Stalin sinh ngày 21 tháng 12 năm 1878 theo lịch Gregory (tức ngày 6 tháng 12 năm 1878 theo lịch Julius) trong một gia đình công nhân đóng giày ở tp Gori của Gruzia (thuộc đế quốc Nga), với tên Gruzia là Ioseb Besarionisdze Dzhugashvili (იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი, Ио́сиф Джугашви́ли).Lên 10 tuổi Stalin…

Bạn đang xem: tiểu sử stalin

Stalin sinh ngày 21 tháng 12 năm 1878 theo lịch Gregory (tức ngày 6 tháng 12 năm 1878 theo lịch Julius) trong một gia đình công nhân đóng giày ở tp Gori của Gruzia (thuộc đế quốc Nga), với tên GruziaIoseb Besarionisdze Dzhugashvili (იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი, ).

Lên 10 tuổi Stalin mới khởi đầu học trường dòng nơi học viên người Gruzia được dạy tiếng Nga. Năm 16 tuổi, ông được nhận học bổng vào một Chủng viện Chính thống giáo Gruzia.

Năm 1898, Iosef Jughashvili bị đuổi học sau thời điểm lỡ mất kỳ thi cuối khóa. Hồ sơ của chủng viện cho thấy ông đã không thể đóng tiền học nhưng theo tài liệu chính thức của nhà nước Xô Viết thì ông bị đuổi vì tội đọc tài liệu cấm và vì tội thành lập một nhóm phân tích Dân chủ Xã hội.

Sau thời điểm rời khỏi chủng viện, ông đọc được những tác phẩm của Lenin và quyết định trở thành một người cách mạng Mác-xít. Ông tham gia đảng năm 1903 và lấy tên là “Stalin” (Ста́лин), tức là “Ông mạnh như thép” trong tiếng Nga. Trong tiếng Nga, tên đầy đủ của ông là , được chuyển tự là . Tên ông cũng được viết là Xtalin trong tiếng Việt hoặc Xít Ta Lin, phiên âm Hán Việt là Tư Đại Lâm.

Năm 1901, Stalin được bầu vào thành ủy Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga ở Tiflis (tên cũ của Tbilisi) và trở thành lãnh đạo của đảng Bolshevik tại vùng Kavkaz. Trong thời gian này, Stalin tổ chức các hoạt động bán quân sự, tuyên truyền, kích động đình công, thậm chí tổ chức cướp ngân hàng, bắt cóc tống tiền để gây tiền cho Đảng. Vụ cướp nổi tiếng nhất là vào ngày 26 tháng 6 năm 1907 tại Tiflis làm 40 người thiệt mạng, số vốn cướp được lên đến 341 ngàn rúp (trị giá hơn 3 triệu đôla Mỹ theo tỉ giá hiện tại). [1]

Từ năm 1902 cho đến năm 1913 Stalin bị tóm gọn toàn bộ 7 lần, nhiều lần bị đày sang Xibia, trong đó 5 lần vượt ngục. Trong Cách mạng Nga (1905), ông đại chiến cho phe Bolshevik.[2]

Tháng 1 năm 1912, trong Hội nghị toàn Nga lần VI của Đảng Công nhân xã hội dân chủ Stalin đã được cử vắng mặt vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Năm 1917, Cách mạng Tháng Hai thắng lợi ở Nga, Sa hoàng Nikolai II thoái vị, chính sách quân chủ chuyên chế Sa hoàng bị lật đổ. Theo lệnh của Chính phủ lâm thời, các tù nhân chính trị được phóng thích và Stalin trở về thủ đô Sankt-Peterburg.[1] Tháng 2 năm 1917, Stalin được bổ sung vào Chủ tịch đoàn Ban Chấp hành trung ương Đảng và vào Ban chỉnh sửa báo Sự thật.

Tháng 7 năm 1917, Stalin được bầu làm ủy viên Bộ chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng.

Trong những ngày Cách mạng Tháng Mười năm 1917, Stalin là ủy viên của đơn vị quân sự cách mạng do Trung ương Đảng thành lập để lãnh đạo khởi nghĩa.

Sau Cách mạng Tháng Mười Stalin giữ chức ủy viên nhân dân Bộ Dân tộc (Bộ trưởng Bộ Dân tộc) trong Hội đồng ủy viên nhân dân (Chính phủ cách mạng) do Vladimir Ilyich Lenin đứng đầu.

Stalin là ủy viên Hội đồng quân sự cách mạng trong thời gian nội chiến và chống sự can thiệp quân sự của nước ngoài.


Bảo tàng về cuộc sống Stalin tại tp Gori

Từ năm 1920, giữa Stalin, Vorosilov, Tukhachevsky xảy ra bất hòa. Trong chiến tranh Nga-Ba Lan, Tukhachevsky là người có trách nhiệm lãnh đạo lực lượng Hồng quân tiến công Warszawa, và Hồng quân đã thất bại tại cửa ngõ Warsaw. Sau sự kiện này, Stalin phê phán Tukhachevsky là một viên tướng không có tài. Tuy nhiên, theo Tukhachevsky, lỗi là của Stalin và Vorosilov: dù Tukhachevsky đã yêu cầu hai ông đem kỵ binh để trợ giúp lực lượng Hồng quân, nhưng hai ông đã không làm theo, vì vậy Hồng quân chuốc lấy chiến bại. Trong lúc quan hệ giữa Stalin và Vorosilov ngày càng được thắt chặt, không có ai khắc phục bất hòa giữa họ với Tukhachevsky cả.[5]

