Tìm hiểu hệ Mặt Trời: Những thông tin cơ bản thú vị

0
53

Dân trí

Từ sao Thủy nóng như thiêu đốt đến đám mây Oort băng giá đều là những người hàng xóm của tất cả chúng ta.

Tìm hiểu hệ Mặt Trời: Những thông tin cơ bản thú vị - 1

Hệ mặt trời của tất cả chúng ta xưa kia từng là một đám mây bụi đồ sộ tự tan rã. Ngày nay, nó có 8 hành tinh, một vài hành tinh lùn & vô số sao chổi & thiên thạch quay quanh Mặt Trời.

Cách đây khoảng 4,6 tỷ năm, một đám mây bụi & khí đồ sộ được gọi là tinh vân mặt trời khi đó tan rã & khởi đầu tạo dựng nên cái mà sau này trở thành hệ mặt trời của tất cả chúng ta, bao gồm Mặt Trời & các hành tinh.

Hệ mặt trời của tất cả chúng ta có Mặt Trời ở giữa. Đây là một người nổi tiếng lớn đến nỗi trọng tải của nó kéo & giữ vô số hành tinh, hành tinh lùn, sao chổi & thiên thạch quay quanh nó.

Hệ mặt trời của tất cả chúng ta bao nhiêu tuổi?

Các vẫn thạch, hay là các mảnh đá vũ trụ rơi xuống Trái Đất, đã giúp các nhà khoa học tìm tòi tuổi của hệ mặt trời. Một số mảnh nhỏ, hay chính là các thiên thạch, vỡ ra từ Mặt Trăng & các hành tinh đem đến những thông tin khoa học thú vị về dấu hiệu hóa học & lịch sử của những nơi mà chúng ra đời.

Những mảnh khác vẫn cất cánh trong hệ mặt trời từ khi đám mây bụi nguyên thủy kia tan rã, trước khi các hành tinh trong hệ tạo dựng. Thiên thạch Allende rơi xuống Trái Đất vào năm 1969 & vỡ ra trên địa phận Mexico là thiên thạch xưa nhất mà tất cả chúng ta biết. Nó có thời đại 4,55 tỷ năm. 

Hệ mặt trời tạo dựng như vậy nào?

Các nhà khoa học tin rằng một vụ nổ sao ở khoảng cách gần, hay có cách gọi khác là siêu tân tinh, đã gây ra sự tan rã của tinh vân mặt trời. Theo lý thuyết này, vụ nổ siêu tân tinh đã gây ra những đợt sóng cực mạnh tỏa vào vũ trụ & những đợt sóng mạnh kinh khủng này đã đẩy các phần của tinh vân lại gần nhau hơn, dẫn theo sự tan rã. Rất có vẻ siêu tân tinh này đã “gieo mầm” vật chất vào tinh vân & vật chất bị vứt bỏ này đã lôi kéo thêm vật chất về phía khối tinh vân đang lớn dần.

Mặt Trời nằm ở địa điểm trọng điểm của hệ & nó là vật thể lớn nhất, chiếm 99,8% khối lượng của cả hệ. Mặt Trời là một quả bóng lửa đồ sộ có năng lượng ra đời từ các phản ứng hạt nhân. Nhờ có năng lượng tỏa ra từ Mặt Trời mà sự sống trên Trái Đất được duy trì.

Mặt Trời là người nổi tiếng reo sự sống. Nó là người nổi tiếng lùn màu vàng tạo ra bởi các loại khí: 91% là hydrogen & 8,9% là helium. Đối với các người nổi tiếng khác, kích cỡ của Mặt Trời khá nhỏ & nó chỉ là một trong hàng trăm tỷ người nổi tiếng trong thiên hà của tất cả chúng ta, hay có cách gọi khác là dải Ngân Hà.

Một người nổi tiếng trong một thiên hà

Khoảng cách từ Mặt Trời đến hố đen siêu khối lượng tạo ra trọng điểm thiên hà của tất cả chúng ta là khoảng 25.000 đến 30.000 năm ánh sáng. Dải Ngân Hà là một thiên hà hình xoắn ốc với những nhánh vòng cung tỏa ra từ trọng điểm & chứa những người nổi tiếng. Hệ mặt trời nằm trong một trong những nhánh nhỏ nhất có tên là nhánh Lạp Hộ.

