Ngày đăng: 27/05/2017, 15:32

Tục bó chân của phụ nữ Trung Quốc được phân tích qua tác phẩm Gót sen ba tấc của Phùng Ký Tài là một chủ đề hay & có giá trị. Trung Quốc là một trong những đất nước không những đồ sộ về diện tích mà còn đồ sộ về cả những giá trị văn hóa truyền thống. Bàn về văn hóa, phong tục Trung Quốc cũng từng có không ít những tác phẩm văn học để lại ấn tượng sâu sắc. Ví như bàn về văn nghệ uống trà của Trung Hoa, “thánh trà” Lục Vũ có tác phẩm Trà Kinh, đây được xem như là cuốn bách khoa toàn thư về trà lâu đời nhất, từ đời nhà Đường. Mọi tập tục, văn hóa Trung Hoa đều được các Author trong nước ghi chép lại một cách vô cùng cẩn trọng. Mỗi Author có một lối viết riêng, có người ghi lại tỉ mỉ, cụ thể, có người lại ý tưởng ra những mẩu chuyện rực rỡ để truyền tải tục lệ, nghi thức của quốc gia cho hậu thế. Song, dù ở bất cứ góc cạnh nào, nó cũng đều để lại cho người đọc những dấu ấn vô cùng sâu đậm về văn hóa Trung Hoa. Một trong những phong tục của người Trung Quốc nhận đươc nhiều sự quan tâm của các học giả & giới phân tích, này là tục bó chân. Tục lệ ấy có phải là một văn hóa đẹp hay là một tội ác? Đó vẫn luôn là một mối quan tâm so với giới phân tích Trung Quốc lẫn toàn cầu. Ngòi bút của Phùng Ký Tài qua tác phẩm Gót sen ba tấc sẽ giúp ta có một cái nhìn khách quan nhất, trọn vẹn nhất về tục lệ này, về cuộc đời, định mệnh của người phụ nữ thuộc thế hệ “gót sen vàng”. Có thể nói Phùng Ký Tài là nhà văn có tác động không nhỏ đến nền văn học thời hiện đại Trung Quốc. Tác phẩm Gót sen ba tấc của Phùng Ký Tài đã tái hiện một hủ tục tàn bạo của quốc gia đồ sộ này. So với phụ nữ Trung Hoa xưa, có vẻ đây là môt trong những hủ tục ghê gớm & đớn đau nhất. Một tập tục trải dài hơn một ngàn năm cùng với bề dày của lịch sử hiện giờ đã chấm hết, nhưng những nỗi đau mà nó để lại vẫn còn đó. Để rồi, hiện giờ khi nói lại người dân Trung Hoa lại cảm thấy này là vết nhơ của dân tộc, này là những năm tháng u tối của thời đại phong kiến. Với quan điểm về nét đẹp một cách lệch lạc & những chuẩn mực xã hội đưa ra cho một đôi chân bó, người phụ nữ buộc phải bó chân để “tồn tại”. Người ta khen ngợi & tôn thờ đôi chân nhỏ nhắn của phụ nữ hơn toàn bộ mọi thứ trên đời. Văn hóa Trung Hoa chưa hề có một tục lệ nào lâu đời, tàn bạo & kịch liệt như vậy. Nét văn hóa về tính dục kỳ quặc & có phần bất thường đã tạo nên sự tò mò, khiến mọi người luôn mong muốn tìm tòi nó. Toàn bộ những điều đó đều được truyền tải dưới ngòi bút đầy “ma lực” & “thần kỳ” của Phùng Ký Tài, tạo thêm sự hưng phấn cho người đọc. Dựa theo nền tảng những nội dung, những phân tích trước đây về hủ tục này, người viết mong muốn góp thêm tiếng nói của mình, mong mỏi tìm tòi sâu rộng hơn về tục lệ bó chân. Một tục lệ tuy đã cũ nhưng lại đưa những tác động rất lớn đến nhân dân Trung Hoa, đã tạo nên dấu ấn sâu đậm cho nền văn hóa ấy. Từ đó đem đến cho bạn đọc một cái nhìn cụ thể & rõ ràng và cụ thể nhất về thế hệ phụ nữ với đôi chân “búp sen”. 