Tháng 4 năm 1922, Stalin được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành trung ương Đảng và giữ chức vụ đó cho đến khi mất. Theo ghi nhận của Lev Davidovich Trotsky, Lenin đã viết bản Di chúc với muốn Stalin sẽ mất chức Tổng bí thư, và những người khác sẽ cắt đứt toàn bộ những quan hệ cá nhân cũng như quan hệ đồng chí với ông. Trotsky cũng viết: “không có một câu trả lời chính xác cho câu hỏi: Cuộc đấu tranh phát triển như thể nào nếu Lê-nin còn sống? Lê-nin sẽ không thể nào kiềm chế được kẻ thù là những tên công chức bảo thủ hám danh và chính sách của Stalin đang, điều đó được thể hiện trong hàng loạt bức thư, bài báo, và đề nghị của Lê-nin trước khi chết.”[6]. Tuy nhiên, sau thời điểm lãnh tụ Lenin tử vong năm 1924, giới lãnh đạo Liên Xô tỏ ra chần chừ không biết ai sẽ là lãnh đạo của Đảng, đồng thời là của toàn thể Liên bang Xô viết. Lúc đó, có vài người ra ứng cử chức lãnh đạo Liên Xô, bao gồm Stalin cùng với ɭ.𝓓. Trotsky, ₲. E. Zinoviev và ɭ.Ɓ. Kamenhev. Các ứng cử viên khác không mấy tỏ ra lo sợ so với Stalin. Thế nhưng, ít lâu sau thời điểm Lenin mất (1927), Stalin cáo buộc Kamenhev và Zinoviev tội phản bội lại cuộc cách mạng của nhân dân Liên Xô mà đuổi cổ họ ra khỏi đảng. Còn một ứng cử viên nữa là Trotsky: nhân vật này bị trục xuất khỏi Liên Xô, ở nước ngoài cho tới khi trở thành nạn nhân của một vụ ám sát. Với những sự kiện trên, Stalin trở thành nhà lãnh đạo tối cao của Đảng Cộng sản Liên Xô.[7]

Tên tuổi Stalin nối liền với chủ nghĩa Stalin là các luận điểm chính trị, kinh tế, tư tưởng và phong thái điều hành nhà nước theo phong thái Stalin. Ông cũng hay tự ví von mình với các vị hoàng thượng lớn trong lịch sử. Ông ngưỡng mộ Thành Cát Tư HãnAugustus – vị hoàng thượng La Mã trước hết đã che giấu bản chất chuyên chế của mình bằng việc từ chối ngôi vua cũng như Stalin chọn cho mình cái chức vị không chính thức nhất là . Ngoài ra, ông cũng nể phục các Sa hoàng Ivan Lôi đếPyotr Đại đế. Theo ông, một trong những sai lầm của Ivan Lôi đế là đã không diệt trừ năm gia đình quý tộc phong kiến lớn tại Nga, dẫn tới “thời kỳ lộn xộn” trong lịch sử Nga[8].

Cách mạng, Nội chiến và chiến tranh Nga-Ba Lan

Vai trò trong cuộc Cách mạng Nga năm 1917

Ngay khi trở về Saint Petersburg sau thời gian lưu đày, Stalin đã trục xuất Vyacheslav MolotovAlexander Shlyapnikov ra khỏi chức vụ tổng chỉnh sửa của tờ . Ông ta phụ trách chức vụ để hậu thuẫn cho chính phủ lâm thời của Alexander Kerenskii. Tuy nhiên, sau thời điểm Lê-nin giành thắng lợi tại đại hội Đảng tháng 4 năm 1917, Stalin đã chuyển hướng sang ủng hộ phe Lê-nin. Và tại đại hội Đảng lần đó, Stalin đã được bầu vào Ủy ban Trung ương Bolshevik. Khi Kerenskii hạ lệnh bắt giữ Lê-nin sau sự kiện Ngày tháng Bảy, Stalin đã hỗ trợ đỡ Lê-nin trốn thoát. Sau thời điểm các đảng viên Bolshevik được trả tự do để bảo vệ Saint Petersburg vào tháng 10 năm 1917, Ủy ban Trung ương Đảng đã bỏ phiếu tán thành cuộc khởi nghĩa. Ngày 7 tháng 11, tại Học viện Smolny, Stalin, Lê-nin và toàn thể đồng chí tại Ủy ban Trung ương đã nhất trí khởi nghĩa chống lại Kerensky tạo lập nên cái ngày nay được nghe đến dưới tên Cách mạng tháng 10. Ngày 8 tháng 11, những người Bolshevik đã giành được Hoàng cung Mùa đông và bắt giữ toàn thể nội các của Kerenskii.

Vai trò trong cuộc Nội chiến Nga, thời kỳ 1917–1919


Nhóm những thành viên của Quộc hội khóa 8 Đảng Cộng sản Nga năm 1919. Ở giữa là Stalin, Vladimir Lenin, và Mikhail Kalinin.

Stalin được chỉ định làm Dân ủy Dân tộc lúc Petrograd bị vây hãm. Nội chiến Nga nở rộ giữa những người Nga đỏ, ý chỉ người Bolshevik do Lê-nin lãnh đạo chống lại những người Nga trắng, một liên minh của những thế lực thù địch chống Bolshevik. Lê-nin thiết lập nên Ủy ban năm người bao gồm Stalin và Leon Trotsky. Tháng 5, 1918, Lê-nin phái Stalin đến Tsaritsyn, tại đây ông gặp được hai đồng chí mà sau này trợ giúp ông đặt sự tác động lên toàn quân đội Xô viết là Kliment VoroshilovSemyon Budyonny.

Vai trò trong Chiến tranh Ba Lan – Xô viết thời kỳ 1919–1921

Sau thời điểm giành thắng lợi trong cuộc nội chiến, những người Bolshevik tiến hành bước tiếp theo là đặt tầm tác động lên những lãnh thổ cũ của Đế quốc Nga, trong lúc Ba Lan lại muốn mở rộng lãnh thổ về phía đông đạt tới thời cực thịnh của đế chế Ba Lan vào năm 1722. Mệt mỏi giữa 2 bên làm nổ ra Chiến tranh Nga-Ba Lan 1919-1921. Là tư lệnh của chiến khu miền Nam, Stalin được lệnh nắm giữ tp Lviv nhằm mục tiêu tổng lực của Lê-nin là giành được Warszawa ở phía Bắc.

Các lực lượng của Trotsky đã giáp đấu với tư lệnh quân Ba Lan là Władysław Sikorski tại trận Warsaw năm 1920, Stalin từ chối tăng viện cho mặt trận phương Bắc. Điều đó dẫn theo sự thất bại của quân Xô viết cả tại LvivWarszawa, mọi tội lỗi bị đẩy lên đầu của Stalin. Ông bị buộc phải quay về Max-cơ-va tháng 8 năm 1920 để điều trần và bị tước mọi chức vụ trong quân đội. Tại Đại hội Đảng lần 9 vào 22 tháng 9, Trotsky lên tiếng chỉ trích công khai các dấu hiệu của Stalin.

