Những đêm mùa hè trời đẹp, ít mây, nếu ngắm nhìn khung trời, bạn không chỉ thấy các người nổi tiếng như những đốm sáng bé nhỏ được rải một cách ngẫu nhiên, chúng cũng có khu vực riêng của mình và mỗi đêm, bạn đều thấy một dải sáng trắng như sữa vắt ngang khung trời. Dải sáng này là gì? Liệu nó có phải duy nhất trong vũ trụ?

Bạn đang xem: thiên hà galaxy

Thiên hà: khái niệm và phân loại

Những đêm mùa hè trời đẹp, ít mây, nếu ngắm nhìn khung trời, bạn không chỉ thấy các người nổi tiếng như những đốm sáng bé nhỏ được rải một cách ngẫu nhiên, chúng cũng có khu vực riêng của mình và mỗi đêm, bạn đều thấy một dải sáng trắng như sữa vắt ngang khung trời. Dải sáng này là gì? Liệu nó có phải duy nhất trong vũ trụ?

Nếu có trong tay một chiếc kính thiên văn hay chỉ một chiếc ống nhòm nhỏ, bạn sẽ thấy vô vàn các đốm sáng nhỏ phân bố dày đặc trong dải sáng đó, và tất nhiên chính nhờ vô vàn các đốm sáng này mà tất cả chúng ta mới có thể xem xét một dải sáng tuyệt vời như vậy. Ở Việt Nam, người xưa đã sớm gọi dải sáng này là Ngân Hà (dòng sông bạc), còn theo thần thoại Hy Lạp thì dải sáng này là dòng sữa bất tử của nữ thần Hera tuôn chảy trên khung trời do sức hút của người người hùng Hercules và từ này mà tên gọi Milky Way (đoạn đường sữa) ra đời. Ngày nay, tất cả chúng ta vẫn sử dụng những tên gọi Ngân Hà, Milky Way nhưng cả 2 tên gọi đó đều chỉ để chỉ dải sáng mà tất cả chúng ta vừa nhắc tới, và tất cả chúng ta biết rằng khi nhìn vào dải sáng này là nhìn vào vùng trung tâm thiên hà của tất cả chúng ta, thiên hà Milky Way. Tất cả chúng ta đã biết về Trái Đất, về Mặt Trời, và hiện tại tất cả chúng ta cũng biết rằng dải sáng rực rỡ mà tất cả chúng ta ván xem xét hàng đêm kia, bản thân tất cả chúng ta cũng là một phần của nó. Trong vũ trụ không chỉ tồn tại một nhóm sao khổng lồ hợp thành thiên hà như Milky Way của tất cả chúng ta mà còn tồn tại hàng triệu triệu, hàng tỷ hay hàng triệu tỷ thiên hà khác, mỗi thiên hà đều là một tập hợp khổng lồ các người nổi tiếng với khối lượng và kích thước khác nhau. Vậy  thực chất thiên hà kết cấu ra sao tất cả chúng ta đã biết hay chưa? Có bao nhiêu loại thiên hà và tất cả chúng ta có thể xem xét thấy gì và tổng kết được những gì về những điều xem xét được?

Dải sáng của thiên hà Milky Way mà tất cả chúng ta thường gọi là Ngân Hà, rất dễ nhìn thấy trên khung trời mùa hè

 

Thiên hà là gì?

Thiên hà (galaxy) là một tập hợp lớn gồm các người nổi tiếng cùng các hành tinh, tiểu hành tinh … của chúng, các đám bụi và khí link với nhau trong một hệ thống chung bởi lực mê hoặc.

Kích thước và khối lượng của thiên hà khá phong phú. Các thiên hà lùn (dwarf galaxy) nhỏ nhất có đường kính chỉ vài nghìn năm ánh sáng và chứa khoảng vài hay vài chục triệu người nổi tiếng. Trong lúc đó những thiên hà lớn nhất từng được biết tới có thể chứa hàng trăm nghìn tỷ người nổi tiếng, ví dụ thiên hà IC 1101 được ước tính có khoảng 100.000 tỷ sao. Các thiên hà lớn như vậy thường có đường kính vài trăm nghìn năm ánh sáng.

Trong thiên hà, ngoài các sao và các hệ hành tinh của chúng còn tồn tại những đám khí và bụi khổng lồ trong không gian giữa các sao. Một số đám khí bụi lớn là các vùng tạo sao trong thiên hà (thường thông dụng ở các thiên hà trẻ), nơi các người nổi tiếng ra đời từ lực mê hoặc giữa bụi và khí.