Nếu hình dung hệ mặt trời to bằng bàn tay thì dải Ngân Hà to bằng lục địa Bắc Mỹ. Phạm vi tác động sức hút của Mặt Trời trải rộng khoảng 122 nhà cung cấp thiên văn (AU), trong đó 1AU là khoảng cách giữa Trái Đất với Mặt Trời, hay tương đương 150 triệu km.

XEM THÊM  Web cung cấp những kiến thức có giá trị - Blogradio - Kênh tin tức tổng hợp hàng đầu Việt Nam

Tìm hiểu hệ Mặt Trời: Những thông tin cơ bản thú vị - 2

Dải Ngân Hà có tổ chức gồm các nhánh xoắn ốc chứa các người nổi tiếng đồ sộ chiếu sáng không gian liên sao đầy khí & bụi. Mặt Trời của tất cả chúng ta nằm trong một nhánh có tên Orion.

Các hành tinh trong hệ mặt trời 

Có tám hành tinh được xác nhận & ít nhất năm hành tinh lùn đang quay quanh Mặt Trời. Theo Đơn vị Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), trật tự & địa điểm của các hành tinh & các vật thể khác trong hệ mặt trời được tạo ra theo cách mà hệ mặt trời tạo dựng.

Có lẽ các vật chất đá rắn đã chống chịu được sức nóng kinh khủng của Mặt Trời non trẻ khi xưa & tạo dựng nên bốn hành tinh trước tiên là sao Thủy, sao Kim, Trái Đất & sao Hỏa. Đây là bốn hành tinh có mặt phẳng đất đá cứng.

Ở xa hơn những hành tinh này là những hành tinh ra đời từ các vật chất mà tất cả chúng ta cũng thường gặp là nước đóng băng, chất lỏng & khí. Những hành tinh này tạo dựng ở vùng rìa của hệ mặt trời non trẻ. NASA cho biết sao Mộc & sao Thổ là hai hành tinh khí vô cùng lớn & sao Thiên Vương, sao Hải Vương là hai hành tinh băng giá đồ sộ.

Sao Thủy

Sao Thủy là hành tinh ở gần Mặt Trời nhất & cũng là hành tinh nhỏ nhất trong hệ. Nó chỉ to hơn Mặt Trăng của Trái Đất một tí. Sao Thủy không có khí quyển để bảo vệ nó khỏi bức xạ liên tục của Mặt Trời & nhiệt độ mặt phẳng của nó vào ban ngày có vẻ lên đến 430 độ C, nhưng giảm cực sâu vào ban tối, xuống tận -180 độ C. Hành tinh bé bỏng này không có mặt trăng.

Sao Kim

Sao Kim là hành tinh nóng nhất trong hệ mặt trời. Khí quyển của nó là một lớp khí carbon dioxide rất dày & hấp thụ nhiều nhiệt làm cho nhiệt độ mặt phẳng bước này lên đến 471 độ C. Sao Kim bé hơn Trái Đất một tí & giống như phần lõi ngoài của Trái Đất, sao Kim cũng có lõi là sắt nóng chảy. Các vị trí trên hành tinh này được đặt tên theo tên các nữ thần hoặc những người phụ nữ nổi tiếng trên Trái Đất.

Chẳng hạn như miệng núi lửa Sacajawea, đặt theo tên của nữ chỉ dẫn viên người Mỹ địa phương đã chỉ đường cho chuyến du ngoạn của Lewis & Clark (chuyến du ngoạn trên bộ trước tiên của người Mỹ đến duyên hải Thái Bình Dương), hay hẻm núi sâu Diana là đặt theo tên nữ thần săn bắn trong thần thoại Hy Lạp. Cũng như sao Thủy, sao Kim không có mặt trăng.

Trái Đất

Hành tinh thứ ba có mặt phẳng cứng tính từ Mặt Trời, là Trái Đất. Cho đến nay, tất cả chúng ta thấy Trái Đất là hành tinh duy nhất có sự sống trong vũ trụ. Điều kiện để có được sự sống bước này chính là nước ở thể lỏng. Hành tinh của tất cả chúng ta nằm trong “vùng có thể sống được” hay có cách gọi khác là vùng Goldilocks, quay quanh Mặt Trời ở một khoảng cách rất thích hợp để có nước tồn tại dưới dạng chất lỏng.

Tìm hiểu hệ Mặt Trời: Những thông tin cơ bản thú vị - 3

Một bức ảnh của Trái Đất do tàu vũ trụ Apollo 13 chụp vào ngày 17/4/1970.