Lên nắm quyền

Stalin đóng vai trò quyết định trong trận chiến tranh của Hồng quân tại Gruzia, tiếp theo đó ông đã nhận phải sự chống đối chính trị quyết liệt bên trong nội bộ đảng từ những người Gruzia và những người khác[9][10] Điều này đã tạo ra rạn nứt giữa Stalin và Lê-nin, vì Lê-nin có lý tưởng là mọi quốc gia bên trong Liên bang đều có quyền đồng đẳng như nhau.

Xem Thêm  Cách làm mứt sơ ri chua ngọt ngon chuẩn vị Gò Công chào Xuân mới - sơ ri gò công

Tuy nhiên, Lê-nin vẫn xem Stalin như một liên minh trung thành, khi ông mất sự tin tưởng ở Trotsky và những đồng chí khác, ông đã quyết định trao cho Stalin nhiều quyền lực hơn. Cùng với sự trợ giúp của Lev Kamenev, Lenin đã chỉ định Stalin làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Xô viết vào năm 1922.[11] Vị trí này đã cho phép ông chỉ định nhiều người thân cận trong phe cánh của ông vào các vị trí trong chính phủ.

Lê-nin gặp cơn tai biến vào năm 1922, buộc ông hầu hết phải nghỉ dưỡng tại Gorki. Stalin viếng thăm ông thường xuyên, và trở thành người trợ giúp Lê-nin với toàn cầu bên ngoài.[11] Cả hai tranh cãi và Lê-nin viết một di thư để lên án Stalin. Ông chỉ trích Stalin là một kẻ thô lỗ, tham vọng và xảo quyệt và yêu cầu Stalin nên rời khỏi chức vụ Tổng Bí thư.[11] Trong lúc Lê-nin đang dưỡng bệnh, Stalin đã cấu kết với Kamenev và Grigory Zinoviev chống lại Leon Trotsky. Nhóm người này đã ngăn cản di thư của Lê-nin không được thông báo tại Đại hội Đảng khóa 12 vào tháng 4 năm 1923.[11]

Trận chiến tranh Bắc phạt tại Trung Quốc được xem là đỉnh điểm của bất đồng trong quyết sách đối ngoại giữa Stalin và Trotsky. Stalin dựa trên quyết sách thực tiễn, bỏ qua lý tưởng cộng sản. Ông đã sai bảo cho Đảng Cộng sản Trung Quốc phải từ bỏ sự chống đối và hợp tác với Quốc Dân Đảng. Giống như Lê-nin, Stalin tin rằng Quốc Dân Đảng sẽ hạ gục phe bảo hoàng thân phương Tây và hoàn thiện cuộc cách mạng nhân dân. Trong lúc Trotsky lại muốn những người Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo cuộc cách mạng vô sản chính thống và phản đối Quốc Dân Đảng.[12] Tuy nhiên, Tưởng nhanh chóng trở mặt và đạp bỏ những trao đổi trong thương thảo khi thảm sát những người Cộng sản tại Thương Hải năm 1927 trong trận chiến Bắc phạt.[13][14]

Stalin nhanh chóng xúc tiến việc công nghiệp hóa và kinh tế hóa tập trung, trái với quyết sách kinh tế của Lê-nin (NEP). Vào cuối năm 1927, sự suy giảm nghiêm trọng nguồn cung ngũ cốc đã buộc Stalin chuyển hóa nền nông nghiệp sang tập thể hóa và sai bảo tịch thu lượng ngũ cốc tích trữ của các hộ phú nông kulak.[11][15] BukharinThủ tướng Alexey Rykov phản đối quyết sách mới và yêu cầu Stalin phải trở về quyết sách cũ, nhưng đa số các ủy viên trung ương đều theo phe của Stalin, nên plan thay đổi bất thành, Bukharin bị loại khỏi Bộ chính trị vào tháng 11 năm 1929. Năm sau, Rykov bị miễn nhiệm, Vyacheslav Molotov vào thay thế theo sự đề xuất của Stalin.

Chiến tranh toàn cầu thứ hai

Trong Chiến tranh toàn cầu thứ hai, ông giữ chức tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Liên Xô và chủ tịch Uỷ ban Quốc phòng Nhà nước; nguyên soái (1943), đại nguyên soái (1945). Có người cho rằng khi Chiến tranh toàn cầu thứ hai xảy ra, Stalin trở nên ngạc nhiên và không có trí não trong những ngày đầu của trận chiến. Tuy nhiên, không lâu sau đó ông đã lấy lại được trí não và mời chào nhân dân Liên Xô đánh đuổi Đức Quốc Xã ra khỏi lãnh thổ nước nhà.

Dưới sự lãnh đạo của Stalin và Đảng Cộng sản Liên Xô, quân và dân Liên Xô đã hạ gục phát xít Đức trong cuộc Chiến tranh Xô-Đức (1941 – 1945), hạ gục đế quốc Nhật Bản[7] và giải phóng nhiều nước ở Trung ÂuĐông Âu thoát khỏi chủ nghĩa phát xít. Cuộc giải phóng này dẫn theo việc hệ thống xã hội chủ nghĩa được thành lập.[16]

Trong thời chiến, Stalin cùng Tổng thống Hoa Kỳ Franklin 𝓓. Roosevelt (từ tháng 4 năm 1945 là Harry Truman) thành lập Mặt trận Đồng minh chống phe Trục.

Thảm sát Katyn

Stalin đã sai bảo thực hiện vụ thảm sát Katyn, xử tử hàng ngàn sĩ quan Ba Lan bị tóm gọn trong trận chiến toàn cầu lần thứ Hai khi Liên Xô cùng Đức Quốc Xã tấn công Ba Lan.[17] Hạ viện Duma Nga đã ra tuyên bố lên án Stalin và các viên chức gây ra “tội ác Katyn”.[17] Có đến nửa thế kỷ Liên Xô đổ lỗi cho phát xít Đức là thủ phạm gây ra vụ thảm sát, nhưng đến 1990 mới khởi đầu thừa nhận sự thật đó.[17] Động cơ của Stalin khi ra mệnh lệnh này vẫn còn đang tranh cãi. Có ý kiến thì cho rằng ông muốn loại bỏ những thành phần chống đối Xô viết tại Ba Lan (quân đội Ba Lan từng tham chiến bên cạnh quân Bạch vệ để chống lại Hồng quân), ý kiến khác thì cho rằng ông muốn trả thù cho hàng chục vạn tù binh Nga đã chết trong tay người Ba Lan trong cuộc Chiến tranh Nga-Ba Lan 1919-1921, nơi ông từng là sĩ quan lãnh đạo.