Xem Thêm  Tội cho chàng trai ấy: Mời bạn gặp mặt phát thiệp cưới nhưng lầm lũi bỏ về vì bạn cứ "cắm mặt" vào điện thoại - tội cho chàng trai đó

Ở trung tâm của thiên hà, các nhà khoa học cho rằng toàn bộ đều có một lỗ đen với khối lượng rất lớn (hàng nghìn tới hàng triệu lần khối lượng của Mặt Trời) là trung tâm của lực mê hoặc, các sao cùng khí và bụi đều chuyển động xung quanh lỗ đen trung tâm này.

Theo mô hình hiện đại, các thiên hà không chỉ gồm những đối tượng được tạo thành từ những dạng vật chất thông thường, mà còn tồn tại một lượng rất lớn khối lượng tới từ vật chất tối, loại vật chất tràn ngập trong môi trường giữa các sao.

 

 

Phân loại thiên hà

Cách phân loại thiên hà thông dụng nhất là phân loại dựa trên hình dạng của chúng. Về cơ bản, thiên hà được chia thành ba nhóm chính là thiên hà xoắn, thiên hà elip và thiên hà không định hình.

Thiên hà xoắn (Spiral Galaxy)
Tập hợp của sao, khí và bụi dưỡi dạng một đĩa xoắn lớn quay xung quanh một tâm chung. Các sao trong thiên hà này nằm rải trên các cánh tay xoắn (spiral arm). Trung tâm của thiên hà xoắn phồng to dày hơn hẳn các cánh tay, này là nơi tập trung khí và bụi nhiều nhất trong thiên hà.

Thiên hà xoắn kí hiệu là Ş và được chia thành ba cấp là α, ɓ và ¢ dựa vào độ khép kín của các cánh tay. Sa là thiên hà xoắn với các cánh tay còn quấn chặt vào vùng trung tâm, chưa phân hóa thật rõ còn Sc là các cánh tay mở rộng nhất, xòe rộng ra không gian.

Thiên hà Andromeda (M31), thiên hà xoắn lớn gần Milky Way nhất, cách tất cả chúng ta khoảng 2,5 triệu năm ánh sáng và có thể được nhìn thấy bằng mắt thường hoặc qua các kính thiên văn nghiệp dư.

Một lượng lớn (khoảng hơn 60%) số thiên hà xoắn đã được biết tới có vùng phồng ở trung tâm có dạng thanh chứ không phải dạng cầu, chúng được thêm chữ Ɓ vào trong kí hiệu bên cạnh kí hiệu của thiên hà xoắn, trở thành các thiên hà SB (Barred-Spiral galaxy), và cũng được chia thành SBa, SBb, SBc (có cách chia còn mở rộng ra loại {d} nhưng hiện tại không được thông dụng).

Thiên hà Sculptor, một ví dụ của thiên hà loại SB

Milky Way, thiên hà của tất cả chúng ta cũng thuộc dạng này, nó là một thiên hà loại SBc
Đa số các thiên hà có kích thước cỡ Milky Way là các thiên hà xoắn, chúng là loại thiên hà thông dụng nhất trong phần vũ trụ đã được xem xét.

Thiên hà elip (elliptical galaxy)
Sao cùng khí và bụi tập hợp và link thành một khối có dạng cầu dẹt (mặt cắt giống như hình elip), không có sự phân tán vật chất thành các cánh tay giống như thiên hà xoắn.

Thiên hà elip được kí hiệu là E và phân thành 8 cấp từ E0 đến E7 trổ tài mức độ thuôn dài của elip. E0 là thiên hà có hình dạng gần tròn nhất, càng đến các cấp sau elip càng thuôn dài.

Thiên hà loại này chiếm khoảng 15% số thiên hà đã được xem xét. Đặc biệt, hầu như các thiên hà lớn nhất từng được xem xét thuộc loại thiên hà này, chúng hầu như là các thiên hà già với ít vùng tạo sao. Tuy nhiên có một số thiên hà elip lớn lại được cho rằng được tạo thành từ những vụ va chạm và thống nhất giữa các thiên hà.

IC 1101, một trong những thiên hà lớn nhất từng được xem xét

Một ví dụ điển hình của thiên hà loại này là IC 1101 như đã nêu trên, nó là một thiên hà elip loại E3.

Thiên hà thấu kính (lenticular galaxy)
Loại thiên hà trung gian giữa thiên hà elip và thiên hà xoắn. Chúng gồm nhiều sao già, có vùng trung tâm phồng to và đĩa gồm các sao trẻ phía ngoài nhưng không có sự xuất hiện hoặc sự xuất hiện không sắc nét các cánh tay xoắn.

Thiên hà Cartwheel, cách tất cả chúng ta khoảng 500 triệu năm ánh sáng, là một thiên hà thấu kính.