Nếu ở gần Mặt Trời thêm một tí thì nước sẽ cất cánh hơi thành thể khí còn nếu ở xa hơn thì nước lại bị đóng băng. Khoảng 71% mặt phẳng Trái Đất được nước bao phủ & khí quyển bước này bảo vệ cho hành tinh khỏi bức xạ mặt trời. Trái Đất là hành tinh duy nhất không được đặt tên theo tên các vị thần mà có thể tên của nó tạo dựng từ tiếng Anh & tiếng Đức theo ngôn từ chỉ “mặt đất”.

XEM THÊM  Phát hiện hố đen gần Trái Đất nhất

Hành tinh xanh của tất cả chúng ta có kích cỡ lớn nhất trong 4 hành tinh đất đá của hệ mặt trời, & có một mặt trăng. Các nhà khoa học cho là Mặt Trăng của Trái Đất được tạo dựng từ một mảnh của Trái Đất vỡ ra khi một vật thể đồ sộ đâm vào Trái Đất từ xa xưa.

Sao Hỏa

Sao Hỏa còn gọi là hành tinh Đỏ do mặt phẳng sao Hỏa được bao phủ bởi bụi giàu sắt khiến cho nó trông có màu gỉ sắt. Nơi đây có núi lửa lớn nhất hệ mặt trời là núi lửa Olympus Mons. Hành tinh này có lớp khí quyển mỏng không đủ làm lớp lá chắn bảo vệ mặt phẳng, chính vì vậy nhiệt độ bình quân bước này vào khoảng 60 độ C.

Do nhiệt độ khá cao như thế nên khó có vẻ có nước tồn tại ở thể lỏng, chính vì vậy không sự sống nào tồn tại được bước này, mặc dù các nhà khoa học cho là xa xưa bước này đã từng có nước. Hiện tại, sao Hỏa là hành tinh duy nhất có robot do con người mang lên đang hoạt động. Sao Hỏa có hai mặt trăng là Phobos & Deimos.

Sao Mộc

Sao Mộc là hành tinh lớn nhất trong hệ mặt trời. Không giống như bốn người hàng xóm ở gần Mặt Trời, sao Mộc là một người đồ sộ toàn khí, chủ chốt là khí helium & hydrogen.

Sao Mộc to gấp 2 lần toàn bộ các hành tinh khác trong hệ cộng lại, nhưng một ngày của nó lại ngắn nhất đối với các hành tinh khác. Nó chỉ mất 10 giờ đồng hồ để quay hết một vòng quanh trục của mình. Sao Mộc có đến vài chục mặt trăng. Áp suất & nhiệt độ cao trong khí quyển bước này đã nén khí hydrogen thành thể lỏng, tạo thành một hải dương lớn nhất trong hệ mặt trời.

Sao Thổ

Sao Thổ là hành tinh thứ sáu của hệ mặt trời & có kích cỡ lớn thứ 2 trong hệ. Điều đặc biệt nhất của sao Thổ là những vành đai của nó. Giống như sao Mộc, sao Thổ cũng là một người đồ sộ bằng khí helium & hydrogen. Các vành đai của nó được tạo thành bởi hàng tỷ mảnh băng & đá. Vành đai lớn nhất của sao Thổ là vành đai Phoebe, nó trải rộng trên diện tích gấp gần 7.000 lần chính bản thân hành tinh.

Sao Thổ cũng có tận 82 mặt trăng, có kích cỡ từ nhỏ như một sân vận động thể thao đến to bằng cả sao Thủy. Một trong những mặt trăng của sao Thổ là Enceladus, được bao phủ bởi một hải dương băng khiến cho mặt trăng này có khả năng tồn tại sự sống ngoài Trái Đất.

Sao Thiên Vương

Sao Thiên Vương là hành tinh trước tiên được phát hiện nhờ kính viễn vọng. Hành tinh thứ bảy tính từ Mặt Trời là một người đồ sộ băng giá. Không như những người hàng xóm đồ sộ bằng khí, nó được cấu thành từ các nguyên tố nặng hơn tạo ra một vật thể pha trộn giữa nước, methane & băng ammonia.

Một điểm nhấn của nó đối với các hành tinh khác trong hệ là nó “lăn” như một quả bóng trên quỹ đạo với trục hầu hết chiếu trực diện về phía Mặt Trời. Khí methane trong khí quyển của sao Thiên Vương khiến cho nó có màu xanh pha trộn giữa xanh lá & xanh da trời. Hành tinh này có 13 vành đai & 27 mặt trăng.