Hai người con trai của Stalin

Khi Thế chiến thứ II nở rộ, Stalin quyết định cả 2 người con trai của mình đều phải ra mặt trận cầm súng chống quân thù. Anh cả Yakov Dzhugashvili (1907-1943) đã đại chiến trong lực lượng Pháo binh, rồi bị tóm gọn làm tù binh trong một trận đánh không cân sức gần tp Smolensk cửa ngõ phía tây của nước Nga. Yakov Dzhugashvili từng được Hitler đề xuất đổi lấy Thống chế Đức Friedrich Paulus bị Hồng quân Liên Xô bắt sống tại trận Stalingrad. Stalin đã kiên quyết từ chối, trong bức thư gửi Hitler ông nói: . Yakov đã bị sát hại trong trại tù binh vào năm 1943.

Người con trai thứ 2 là Vasily Iosifovich Dzhugashvili xung phong vào Không quân, lần lượt tham gia các trận đánh then chốt của Hồng quân như trận Moskvatrận Stalingrad (nay là Volgagrad), giải phóng Belarus và Ba Lan, rồi tổng công kích quân Đức Quốc xã tại thủ đô Berlin. Trong các trận không chiến, Vasily đã bắn rơi 2 máy cất cánh tiêm kích và cường kích của quân phát xít. Đến cuối năm 1942, ông được phong hàm Đại tá Không quân. Sau thời điểm Thế chiến thứ II kết thúc, Đại tá 𝒱. Stalin được Ban lãnh đạo Bộ Tư lệnh Đặc khu Thủ đô (nay là Quân khu Moskva) đề cử giữ chức Tư lệnh Lực lượng Không quân phòng thủ Moskva. Tuy vậy, Stalin đã nhiều lần gác lại việc phong hàm tướng cho con bởi ông muốn con trai mình , và ông đã tự gạch chéo bằng mực đỏ xóa tên của Vasily trong danh sách dự kiến phong cấp tướng định kỳ. Tới năm 1946, Vasily mới được bổ nhiệm Thiếu tướng. Tới năm 1952, Stalin đã kiên quyết miễn nhiệm con trai ruột sau thời điểm xảy ra sự cố tai nạn ở sân cất cánh Tushino vào tháng 7/1952 dù Vasily không trực tiếp tham gia sự kiện này. Sau đó ông phải chuyển về Học viện Quân sự Trung ương, trở thành một giáo viên của Khoa Huấn luyện Không quân.[18]

Thời hậu chiến

Hàng rào Sắt và khối Đông Âu

Sau thời điểm hạ gục Đức Quốc Xã, các lực lượng quân sự Xô Viết đã đóng quân tại Trung và Đông Âu, ở những quốc gia này, họ trợ giúp cho các lực lượng thân Xô Viết thiết lập chính phủ. Các chính phủ phương Tây và Hoa Kỳ xem như hành động bành trướng xã hội chủ nghĩa tại châu Âu của Liên Xô, khi Churchill xem toàn thể khu vực là một “Bức tường Sắt” và thành sân sau của Liên Xô.[19][20] Những quốc gia chủ nghĩa xã hội mới thành lập này ở Đông và Trung Âu thường được gọi là “Khối Đông Âu” hay “Khối Xô-viết”.

Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Đức ra đời ngày 7 tháng 10 năm 1949, với hiến pháp mới đẩy chủ nghĩa xã hội lên vị trí độc tôn và giúp Đảng Liên minh Xã hội (“SED”) lên nắm quyền.

Tại Hội nghị Yalta, Stalin đã hứa là sẽ tổ chức bầu cử tự do tại Ba Lan,[21] sau thời điểm thất bại trong cuộc bỏ phiếu trưng cầu dân ý năm 1946,[22] gian lận bầu cử đã xảy ra bí mật có kiểm tra của Liên Xô để giúp những người cộng sản giành thắng lợi đa số.[23][24][25] Ngay tiếp sau đó, nền kinh tế Ba Lan khởi đầu kỷ nguyên quốc hữu hóa.[26]. Tại Hungary, khi Liên Xô thành lập chính phủ xã hội chủ nghĩa, Rákosi Mátyás được mang lên nắm quyền, ông được xem như là “học trò xuất sắc nhất của chủ tịch Stalin”[27][28]. Rákosi vận dụng chiến thuật “sa-la-mi” bằng cách chia nhỏ các đối thủ chính trị ra như kiểu bánh sa-la-mi để tập trung quyền lực nhiều hơn cho chính phủ của ông.[29][30] Rákosi vận dụng đường lối chủ nghĩa Stalin trong chính trị kinh tế, điều này biến ông thành 1 nhà độc tài với tên hiệu “sát thủ đầu hói”, chính sách của ông được xem là chính sách khắc nghiệt nhất châu Âu cho tới năm 1956, khi Rakosi bị thay thế bởi những người cộng sản ôn hòa hơn.[30][31] Xấp xỉ 350 nghìn quan chức và học giả Hungary bị thanh trừng từ giữa năm 1948 đến 1956.[30]

Trong suốt chiến tranh toàn cầu lần hai, Hồng Quân Xô viết đã vượt biên giới, gầy dựng và trợ giúp cho những người cộng sản tại đây làm cuộc đảo chính, lật đổ chính phủ thân Đức tại Bulgaria năm 1944.[32] Nhờ vậy mà các lãnh đạo quân sự của lực lượng Hồng Quân nắm quyền lực rất cao, các lực lượng thân Liên Xô, đứng đầu làKimon Georgiev nắm hoàn toàn tình hình chính trị trong nước.[32]

Năm 1949, Liên Xô, Cộng hòa Nhân dân Bulgari, Tiệp Khắc, Cộng hòa Nhân dân hungary, Cộng hòa Nhân dân Ba Lan và Cộng hòa Nhân dân Romania thành lập nên Hội đồng Tương trợ Kinh tế theo muốn của Stalin để làm tăng tác động của Liên Xô tại Trung Âu và làm giảm tác động của quyết sách Plan Marshal của Hoa Kỳ dành riêng cho châu Âu,[33][34] Tiệp Khắc, Hungary và Ba Lan có tỏ thái độ muốn được nhận viện trợ từ chương trình Marshal mặc dù họ biết rằng họ phải thỏa mãn các điều kiện như cho phép trao đổi tiền tệ và thực hiện kinh tế thị trường. Vào tháng 7 năm 1947, Stalin ra sắc lệnh buộc các chính phủ thân Xô viết phải rút khỏi Hội nghị Pa-ri bàn về chương trình Tái thiết châu Âu. Điều này đã cho thấy rõ sự thật về hậu thế chiến hai dẫn theo sự chia rẻ châu Âu thành hai phần tách biệt.[34]