Xem Thêm  Loài bướm đêm có bộ phận sinh dục kinh dị, đâm tủa như gai thép - bướm đêm creatonotos gangis

Thiên hà này được kí hiệu là S0 và chia dựa vào mật độ bụi hấp thụ ở đĩa chính thành S01, S02 và S03 hoặc SB01, SB02 và SB03 nếu vùng trung tâm có dạng thanh.

Thiên hà không định hình (irregular galaxy)
Thiên hà có hình dạng không xác đinh, không có điểm nổi bật chung nào. Chúng thường có quá khứ là thiên hà xoắn hoặc thiên hà elip, bị biến dạng do va chạm hoặc do sự mất cân đối của lực mê hoặc.

Thiên hà loại này kí hiệu là Irr. Điển hình nhất có thể keertowis là hai thiên hà vệ tinh của Milky Way: Mây Magellan lớn (LMC) và Mây Magellan nhỏ (SMC)

Mây Magellan lớn (Large Magellanic Cloud/LMC), thiên hà không định hình vệ tinh của Milky Way

Ngoài cách phân tách theo hình dạng nêu trên, các thiên hà có khối lượng nhỏ, gồm chỉ khoảng vài tỷ sao hoặc thấp hơn còn được gọi là các thiên hà lùn (dwarf galaxy). Mây Magellan lớn, thiên hà không định hình gần tất cả chúng ta chứa khoảng 30 tỷ sao đôi lúc cũng được xem là một thiên hà lùn.

 

Hình dạng cơ bản để nhận diện các loại thiên hà theo cách phân tách nêu trên.

Quasar là gì?
Quasar là nguồn bức xạ vô tuyến được phát hiện lần trước nhất vào đầu những năm 1960. Qua các thiết bị ghi thu được, những nguồn này phát ra bức xạ điện từ ở cường độ rất cao và có độ dịch chuyển đỏ trong quang phổ rất lớn cho thấy chúng ở rất xa và đang dịch chuyển rất nhanh. Bản chất của những nguồn bức xạ này gây nhiều tranh cãi trong suốt mấy thập kỉ trước nhất khi chúng được phát hiện. Ngày nay, khoa học đã xác nhận được nguồn gốc của quasar. Chúng là các thiên hà ở rất xa, hầu như là trên 3 tỷ năm ánh sáng – điều đó cho thấy chúng phải ra đời ngay từ những thời kỳ sớm của vũ trụ, phát ra lượng năng lượng dưới dạng bức xạ mạnh khác thường do sự bồi tụ mạnh mẽ của vật chất vào lỗ đen siêu nặng ở trung tâm.

 

Tập hợp các thiên hà

Quần (hay cụm) thiên hà (cluster of galaxies) là tập hợp của hàng chục tới hàng nghìn thiên hà link và ràng buộc chuyển động với nhau bởi lực mê hoặc.

Vài cách phân loại chia ra các tập hợp nhỏ (dưới 50 thiên hà) lafcaaps dưới cuart quần/cụm và gọi là nhóm (group), tuy nhiên không có ranh giới rõ ràng và cụ thể nào cho cách phân tách này.

Quần thiên hà chứa thiên hà Milky Way của tất cả chúng ta là một nhóm gồm hơn 50 thiên hà với nhiều kích thước khác nhau được gọi là Cụm thiên hà Địa phương (hay Cụm Địa phương/the Local Group). Trong Cụm Địa phương, thiên hà M31 (Andromeda) là thiên hà lớn nhất về kích thước, nhưng về khối lượng thì Milky Way là thiên hà nặng nhất. Cả hai thiên hà lớn này đều là các thiên hà xoắn.

Quần thiên hà lớn gần tất cả chúng ta nhất là quần thiên hà Virgo (Virgo cluster), với khoảng 1.500 thiên hà thành viên, nó nằm ở vị trí của chòm ao Virgo khi nhìn trên khung trời. Đây cũng là trung tâm của siêu quần thiên hà Virgo.

Siêu quần thiên hà (supercluster) là tập hợp lớpn gồm nhiều quần, nhóm thiên hà và các thiên hà riêng rẽ, thường chứa nhiều nghìn thiên hà và hàng nghìn tới hàng chục nghìn tỷ sao, đường kính trải rộng hàng trăm nghìn năm ánh sáng.

Thiên hà Milky Way của tất cả chúng ta cùng Cụm Địa Phương chứa nó nằm trong siêu quần thiên hà Virgo (Virgo supercluster) – một tập hợp của hơn 100 quần hoặc nhóm thiên hà với đường kính hơn 100 triệu năm ánh sáng.