XEM THÊM  Sao Michelin và những điều chưa biết: Đỉnh cao của ẩm thực thế giới bắt đầu từ…lốp xe ô tô?

Sao Hải Vương

Các nhà khoa học đã tiên đoán sự tồn tại của sao Hải Vương trước khi xem xét thấy nó lần trước tiên, nhờ có hiệu ứng của nó trên quỹ đạo của sao Thiên Vương. Tàu vũ trụ Voyager 2 của Đơn vị Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) là con tàu duy nhất đã từng đến thăm hành tinh đồ sộ băng giá này.

Sao Hải Vương ở xa Mặt Trời đến mức phải mất 4 giờ ánh sáng mới từ Mặt Trời mới tới được đây (đối với 8 phút để ánh sáng đi từ Mặt Trời đến Trái Đất). Khi ánh sáng đến được sao Hải Vương, nó yếu hơn 900 lần đối với ánh sáng tất cả chúng ta chứng kiến trên Trái Đất. Khoảng 80% khối lượng của sao Hải Vương là nước, methane & ammonia bao quanh một lõi nhỏ bằng đá.

Những cơn gió mạnh bước này đẩy các đám mây methane đóng băng đi với vận tốc lên tới 2.000 km/giờ. Sao Hải Vương có 14 mặt trăng, một trong số đó được tìm ra lần thứ 2 sau 20 năm mất tăm.

Điều gì đã xảy ra với sao Diêm Vương?

Hệ mặt trời của tất cả chúng ta có ít nhất 5 hành tinh lùn, là Ceres, Diêm Vương, Eris, Haumea & Makemake. Hiệp hội Thiên văn quốc tế khái niệm hành tinh là một vật thể vũ trụ quay quanh Mặt Trời, có đủ trọng tải để kéo nó thành hình cầu hoặc hầu hết hình cầu & dọn sạch các vật thể chung quanh quỹ đạo của nó.

Sao Diêm Vương ban đầu được coi là hành tinh thứ chín của hệ mặt trời nhưng vào năm 2006 nó đã được các nhà thiên văn học xác nhận lại là hành tinh lùn vì nó không đạt điều kiện thứ ba, tức là nó không hút sạch được các vật thể chung quanh. Sao Diêm Vương nằm trong vành đai Kuiper mênh mông, đây là một vùng xa hơn sao Hải Vương & có chứa hàng tỷ vật thể.

Một số nhà thiên văn học tin rằng việc xếp loại sao Diêm Vương thành hành tinh lùn là không công bằng, & nên coi nó là hành tinh thứ chín của hệ mặt trời. 

Hành tinh X

Có một vật thể là ứng cử viên thế chỗ cho sao Diêm Vương để trở thành hành tinh thứ chín, đó là hành tinh X hay có cách gọi khác là Hành tinh Chín. Hai nhà tìm hiểu của Viện Công nghệ California, Mỹ, là Tiến sĩ Mike Brown & Tiến sĩ Konstantin Batygin đặt giả thuyết rằng có một hành tinh thứ mười to hơn Trái Đất đang quay quanh Mặt Trời mau hơn sao Hải Vương khoảng 20 lần. 

Không những thế, NASA cho là ở thời điểm hiện thời, sự tồn tại của Hành tinh Chín chỉ là giả thuyết vì chưa ai xem xét thấy nó cả. 

Xa hơn các hành tinh 

Xa hơn người đồ sộ băng giá Hải Vương, hệ mặt trời còn mở rộng đến tận vành đai Kuiper & đám mây Oort. Vành đai Kuiper được xác nhận vào năm 1992 có bề rộng từ 30 đến 55 AU. “Cư dân” nổi tiếng nhất của vành đai này là hành tinh lùn Diêm Vương.

không dừng lại ở đó, vành đai này còn chứa hàng tỷ vật thể băng giá, nhiều trong số đó là các mảnh vỡ còn lại của hệ mặt trời từ thuở sơ khai. Đám mây Oort nằm ở rìa xa rét mướt của hệ mặt trời, & mặc dù từ những năm 50 của thế kỷ trước, các nhà khoa học đã nghĩ rằng nó có tồn tại, nhưng đến nay vẫn chưa ai xem xét được.

Phạm Hường 

Theo Live Science 

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Khoa học vũ trụ