1 MỤC LỤC DẪN LUẬN Lý chọn chủ đề Trung Quốc đất nước không đồ sộ diện tích mà đồ sộ giá trị văn hóa truyền thống Bàn văn hóa, phong tục Trung Quốc có nhiều tác phẩm văn học để lại ấn tượng sâu sắc Ví bàn văn nghệ uống trà Trung Hoa, “thánh trà” Lục Vũ có tác phẩm Trà Kinh, xem bách khoa toàn thư trà lâu đời nhất, từ đời nhà Đường Mọi tập tục, văn hóa Trung Hoa Author nước ghi chép lại cách vô cẩn trọng Mỗi Author có lối viết riêng, có người ghi lại tỉ mỉ, cụ thể, có người lại ý tưởng mẩu chuyện rực rỡ để truyền tải tục lệ, nghi thức quốc gia cho hậu Song, dù góc cạnh nào, để lại cho người đọc dấu ấn vô sâu đậm văn hóa Trung Hoa Một phong tục người Trung Quốc nhận đươc nhiều quan tâm học giả giới phân tích, tục bó chân Tục lệ có phải văn hóa đẹp tội ác? Đó mối quan tâm giới phân tích Trung Quốc lẫn giới Ngòi bút Phùng Ký Tài qua tác phẩm Gót sen ba tấc giúp ta có nhìn khách quan nhất, trọn vẹn tục lệ này, sống, định mệnh người phụ nữ thuộc hệ “gót sen vàng” Có thể nói Phùng Ký Tài nhà văn có tác động không nhỏ đến văn học thời hiện đại Trung Quốc Tác phẩm Gót sen ba tấc Phùng Ký Tài tái hủ tục tàn bạo quốc gia đồ sộ So với phụ nữ Trung Hoa xưa, có vẻ môt hủ tục ghê gớm đớn đau Một tập tục trải dài ngàn năm với bề dày lịch sử chấm hết, nỗi đau mà để lại Để rồi, nói lại người dân Trung Hoa lại cảm thấy vết nhơ dân tộc, năm tháng u tối thời đại phong kiến Với quan điểm đẹp cách lệch lạc chuẩn mực xã hội đặt cho đôi chân bó, người phụ nữ buộc phải bó chân để “tồn tại” Người ta khen ngợi tôn thờ đôi chân nhỏ nhắn phụ nữ tất thứ đời Văn hóa Trung Hoa chưa có tục lệ lâu đời, tàn bạo kịch liệt Nét văn hóa tính dục kỳ quặc có phần bất thường tạo tò mò, khiến người mong muốn tìm tòi Tất điều truyền tải ngòi bút đầy “ma lực” “thần kỳ” Phùng Ký Tài, tạo thêm hưng phấn cho người đọc Dựa sở viết, phân tích trước hủ tục này, người viết mong muốn góp thêm tiếng nói mình, mong mỏi tìm tòi sâu rộng tục lệ bó chân Một tục lệ cũ lại đưa tác động lớn đến nhân dân Trung Hoa, tạo dấu ấn sâu đậm cho văn hóa Từ đem đến cho bạn đọc nhìn cụ thể rõ ràng và cụ thể hệ phụ nữ với đôi chân “búp sen” Sơ lược tình hình phân tích Bó chân tập tục người Trung Quốc thịnh hành giai đoạn phong kiến Mặc dầu tầng lớp phụ nữ xã hội Trung Hoa xưa ưa thích ngày nay, nhìn lại lịch sử, đa số người lên án tập tục Phân tích chủ đề tục bó chân người Trung Quốc thông qua tác phẩm Gót sen ba tấc Phùng Ký Tài, người viết nhận biết