Mô phỏng tương quan kích thước giữa các qui mô từ Hệ Mặt Trời và các sao lân cận tới siêu quần thiên hà

Mục lục các thiên hà
Mục lục trước nhất về các tinh vân có kèm số liệu đầy đủ được mang ra bởi Charles Messier vào năm 1781, danh sách này gồm 110 tinh vân được đánh số theo thứ tự từ M1 – M110 (ʍ=Messier), sau này, người ta xác nhận được một số trong số này không phải các tinh vân mà chính là các thiên hà, và một phát hiện nữa là M101 và M102 thực chất là 1. Tuy nhiên danh sách Messier vẫn được giữ nguyên giá trị sử dụng và ngày nay vẫn được vận dụng khá thông dụng.

Xem Thêm  Lễ Giáng Sinh, nguồn gốc và ý nghĩa của các biểu tượng - ý nghĩa của giáng sinh

Ngày nay, số thiên hà cũng như các cụm sao được phát hiện ngày càng nhiều nên tất nhiên cần phải có những danh sách khác. Hiện tại có khá nhiều danh sách được sử dụng để liệt kê các thiên hà, tinh vân và cụm sao, ví dụ như:
– IC: Index Catalogue
– NGC: New General Catatalogue
– UGC: Uppsala General Catalogue
– PGC: Principal Galaxies Catalogue
– DDO: David Dunlap Observatory (hay còn gọi là Catalogue of Dwarf Galaxies)
– ESO: European Southern Observatory

Trong số đó danh sách NGC là cụ thể nhất và được sử dụng nhiều nhất ngày nay.

Độc giả có thể tham khảo danh sách tinh vân – thiên hà Messier qua bảng danh sách, số liệu và hình ảnh ở đây.

Danh sách các thiên hà trong Cụm Địa Phương

 

Đặng Vũ Tuấn Sơn

Viết lần đầu vào tháng 6 năm 2005 và đính chính lại vào năm 2013

Vui lòng ghi rõ tên tác giả và nguồn trích dẫn Thienvanvietnam.org khi bạn sử dụng nội dung này.


Xem thêm những thông tin liên quan đến đề tài thiên hà galaxy

Thiên hà tiên nữ Andromeda đang lao về phía trái đất | Khoa học vũ trụ – Top thú vị |

  • Tác giả: Top Thú vị
  • Ngày đăng: 2020-01-16
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 7130 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Thiên hà tiên nữ Andromeda đang lao về phía trái đất | Khoa học vũ trụ – Top thú vị |
    Thiên hà Tiên nữ, hay còn được gọi là thiên hà Andromeda là 1 thiên hà hàng xóm của tất cả chúng ta, nó đang lao về phía trái đất với vận tốc rất lớn và sẽ xảy ra va chạm với thiên hà Milky way trong tương lai. Hãy cùng Top thú vị đi tìm hiểu những huyền bí của thiên hà tiên nữ Andromeda trong video này.

    khoahoc vutru khoahocvutru
    ————————————–
    Đăng ký kênh tại đây: https://www.youtube.com/channel/UCJKg…
    ————————————–
    Thông tin cụ thể xin vui lòng liên hệ theo phần giới thiệu của kênh
    Trân trọng cảm ơn! .
    Tín dụng: NASA / ESA / ESO / CSA / Roscosmos / SpaceX / Pixabay

Top 50 hình nền thiên hà – galaxy full hd cho PC và máy tính

  • Tác giả: tailieufree.net
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 7864 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tailieufree chia sẻ bộ tuyển tập top 50 hình ảnh và hình nền thiên hà – galaxy full hd cho PC và máy tính, mọi người thỏa sức tải về máy miễn phí.

Khách Sạn Thiên Hà Galaxy Hotel – Reaching perfection

  • Tác giả: galaxyhotel.net
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 6223 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Khách sạn Đẳng cấp TP Tam Điệp – Ninh Bình | GalaxyHotel.net

Công ty tư vấn du học du lịch Galaxy Thiên Hà, tour trong nước và quốc tế

  • Tác giả: www.galaxythienha.com
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 8521 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Công ty tư vấn du học Du lịch Galaxy Thiên Hà là nhà cung cấp Lữ hành Nội địa và Quốc tế chuyên nghiệp tại Hà Nội với các chương trình thăm quan và giá tour mê hoặc nhất.Đặc biệt tour đi Anh và Châu Âu.

Công Ty Cổ Phần Thiên Hà Việt Nam (GALAXY VIET NAM JSC)

  • Tác giả: fts.com.vn
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 1840 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Giới Thiệu – GalaxyLED

  • Tác giả: galaxyled.vn
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 9629 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Công ty tư vấn du học du lịch Galaxy Thiên Hà

  • Tác giả: thienha.co.uk
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 1351 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Xem thêm các nội dung khác thuộc thể loại: Khám Phá Khoa Học

By ads_law