Xem Thêm  [Tất tần tật] Các loại rắn thường gặp ở Việt Nam hiện nay - tất cả loài rắn

Tại Hi Lạp, Anh và Hoa Kỳ ủng hộ phe chống cộng trong Nội chiến Hy Lạp và Liên Xô đứng về phe những người cộng sản. Mặc dù vậy, Stalin từ chối về việc can thiệp sâu vào tình hình tại Hi Lạp trong lúc Anh-Mỹ thì liên tục tăng cường quân đội tấn công vào Hy Lạp, kết quả là những người cộng sản Hy Lạp đã bị khối chống cộng hạ gục và chính phủ quân phiệt Hy Lạp (1947-1964) ra đời. Albania vẫn duy trì mối quan hệ với Max-cơ-va trong lúc Cộng hòa Liên bang Nam Tư lại nằm ở tư thế chống Liên Xô trong suốt thời gian chia rẽ giữa hai bên cho đến khi nó kết thúc vào năm 1955.

Quan hệ Trung – Xô


Mao tại lễ sinh nhật lần thứ 71 của Stalin tại Moskva, tháng 12 năm 1949

Tại châu Á, trong những ngày cuối cùng của trận chiến, Hồng Quân đã khuấy tan quân Nhật và giành quyền kiểm tra Mãn Châu, rồi đến Triều Tiên cho tới vĩ tuyến 38. Đảng Cộng sản của Mao Trạch Đông vẫn giành được thắng lợi trước Quốc Dân Đảng của Tưởng Giới Thạch vốn được trợ giúp rất lớn từ Hoa Kỳ trong Chiến tranh Quốc – Cộng mặc dầu họ rất ít khi được Liên Xô trợ giúp. Điều này đã làm xấu đi tình hình quan hệ giữa hai bên kể từ khi Đảng Cộng sản giành được chính quyền tại Trung Hoa đại lục.

Sự bất đồng giữa Mao Trạch Đông và Stalin đã trổ tài ngay từ lúc khởi đầu. Trong suốt Thế chiến thứ hai, Stalin đã hỗ trợ đỡ cho chính phủ Tưởng Giới Thạch để chống lại quân Nhật và nhắm mắt làm ngơ để Tưởng tàn sát những người Cộng sản Trung Quốc. Nhìn chung, Stalin muốn giúp Tưởng chống Nhật để giữ hòa khí giữa hai bên, ngay cả sau thời điểm chiến tranh kết thúc, Stalin đã ký hiệp ước bất tương xâm với Tưởng và yêu cầu Mao Trạch Đông và những người Cộng sản Trung Quốc phải hợp tác với Tưởng. Tuy nhiên, Mao Trạch Đông không tuân theo chỉ thị này và khởi đầu trận chiến với Tưởng. Stalin không hề tin rằng Mao có thể hạ gục Tưởng nên ông ta mang ra rất ít sự trợ giúp cho Mao. Liên Xô vẫn tiếp tục giữ quan hệ ngoại giao với Quốc Dân Đảng của Tưởng cho đến khi Mao giành thắng lợi hoàn toàn.

Stalin cũng ủng hộ những người Thổ Hồi giáo ở Tây Trung Quốc để thành lập quốc gia riêng (Cộng hòa Đông Thổ) trong suốt nổi loạn, li khai chống Trung Hoa Dân Quốc. Ông ủng hộ lãnh đạo Cộng sản Hồi giáo Ehmetjan Qasim để chống lại các lực lượng chống cộng của Quốc Dân Đảng.

Khi Đảng Cộng sản của Mao giành được quyền kiểm tra tại đại lục và ép chính phủ Quốc Dân phải bỏ chạy ra đảo Đài Loan, Stalin đã nhận thấy vị trí mới của Mao Trạch Đông. Liên Xô nhanh chóng thừa nhận nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa của Mao. Đỉnh điểm của mốt quan hệ Trung – Xô trổ tài vào năm 1950 bằng Hiệp ước Đồng chí và Đồng minh. Cả hai nước cùng nhau trợ giúp quân sự cho quốc gia đồng minh ở bắc Triều Tiên để chống lại chính phủ phía Nam do Hoa Kỳ hậu thuẫn. Sau vài vụ xung đột ở biên giới hai miền, cuối cùng Chiến tranh Triều Tiên đã nổ ra vào năm 1950.

Bắc Triều Tiên

Trái với quyết sách trang bị hạn chế của Hoa Kỳ dành riêng cho Nam Triều Tiên, Stalin đã viện trợ đáng kể cho quân đội Bắc Triều Tiên của Kim Nhật Thành về cả lục quân và không quân, trong đó bao gồm các loại xe tăng T-34/85 và các cố vấn để trợ giúp Kim Nhật Thành thực hiện muốn tái thống nhất phần còn sót lại của bán đảo Triều Tiên.

Quân đội Bắc Triều Tiên mở màn trận chiến vào ngày Chủ nhật, 25 tháng 6 năm 1950, vượt biên giới vĩ tuyến 38, nã pháo tấn công và tràn xuống Nam Triều Tiên[35] Trong suốt cuộc chiến Triều Tiên, các phi công Xô viết sử dụng máy cất cánh của họ cất cánh từ căn cứ tại Trung Quốc để chống lại máy cất cánh của Liên Hiệp Quốc với thành phần đa số là không quân Mỹ.


Hội nghị Yalta 1945: Churchill, Roosevelt và Stalin

Cuộc chiến tranh toàn cầu thứ hai kết thúc, dưới sự lãnh đạo của Stalin và Đảng Cộng sản Liên Xô, kinh tế, xã hội quốc gia đã được khôi phục nhanh chóng. Tới năm 1949, sản lượng kinh tế của Liên Xô đã đoạt mức ngang bằng trước chiến tranh, sớm hơn plan gần 2 năm rưỡi. Cũng trong thời gian này, bom nguyên tử và bom khinh khí được chế tạo thành công ở Liên Xô. Liên Xô đã trở thành một siêu cường theo chủ nghĩa Cộng sản,[16] đủ sức đối đầu với Hoa Kỳ trong Chiến tranh Lạnh.

