bần (Crabapple vinegar) để dùng nấu ăn trong nhà.

Nguồn: PHILIPPINE MEDICINAL PLANTS

-Quả bần chín được chế thành chất phụ gia Thực phẩm:

Một chất thạch trong suốt có thể được sơ chế từ trái bần có chứa chất pectine để làm chất kết dính.

Nguồn: PHILIPPINE MEDICINAL PLANTS

b-Các phòng ban của cây bần được dùng làm thuốc:

Theo Đông y: Quả bần có vị chua của phó mát, tính mát; có tác dụng tiêu viêm, giảm đau. Lá có vị chát, có tác dụng cầm máu.

Xem Thêm  Hiện tượng cực quang là gì? Nguyên nhân và đặc điểm

Tác dụng, chỉ định và phối hợp: Người ta lấy quả chua ăn sống hay nấu canh cá. Cũng được sử dụng làm thuốc đắp vào chỗ viêm tấy vì bong gân.

Ở Ấn Độ, người ta dùng dịch quả lên men làm thuốc ngăn chặn của chứng xuất huyết.

Dùng lá giã ra, thêm tí muối, làm thuốc đắp tốt các vết thương đụng giập và vết thương nhẹ. (Perry, 1980).

Ở Malaixia, người ta giã lá lẫn với cơm làm thuốc đắp chữa bí tiểu tiện. (Perry, 1980).

Ở Miến Điện, người dân dùng trái bần nghiền nát thành thuốc dán hay bột nhảo đắp lên gọi là thuốc dán Đông Phương, trộn với muối, đắp lên những vết cắt và những vết bầm (ứ máu) tím. (Perry, 1980).

Ở Mả Lai, dùng bần chín để trị những ký sinh trùng trong ruột, giun, sán. Ăn bần chín để trị ho và dùng lá bần non nghiền nát để trị các bệnh thiếu máu giảm tiểu cầu (hématurie) và bệnh đậu mùa variole. (Perry, 1980).

Trái bần chín có thể dùng sống hay chín.

Nước ép bần lên men đã có thể dùng để cầm máu.

Đồng thời hoa bần đâm nát, vắt nước điều trị bệnh tiểu ra máu. (Perry, 1980).

Ở Philippines đã được ghi nhận là lá và quả bần non đâm nhuyễn có tính cầm máu, trị bong gân, chổ sưng, u enflures và ăn quả hay lá bần trừ được giun, sán.

Nguồn: PHILIPPINE MEDICINAL PLANTS

c-Các tác dụng khác:

Cây Bần còn tồn tại những tác dụng khác như rễ thở (bất) dùng làm nút chai. Gỗ bở chỉ dùng đóng đồ nhỏ, làm củi đun, làm bột giấy. Cành đã rụng lá dùng và chất chà nhử cá và làm củi đun.

Bột giấy chế biết từ gổ bần thích hợp trong việc sơ chế loại giấy kraft.

Các phân tích sinh khối rừng ngập mặn ở Philippines cho biết sản lượng khai thác trắng cây bần qua luân kỳ 10 năm được 157 tấn chất khô/ha, trong đó gổ bần chiếm 74,4 tấn/ha và sản lượng bột giấy thu hồi trên 30 tấn/ha.

Phân tích rừng ngập mặn ở thái lan cho biết thu hoạch gổ bần từ cành tái sinh hàng năm có thể đạt 20 tấn gổ/ha/năm và tỷ bột giấy thu được trên 50%.

Thiết nghĩ ở Việt Nam nên phân tích phát triển và thâm canh cây bần ở rừng ngập mặn và khai thác gổ bần tái sinh để làm bột giấy theo kinh nghiệm các nước khác ở Đông Nam Á!

6-Hình ảnh cây bần trong ca dao Nam Bộ

Nổi trội ở vùng đồng bằng châu thổ Cửu Long là sự có mặt của hình ảnh cây bần, một loại cây rất thân thiện với bà con Nam Bộ.

Bà con Nam bộ đã dành riêng cho cây bần một tâm tình ưu ái. Trong các câu ca dao, họ mượn hình ảnh cây bần để thổ lộ tấm lòng của mình với nhiều cung bậc xúc cảm khác nhau, từ đó tạo ra nhận thức thẩm mỹ khá mới lạ về loài cây này.

Xuất phát từ tên gọi nghe quá đói khổ- “bần” mà người Nam bộ đã đặt câu đố về nó:

Từ kiếp bình sinh “thiếu tứ bề” ấy mà tác giả dân dã đã mượn trái bần để nói lên số phận hẩm hiu của người phụ nữ:

Là thế đấy, cây bần mang số kiếp thật hẩm hiu, bị phũ phàng:

“Cây bần kia hỡi cây bần

Lá xanh bông trắng lại gần không thơm”.