VN thông tin chủ đề phần nhiều báo điện tử như: An Ninh Thủ Đô, Phụ nữ Today, Đời sống & Luật pháp, hay đoạn video ngắn đăng tải trang social facebook, youtube mà nước chưa có phân tích rõ ràng và cụ thể Một viết đề cập đến tác phẩm tục lệ này, viết “Nữ dịch giả Phạm Tú Châu: vang bóng thời gót sen ba tấc” (Trần Hoàng Thiên Kim) đăng ngày 30/9/2012 antgct.cand.com.vn Nội dung kể đến dịch giả Phạm Tú Châu cho biết tác phẩm thành công bà: “Nói đến bà, có lẽ, độc giả không đọc nhiều nhớ sách dịch Gót sen ba tấc (của Phùng Ký Tài), nói phong tục bó chân người Trung Hoa xưa, lại mang thông điệp mạnh mẽ, sâu sắc bí ẩn giấu lịch sử bàn chân nhỏ dài tấc, (chỉ dài điếu thuốc lá) Một sách dịch hay tặng thưởng văn học dịch năm 1998 dư âm lưu lại tận Cuốn sách giúp đưa tên tuổi nữ dịch giả Phạm Tú Châu trước biết trở thành tượng diễn đàn văn học dịch giúp bà sau trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.” Tục lệ bó chân nhiều nhà phân tích nước quan tâm đến, đặc biệt đất nước Trung Quốc Một số nhà phân tích nói tới như: Gao Hong Xing, phân tích sinh trường Đại học Phúc Đán, Thượng Hải dành thời gian để phân tích vấn đề này, ông Author sách A history of footbinding Wang Ping với Aching for beauty: Footbinding in China Một tiểu thuyết nhà văn Jung Chan xuất nhiều đất nước giới, nhiên lại bị cấm Trung Quốc, tác phẩm có nhắc hệ người bà với đôi bàn chân bị bó lúc hai tuổi, với nhan đề Wild swans: Three daughters of China Cùng số tác phẩm thuộc đất nước khác đề cập đến vấn đề như: Dorothy Ko với Cinderella’s sister : A revisionist history of footbinding ; Every Step and Lotus: Shoes for Bound feet, Lisa See với Snow Flower and the Secret Fan không dừng lại ở đó, số viết đăng tải trang báo trực tuyến nước như: The Atlantic, BBC News, The Guardian,… Nhìn lại lịch sử vấn đề, từ thành công mà tác phẩm đem lại cho Phùng Ký Tài dịch giả Phạm Tú Châu, phân tích đầy giá trị học giả, viết người nước, người viết mong mỏi tìm tòi rõ ràng và cụ thể vấn đề sở kế thừa người trước Mục đích phân tích – Khám phá kĩ tục lệ bó chân phụ nữ Trung Quốc thông qua tác phẩm – Đánh giá, nhận xét, mang nhìn khách quan tục lệ – Tìm hay đẹp sáng tác Phùng Ký Tài 4 Cách thức phân tích – Cách thức nghiên cứu – Cách thức thống kê – Cách thức phân tích lịch sử- xã hội Đối tượng phạm vi phân tích Đối tượng phân tích tục lệ bó chân phụ nữ người Trung Hoa, với phạm vi phân tích dựa tác phẩm Gót sen ba tấc Phùng Ký Tài tư liệu có liên quan đến chủ đề Cấu trúc chủ đề Niên luận bao gồm phần: Phần dẫn nhập, phần bài viết, phần tổng kết ebook xem qua Trong phần bài viết phần Phần dẫn nhập: Đề cập đến lí người viết lại chọn chủ đề này, tìm tòi lịch sử phân tích vấn đề Author tác