Tạ thế

Ngày 1 tháng 3 năm 1953, sau thời điểm ăn tối với Bộ trưởng bộ nội vụ Lavrenty Pavlovich Beria và ba thủ tướng tương lai Georgi Maximilianovich Malenkov, Nikolai Alexandrovich BulganinNikita Sergeyevich KhrushchevMoskva, Stalin ngã quỵ xuống ở trong phòng, ông chắc đã bị tai biến mạch máu não làm liệt bên phải của ông. Tuy các vệ sỹ lấy làm lạ ông không thức dậy như thường lệ vào ngày hôm sau, nhưng họ đang có lệnh không được quấy rầy ông, vì thế tử vong của ông không được tìm hiểu ra cho đến tối hôm đó. Bốn ngày sau, Stalin tử vong ngày 5 tháng 3 năm 1953, hưởng thọ 74, và chôn ngày 9 tháng 3. Nguyên nhân chính thức của tử vong là chảy máu não. Thi hài ông được giữ trong Lăng Lenin đến ngày 31 tháng 10 năm 1961. Theo quá trình phi Stalin hóa, thi hài của ông bị mang ra khỏi lăng và được chôn tại khu nghĩa trang dành riêng cho các nguyên thủ nước Nga (bên cạnh tường điện Kremlin).

Nhận định

Hiến dâng


Các thành viên Đảng Cộng sản Vương Quốc Anh mang theo ảnh của Stalin trong một cuộc diễu hành năm 2008.

Iosif Vissarionovich Stalin được xem là một trong những nhà chính trị tranh chấp nhất vào thế kỷ XX.[7] Ông được xem là người có những hiến dâng to lớn cho quá trình xây dựng và bảo vệ Liên Bang Xô Viết. Trong cuộc thăm dò ý kiến của 40 triệu người Nga vào năm 2008, ông đã được bình chọn là nhân vật vĩ đại thứ 3 trong lịch sử Nga, sau Đại công tước Aleksandr Yaroslavich Nevsky và Thủ tướngPyotr Arkadyevich Stolypin. Thậm chí kết quả này còn bị Đảng Cộng sản Liên bang Nga cáo buộc là gian lận, rằng chính phủ Nga đã tìm cách ngăn cản để Stalin hoặc Lenin không giành được vị trí thứ nhất.[4]

Trong một cuộc thăm dò khác năm 2006, trên 35% người Nga được hỏi cho biết sẽ bỏ phiếu cho Stalin nếu ông vẫn còn sống[36] Chỉ có thấp hơn 1/3 người Nga cho rằng Stalin là một lãnh đạo tàn nhẫn[37] 54% thanh niên Nga cho rằng Stalin có nhiều công lao hơn là tội lỗi, một nửa cho rằng ông là một nhà lãnh đạo tài giỏi, 46% không cho rằng ông là người nhẫn tâm. 55% số người được hỏi muốn chính quyền Nga trả lại tên Stalingrad trước đó cho tp Volgograd.[38]

Năm 2013, nhân dịp 60 năm ngày Stalin tử vong, Trung tâm Levada đã thăm dò và kết quả có 49% người Nga coi Stalin có vai trò tích cực trong lịch sử, chỉ 32% coi ông có vai trò tiêu cực. Các Chuyên Viên mang ra hai nguyên nhân: Một mặt, điện Kremlin đã lặng lẽ xúc tiến hình ảnh của Tổng thống Vladimir Putin là một nhà lãnh đạo mạnh mẽ giống như Stalin, người đã giữ ổn định quốc gia sau những hỗn loạn của việc Đế quốc Nga sụp đổ. Mặt khác, mọi người coi trọng Stalin bởi vì họ thấy ít tự hào về tình hình nước Nga kể từ sau sự sụp đổ của Liên Xô. – nhà sử học Roy Medvedev, người đã viết một quyển sách về Stalin nói[39].

Trong thời gian lãnh đạo của Stalin, Liên Xô chuyển từ một nước lạc hậu thành một siêu cường toàn cầu với tiềm lực công nghiệpquân sự khổng lồ. Trong thi phú, ông được truyền tụng như . Chính ông là người đã xóa bỏ chính sách tem phiếu lương thực vào năm 1935, nên được nhiều người tri ân. Stalin đã cấp cho toàn thể công dân Xô Viết được tiếp cận chăm sóc sức khoẻ và giáo dục miễn phí, nhờ đó dập tắt các dịch sốt rét, dịch tả, tuổi thọ trung bình của người Liên Xô tăng trưởng hàng thập kỷ. Phụ nữ Liên Xô lần trước hết được sinh sản trong những cơ sở y tế an toàn, với khả năng tiếp cận chăm sóc trước sinh. Giáo dục cũng là một ví dụ về tăng chất lượng cuộc sống. Nạn mù chữ đã được Stalin thanh toán, và thế hệ sinh ra dưới thời của Stalin là thế hệ có trình độ đại học cao trước hết. Các đường vận tải được cải tổ với việc nhiều tuyến đường tàu được xây dựng.[7] Những sự kiện như khởi công xây tuyến đường xe điện ngầm tại tp Moskva, hay công bố Hiến pháp của Liên bang Xô viết đều diễn ra dưới chính sách Stalin.[7]

Được xem là một nhà lãnh đạo lỗi lạc, thời gian ông cầm quyền nối liền với thời kỳ 1930 – 1940, một thời kỳ phát triển trong lịch sử Liên Xô. Trong thời gian đó, nền văn hoá, âm nhạc, văn học,… của Liên Xô giành được nhiều thành tựu to lớn. Không những thế, ông đang là nhân vật đóng vai trò không nhỏ trong cuộc kháng chiến của Liên Xô chống phát xít.[40] Piter Ustinov, một Chuyên Viên lịch sử đã nhận xét:

Tạp chí Việt Nam dẫn lời Thủ tướng Winston Churchill của Anh – một người trên thực tiễn có ác cảm lớn với Liên Xô – cũng phải thừa nhận:[41]

—Winston Churchill

Cố tổng thống Pháp, tướng Charles de Gaulle, một trong những lãnh đạo của Chiến tranh toàn cầu thứ hai, đánh giá chát những phẩm chất cá nhân của Stalin. Trong cuốn hồi ký chiến tranh của mình, tướng De Gaulle viết:

Xem Thêm  Kỹ thuật nuôi gà con - kỹ thuật nuôi gà con

Nguyên soái Xô-viết Georgi ₭. Zhukov, vị tướng nổi danh nhất của Liên Xô trong Chiến tranh toàn cầu thứ hai, thì tưởng niệm:

[42]


Tượng đài Stalin trước tòa thị chính tp Gori, quê hương của ông.