Nhiều lúc cây bần trở nên mạt hạn, tầm thường trong trổ tài của người dân dã:

Cây bần đang là cái để người ta so sánh sự sang hèn:

Tuy nhiên, người Nam bộ không chỉ nhìn cây bần dưới con mắt tuyệt vọng như vậy. Bằng cái nhìn hào sảng và lối sống phóng khoáng, lạc quan, cây bần đang là điểm tựa cho tình yêu đôi lứa:

Xem Thêm  Hình ảnh Mặt Trời đẹp nhất (ảnh chụp, 3D, hình vẽ) - ảnh mặt trời đẹp

Trông mong để rồi khi tình duyên bị ngăn trở, bần lại là nơi cha mẹ phạt vạ con cháu:

Cái tình của người dân Nam bộ là thế, yêu “xả láng”, đánh chết cũng thương. Cây bần đang là biểu vật của sự nhớ thương, là mật hiệu của tình yêu:

Hay

Nhưng nhiều lúc những cô Hai, anh Sáu lại nghi ngại, đặt vấn đề về chuyện cưới xin:

Hay khi đã không thành duyên nợ thì:

Không chỉ vu vơ trách móc thế thôi, với cách nói như tát nước, người Nam Bộ cũng mắng nhiếc:

Nhưng đôi lúc cũng thông cảm:

Nguồn: Đặng Duy Khôi-Báo Cần Thơ

Kỹ sư Hồ Đình Hải

Tài liệu tham khảo

1-http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi_Ban

2-http://en.wikipedia.org/wiki/Sonneratia

3-http://en.wikipedia.org/wiki/Sonneratia_caseolaris

4-www.stuartxchange.org/Hikau-hikauan.html

5-www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/ Sonneratia_caseol…

6-www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ap pleMangrove.html

7-www.natureloveyou.sg/Sonneratiacaseolaris/Main.html

8-http://www.flickr.com/photos/phuonglovejesus2782010/sets/

9-Mangrove flora: berembang (Sonneratia caseolaris)

10-Flowers of India – Apple MangroveSonneratia caseolaris

11-http://www.vncreatures.net/chitiet.php?page=1&loai=2&ID=2274

12-www.baocantho.com.vn/?mod=detnewsvàamp;ca tid=302vàamp;ᴘ=&am…

13-vndgkhktnn.vietnamgateway.org/news.php?и ewsid=50610085942

14-baoninhbinh.org.vn/news/21/2DD785/Lam-gi au-tu-cay-ban-chua

15- www.vncreatures.net/chitiet.php?page=1vàamp; loai = 2 & amp; ID = …

16- vho.vn/view.htm?ID=1571vàamp;từ khóa=Xuphần trămE 1% BA % A5t% 20huy% E1 …

17- http://duocthaothucdung.blogspot.com/2012/01/cay-ban-chua. html

18- http://www.lrc-hueuni.edu.vn/dongy/…/thuocdongy/Ban.htm&key


Xem Video: Hình ảnh cây bần quê hương < / p>




Xem thêm những thông tin liên quan đến đề tài rễ cây bần

Cây bần loại cây đặc biệt có rễ nổi lên trên mặt đất

  • Tác giả: Mien Nam Amazing
  • Ngày đăng: 2020-11-14
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 2100 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Cây bần loại cây đặc biệt có rễ nổi lên trên mặt đất

Cây Bần, tên khoa học, phân bố, tác dụng, cách sử dụng, phương thuốc trị bệnh

  • Tác giả: www.thuocdongduoc.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 3957 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Cây bần, tác dụng quả bần, địa chỉ bán bần chua

  • Tác giả: trungtamduoclieu.vn
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 3370 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Cây bần, địa chỉ bán cây bần, bán cây bần, cây bần trị bệnh gì hiệu quả, cây bần mua ở đâu, cây bần bán ở đâu, cây bần chất lượng, cách sử dụng cây bần

Cây Bần Chua (Cây Bần Sẻ)

  • Tác giả: blogcaycanh.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 3133 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Cây bần chua hay thường hay gọi là cây Bần sẻ (danh pháp khoa học: Sonneratia caseolaris) là một loài thực vật có hoa trong họ Lythraceae. Cây bần là loài cây rừng ngập mặn nhiệt đới, có nguyên sản ở vùng Nam Á và Đông Nam Á, được phát tán rộng khắp Châu Á , Châu Phi và Châu Đại dương.

Cấu trúc cấp hai của rễ cây, Tầng phát sinh bần lục bì, Tầng phát sinh libe gỗ

  • Tác giả: duoclieu.edu.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 2318 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Cấu trúc cấp hai của rễ cây, Cấu trúc phẫu thuật cấp hai của rễ cây, Tầng phát sinh bần lục bì, Tầng phát sinh libe gỗ, Tầng sinh gỗ

Cây Bầи những công dụng và táͼ dụng chữα bệnh

  • Tác giả: www.dongtayy.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 4116 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tri thức chọn lọc về phương thuốc trị bệnh trị bệnh trẻ em bệnh ung thư nam khoa… tri thức tâm linh luôn cập nhập tiên tiến nhất

Cấu Tạo Giải Phẫu Của Rễ Cây Lớp Hành, Bài Giảng Rễ Cây

  • Tác giả: duongmonkyhiep.vn
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 6084 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu, Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (192

Xem thêm các nội dung khác thuộc thể loại: Khám Phá Khoa Học

By ads_law