phẩm nước, hạn chế phạm vi phân tích, mẹo phân tích bố cục chủ đề Phần bài viết: gồm bốn chương Chương 1: Phùng Ký Tài Gót sen ba tấc Ở chương người viết tổng quan Author Phùng Ký Tài, đời lẫn nghiệp ông Sau kể đến tác phẩm Gót sen ba tấc bài viết cục diện sáng tác tác phẩm Chương 2: Tục bó chân phụ nữ Trung Quốc Giới thiệu tập tục bó chân người Trung Quốc, nguồn gốc, quy trình bó chân kiểu dáng, kích cỡ đôi bàn chân bó, thông qua tác phẩm Gót sen ba tấc Thấy tài Phùng Ký Tài diễn đạt công thức bó chân học thức “gót sen” Chương 3: Ý kiến chân bó “gót sen” người Trung Quốc Ở chương này, người viết nêu lên ý kiến thẩm mỹ đôi bàn chân bó người Trung Quốc, bao gồm chuẩn mực đẹp cảm xúc tình dục thể qua tác phẩm Gót sen ba tấc Chương 4: Sự chấm hết tục bó chân Chương cho thấy thời đại lụi tàn nhà họ Đồng tác phẩm thời đại lụi tàn tục bó chân Bên cạnh nhắc đến nỗi đớn đau, tác động tiêu cực mà bó chân gây cho phụ nữ Trung Quốc nói chung nhà họ Đồng nói riêng Tổng kết: Kết luận lại vấn đề từ chương đến chương 4, mang nhận định nhận xét khách quan chủ đề Tài liệu xem qua: Trích dẫn ebook tiếng Việt tiếng Anh sử dụng trình phân tích CHƯƠNG 1: PHÙNG KÝ TÀI VÀ GÓT SEN BA TẤC 1.1 Author Phùng Ký Tài 1.1.1 Cuộc sống Phùng Ký Tài nhà văn tiếng Trung Quốc Ông sinh năm 1942 Tp Thiên Tân, nguyên quán Ninh Ba, Chiết Giang, Trung Quốc Năm 1960, sau tốt nghiệp trung học phổ thông, bật với chiều cao mét chín mươi hai, ông đăng kí gia nhập đội bóng chuyền Từ thuở nhỏ, ông yêu thích mỹ thuật, văn học, âm nhạc, Nên sau ông theo đường trở thành cô giáo dạy mĩ thuật, chuyên vẽ theo lối cổ Cũng khoảng thời gian ông gia nhập công tác Hội Phân tích hội họa Truyền thống Trung Quốc thuộc Tp Thiên Tân Phùng Ký Tài dành quan tâm đặc biệt đến văn hóa, phong tục bản địa, mà sáng tác ông đưa đậm dấu ấn văn hóa, sắc dân tộc Năm 1966, Mao Trạch Đông khởi xướng Cách mạng văn hóa Trung Quốc, tạo tác động cực kỳ nghiêm trọng kinh tế, văn hóa, xã hội, Phùng Ký Tài nhân chứng sống song song nhân vật bi kịch kinh khủng Ông phải hứng chịu ràng buộc nặng nề từ cách mạng Cách mạng văn hóa khiến sống ông trở nên vất vả khó nhọc, ông phải chuyển đủ thứ ngành, làm đủ việc từ công nhân, nhân sự bán hàng dạy học, Cũng thời gian này, ông nhiều lần bị tóm gọn bị mang đấu tố Không những thế, khốn khó không khiến ông lùi bước, trái lại, động lực tác động ông không ngừng sáng tác, để nói lên thật, để đòi lại công cho dân chúng “Bao cảm xúc suy nghĩ dồn nén người khiến ông thấy xúc phải viết ông bí mật sáng tác ngày tháng đen tối đó, viết xong phải ống tre giấu kẽ tường, gạch.” [3; Tr.5] Năm 1978, Đại Cách mạng văn hóa chấm dứt, Phùng Ký Tài trở lại Tp, điều hành Phòng sáng tác Phản hồi thuộc Cục