Cho đến thời nay, di sản của Stalin vẫn chưa phai. Ông được Gennady Zyuganov – Chủ tịch Đảng Cộng sản Liên bang Nga – so sánh với .[1] Ngày 8/12/2004, trong nội dung dài kỷ niệm 125 năm Ngày sinh của Stalin, Zuganov phát biểu: [43] Trong cuộc họp báo ngày 14/7, ông Zyuganov đã nêu ra hàng loạt những công lao mà Stalin đã lập nên so với nước Nga và tổng kết: . Theo ý kiến của ông, người Nga ngày hôm nay càng đánh giá chát những công lao của Stalin khi so sánh với sự khủng hoảng mà các lãnh đạo sau này như Boris YeltsinMikhail Gorbachev đã gây ra: . Ông Zyuganov cũng tỏ ý tin tưởng rằng, nếu dưới sự lãnh đạo của Stalin thì nhiều vấn nạn mà người Nga đang phải nhìn thấy ngày hôm nay (tham nhũng, tội phạm có tổ chức…) sẽ không thể xảy ra vì Stalin .[44]

Theo tuyên bố viên hội đồng tp Oryol, Olga Patenkova, các nhà lập pháp nơi đây đã thông qua một bản kiến nghị vào ngày 31 tháng 3, nội dung yêu cầu lập lại các hình ảnh của Iosif Vissarionovich Stalin.

Theo tờ số ra ngày 14 tháng 4 năm 2005:[45]

—Olga Patenkova

Nữ luật sư Larisa Tokunova sống tại vùng Viễn Đông nước Nga đã gọi Stalin là , người đã mang Liên Xô trở thành một siêu cường quốc. Bà cho biết: . Tỷ phú Roman Fomin cho biết: [46]

Về những biện pháp lãnh đạo khắc nghiệt và những sai lầm Stalin mắc phải, Nghị sĩ Molotov cho rằng: .[42] Nina Nesterina, quan chức chính quyền Oryol chuyên trách bảo vệ quyền lợi của các nạn nhân chính trị, nói về thái độ của mình so với Stalin: .

Zinoviev, một chính trị gia hầu hết cả đời chỉ phê phán Stalin và Liên Xô, nhưng gần đây khi suy ngẫm lại ông đã nói rằng: Liên Xô có được những thành tựu vĩ đại là nhờ có được sự lãnh đạo của Stalin và Đảng CS Liên Xô. Cần phải nhận xét lại những hoạt động trấn áp của Stalin những năm 1930, việc xây dựng chính sách mới thường đi kèm với trận đấu tranh với các thế lực chống phá. Một quốc gia rộng lớn và đa sắc tộc, tôn giáo như Liên Xô thời kỳ đó luôn tồn tại nhiều mầm mống bất ổn và chia rẽ, nên rất cần những lãnh đạo đủ tài năng và sự rắn rỏi (thực tiễn chỉ ít lâu sau thời điểm Liên Xô sụp đổ, các trận chiến tranh ly khai, xung đột sắc tộc đã nổ ra khắp nơi). Sự trấn áp của Stalin, mặc dầu trong đó có rất nhiều hành vi quá mức, trên thực tiễn cũng từng tiêu diệt những kẻ biến chất và tiềm tàng nguy hiểm cho quốc gia.[43]

Bản thân Stalin cũng đoán biết trước sau thời điểm tử vong, ông sẽ trở thành mục tiêu công kích của nhiều thế lực. Ngay từ năm 1943, ông đã nói với đồng chí của mình rằng:

[47]

Sai lầm

Tuy nhiên, ông bị lên án vì những quyết sách sai lầm và tệ sùng bái cá nhân.[16][45] Có tài liệu còn gọi ông là “Nga hoàng Đỏ”.[48] Một phòng ban người Nga đã tố cáo những sai lầm cá nhân của Stalin, và xem này là nguyên nhân khiến tổn thất của nhân dân Xô viết hết sức to lớn trong những năm chiến tranh.

Để đạt được những mục tiêu của mình, Stalin sử dụng các phương pháp điều hành rắn rỏi, bao gồm cả khủng bố nhà nước và đại thanh trừng những thành phần chống đối, theo ước tính từ tháng 08/1937 đến tháng 10/1938, chỉ riêng trong nhà tù tại Ủy ban an ninh quốc gia, chính sách Stalin đã kết án tử hình 20.760 người, trong đó có khoảng 1.000 người lãnh đạo tôn giáo. Giáo chủ giáo phận St. Petersburg Serafin là cũng bị giết vào thời gian này.[]

Các nhà sử học được các tạp chí quốc tế trích dẫn lời cho rằng dưới thời cầm quyền của Stalin, nhiều triệu người đã bị Stalin và bộ máy thanh trừng của ông cưỡng hiếp di cư, thẩm vấn hoặc giam giữ trong các trại tập trung và các nhà tù dưới chính sách Xô-Viết trước đó[]. Trong thời cải tiến “Perestroika” của Michail Gorbachev, đã giải mật đa số trong 1,7 triệu hồ sơ “những tên phản cách mạng” trong thời kỳ 1937-1938. Trong số đó hơn 700 ngàn người bị kết án tử hình.