Văn hóa Thiên Tân Song song ông chủ biên báo chí Văn học tự đàm báo chí Văn nghệ gia, Phó chủ tịch Trung ương Dân Tiến, Uỷ viên Mặt trận dân tộc toàn quốc, v.v 1.1.2 Sự nghiệp Sau năm 1977, Trung Quốc bước vào “thời kì văn học mới” với hệ nhà văn viết “cái mới”- thật, lên án xấu xa tồn dư Cách mạng văn hóa Phùng Ký Tài nhà văn đầu khuynh hướng ấy, năm tháng hàn, sống hòa nhập với quần chúng làm ra sáng tác ông Nhìn thấy nỗi đau dân chúng điều “chướng tai gai mắt” ông phản ánh lại ngòi bút chua cay Phùng Ký Tài viết văn từ ngày nông thôn gia nhập Cách mạng văn hóa Trong khoảng thời gian sống Thiên Tân đến năm 1982, ông phục vụ cho số hiệp hội như: Hiệp hội Văn học, Liên đoàn văn học văn nghệ Trung Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Nhà văn Thiên Tân Cũng khoảng thời gian (1978 -1983), Cách mạng văn hóa chấm dứt, ông liên tục sáng tác cho đời tác phẩm có giá trị Là nhà hoạt động văn hóa, ông mong muốn bảo tồn cất giữ đẹp, ông viết nhiều văn hóa, phong tục Trung Quốc Phùng Ký Tài với mong mỏi đem văn hóa Trung Quốc xa xưa đến với hệ sau này, nên tác phẩm ông hướng cội nguồn, căn cơ dân tộc Có vẻ mà Phùng Ký Tài nhà văn tiêu biểu cho dòng “văn học tầm căn” “Văn học tầm căn” dòng văn học tìm với cội nguồn, căn cơ dân tộc Đúng ý nghĩa nó, thông qua sáng tác mình, Phùng Ký Tài tìm với văn hóa Trung Quốc mà rõ ràng và cụ thể văn hóa mảnh đất Thiên Tân Ông lấy mảnh đất Thiên Tân làm nguồn mạch xây dựng cảm xúc sáng tác cho Nếu Mạc Ngôn mệnh danh “vị hoàng đế khai phá trời đất làng Đông Bắc Cao Mật”1 Phùng Ký Tài nhà văn với sáng tác đưa đậm “phong vị Thiên Tân” Cũng bao tác gia khác thuộc dòng “văn học tầm căn”, sáng tác, Phùng Ký Tài giữ lại “cái gốc, rễ” văn hóa, song song thể quan điểm trước ngu muội dân tộc Ông dân tộc cần biến đổi, loại bỏ cổ lỗ sĩ để phù phù hợp với biến thiên xã hội Tuy nhiên, sáng tác ông đưa đậm dấu ấn thực Ở ngành nghề ông chọn cho lối viết riêng So với tác phẩm phản ánh thực ông thiên cách viết nghiêm túc, sâu sắc, chân thực, cảm động, để lại ấn tượng khỏe mạnh người đọc Những tác phẩm phản ánh thực liên quan đến Cách mạng văn hóa gây ý giới độc giả, nói tới : A! (1979, đạt giải Truyện vừa ưu tú toàn quốc 1977 – 1980), Chiếc tẩu thuốc khắc hoa (1979, đạt giải Truyện ngắn ưu tú toàn quốc 1978 – 1984), Đoạn đường rẽ trải đầy hoa (1979), Người vợ cao anh chồng lùn (1982), Bái tạ đời (đạt giải Truyện vừa ưu tú báo chí Truyện vừa chọn lựa),… không dừng lại ở đó, ông có số tác phẩm khác truyện vừa Trên ái tình, Dấn mình, Trong mưa gió, Đèn thần,… truyện dài Nghĩa hòa quyền (viết chung với Lý Định Hưng, hoàn tất năm 1977) 1984 Phùng Ký Tài chọn cho hướng khác nghiệp văn học, ông “theo đường phê bình tính xấu