Những người bị thảm sát đã được Tổng thống Nga Putin cho rằng: ““[49]

Tổng thống Nga Dmitry Anatolyevich Medvedev viết trên blog của mình sáng 30 tháng 10, 2009, nhân dịp nước Nga kỷ niệm “Ngày Tưởng nhớ Ðàn áp Chính trị,” phóng viên nhật báo Ba Lan, Gzeta Wyborcza, tại Moskva mang tin. Medvedev viết rằng:

[50]

Quy mô của khủng bố, theo như Medvedev nhắc nhở, là “không thể tưởng tượng nổi.” Ðề cập đến ủy ban chống lại sự bóp méo lịch sử, được thành lập gần đó, và trực thuộc Văn phòng Tổng thống, Medvedev giải thích rằng, sự gián trá về quá khứ không chỉ là “sự cố gắng sửa lại kết cục chiến tranh.” Gian dối lịch sử, đang là sự nỗ lực tìm cách “biện minh cho những kẻ đã giết hại đồng bào mình, những gì đang được người ta thực hiện nhân danh công lý lịch sử.” Vào ngày Nga kỷ niệm hàng triệu người bị sát hại dưới chính sách độc tài của Stalin (1920 – 1953), blog này được mang lên.[51] Tuy nhiên, một sử gia phân tích về những tội ác của lãnh tụ Stalin từng bị tóm gọn giữ đã được thả ra.[51]

Nhân Kỷ niệm 65 năm thắng lợi chống phát xít, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev nói “Stalin đã phạm nhiều tội ác chống lại nhân dân” và “không thể tha thứ”. Ông còn cho rằng thắng lợi phần lớn là nhờ sự hy sinh to lớn của nhân dân, dù vai trò lãnh đạo của Stalin cũng rất trọng yếu.[52] Cũng trong bài trả lời phỏng vấn báo Izvestia ngày 7 tháng 5, ông Dmitry Medvedev nói rằng dù từng cá nhân có quyền nhận xét khác nhau về Stalin, và nhiều người ngưỡng mộ ông ta, thì ý kiến của nhà nước Nga hiện tại cho rằng chủ nghĩa Stalin “không thể quay lại trên nước Nga”.[52]

Olga Ulianova – cháu gái của cựu lãnh đạo Lênin – cho rằng Stalin là người trước hết gây ra và phụ trách với những quyết sách sai lầm của Liên Xô. Bà nói:[53]

Thơ ca

Năm 1950, dưới sự chỉ đạo của Stalin, chính phủ Liên Xô đã đặt quan hệ ngoại giao và khởi đầu viện trợ vũ khí cho Việt Minh tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp, hình ảnh của Stalin cũng khởi đầu được nhiều người Việt Nam biết tới. Do vậy, năm 1953, khi nghe tin Stalin tử vong, Tố Hữu đã có bài thơ để tưởng niệm:

[54]

Share this:

Like this:

Like

Loading…


Xem thêm những thông tin liên quan đến đề tài tiểu sử stalin

STALIN – HITLER Kẻ Nào Độc Ác Hơn?

alt

  • Tác giả: Hố Xanh Kiến Thức
  • Ngày đăng: 2021-06-10
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 9674 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: STALIN – HITLER Kẻ Nào Độc Ác Hơn?
    Nơi giao lưu và học hỏi:
    Fanpage: https://www.facebook.com/hoxanhkienthuc
    Group: https://www.facebook.com/groups/2816213055302729
    Kiến Thức Lịch Sử Thiết Yếu: https://bit.ly/EO5WU
    Kiến Thức Địa Lý Thiết Yếu: https://bit.ly/pAcYU
    Kiến Thức Xã Hội Thiết Yếu: https://bit.ly/Fk5t3
    Kiến Thức Tài Chính Thiết Yếu: https://bit.ly/SLZxO
    Kiến Thức Kinh Tế Thiết Yếu: https://bit.ly/KiU7V
    Kiến Thức Chung Thiết Yếu: https://bit.ly/Xz0t4

    ✅ Liên Hệ Quảng Cáo:
    + SĐT: 0355141222
    + Tin nhắn hộp thư online: dangtrann1312@gmail.com
    Music by: https://www.youtube.com/audiolibrary/…
    Photos Licensed Under CC
    *Copyright Disclaimer*
    – Chúng tôi không sở hữu hoàn toàn những tư liệu được tổng hợp trong video này. Nó thuộc về những cá nhân hay tổ chức đáng được tôn trọng.
    Chúng tôi sử dụng theo: Tuyên bố từ chối trách nhiệm bản quyền mục 107 của Đạo luật bản quyền năm 1976. Được phép “sử dụng hợp lý” cho các mục đích như phê bình, comment, giải trình tin tức, giảng dạy, học bổng và phân tích.
    – We does not own the rights to these video clips. They have, in accordance with fair use, been repurposed with the intent of educating and inspiring others. However, if any content owners would like their images removed, please contact us by
    Tin nhắn hộp thư online: dangtrann1312@gmail.com
    Vì sao … lại như vậy này? Bạn sẽ được trả lời 1 cách thấu đáo, rõ ràng nhất.
    Hãy để trí não được luyện tập mỗi ngày!

Joseph Stalin: tiểu sử, gia đình, trích dẫn. Quốc tịch của Stalin

  • Tác giả: vi.public-welfare.com
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 6280 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tuy nhiên, quốc tịch của Stalin giống như cả cuộc sống ông, liên tục gây ra nhiều tranh cãi. Tính cách của “cha đẻ của các quốc gia” khá huyền bí và được nhiều nhà sử học quan tâm. Để hiểu vấn đề này, bạn phải mở đề tài.

Vì sao những kẻ độc tài thích làm thơ?

  • Tác giả: vanviet.info
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 5269 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm:

Chủ tịch Hồ Chí Minh, người khai sáng, một nhà báo vĩ đại của nền tạp chí cách mạng Việt Nam

  • Tác giả: vanhoanghean.com.vn
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 9198 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Hàng năm, cứ đến ngày 21.6, cả nước ta lại diễn ra nhiều hoạt động sôi nổi chào mừng ngày Tạp chí cách mạng Việt Nam; đây cũng là dịp để cho toà…

Vì sao độc tài lại rất ham làm thơ?

  • Tác giả: www.bbc.com
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 9543 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Từ Mussolini, Stalin cho đến Mao Trạch Đông và Kim Nhật Thành – vì sao những nhà độc tài khét tiếng đều yêu thơ và ham làm thơ?

Tiểu sử Stalin

  • Tác giả: toptailieu.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 6195 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tìm hiểu tiểu sử Stalin đầy đủ, cụ thể nhất. Cùng Top Tài liệu hiểu thêm về các cuộc thanh trừng và tử vong tức tưởi của nhân vật lịch sử này nhé.

Sông đông ở đâu

  • Tác giả: quatangtiny.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 4510 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Sông đông ở đâu

Xem thêm các nội dung khác thuộc thể loại: Khám Phá Khoa Học

By ads_law