dân tộc Lỗ Tấn làm” [3; Tr.6] Đánh dấu bước ngoặc chuyển hóa ông tác phẩm Roi thần (tác phẩm đời đạt giải Truyện vừa ưu tú toàn quốc năm 1984) Kế đến sau Gót sen ba tấc (1986), Âm dương bát quái (1988) Bộ ba tác phẩm coi “quái kì đàm” văn học Trung Quốc không dừng lại ở đó, số tác phẩm khác như: Pháo nổ đôi loạt truyện ngắn Nhân vật phố phường Tuy không đạt giải thưởng lớn sáng tác ông gây ý từ phía độc giới phê bình Phần nhiều tác phẩm Phùng Ký Tài dịch sang nhiều thứ tiếng khác như: Anh, Pháp, Đức, Nhật, Nga Bởi tác phẩm rực rỡ văn phong, cách dẫn truyện nhân vật sáng tác ông vô đặc biệt Ông dành nhiều quan tâm cho vùng đất Thiên Tân, khoảng thời gian ông làm hiệp hội văn học, ông dành nhiều thời gian để bảo tồn di sản văn hóa nơi http://pda.vietbao.vn/Van-hoa/Nha-van-Mac-Ngon-Lang-que-la-bau-vat-cua-toi/40030110/105/ Nhân vật tác phẩm ông đa số người thuộc mảnh đất Thiên Tân Một hành động cho thấy quan tâm đặc biệt ông dành riêng cho vùng đất quê hương năm 2003 ông người đề nghị chương trình bảo tồn di sản văn hóa toàn quốc, song song ông bán tác phẩm văn nghệ để gây quỹ ủng hộ chương trình Thông qua sáng tác ông, người đọc cảm thấy chút dư vị thượng cổ, truyền thống không phần mẻ, tân tiến mà Phùng ký Tài đem lại Đó yếu tố làm ra lạ văn chương ông Năm 1987, ông Trung tâm truyện ký Mĩ trao tặng huân chương Danh nhân giới năm Ông nhân vật nhắc đến Người trí thức tiếng giới Anh Nhân vật kiệt xuất giới Mĩ Hiện tại, ông trở lại sống với nghiệp giảng dạy mĩ thuật Ông coi văn chương ngành tay trái làm đa dạng cho sống Có thể nói Phùng Ký Tài người toàn diện ngành nghề Không nhà văn sâu sắc ông nhà hoạt động xã hội đầy tâm huyết Cõ lẽ mà không riêng người dân Trung Quốc hâm mộ yêu đấng mày râu mà tất yêu mến văn học cảm thấy thán phục người 1.2 Tác phẩm Gót sen ba tấc 1.2.1 Bối cảnh sáng tác Gót sen ba tấc đăng vào năm 1986 báo chí Thu Hoạch Tác phẩm nằm “bộ ba quái kì đàm” bao gồm: Roi thần (1984), Gót sen ba tấc (1986) Âm dương bát quái (1988) Đây tác phẩm thuộc chủ đề phong tục văn hóa, lấy cảm xúc từ vùng đất “ruột thịt” Thiên Tân Tác phẩm phản ánh phong tục “quái gở” bó chân người Trung Quốc Đây tác phẩm nhiều bạn đọc chào đón vô yêu thích Tác phẩm dịch nhiều thứ tiếng giới Nhật, Mỹ, Đức, 1.2.2 Bài viết tác phẩm Gót sen ba tấc lấy cục diện vùng đất Thiên Tân với nhân vật Qua Hương Liên, cô gái nhà nghèo có đôi bàn chân bó xinh tươi Qua đó, cho thấy tập tục kì cục, tàn bạo, dã man người Trung Quốc thời Đừng để lại ấn tượng cho người đọc tên mà bài viết rực rỡ, tranh toàn cảnh xã hội Trung Quốc, qua vài nét bút ông vẽ xã hội cách đầy đủ Đó xã hội với tập tục kì quái, xem bàn chân nhỏ đỉnh cao vẻ đẹp người gái Tác phẩm gồm mười sáu hồi, kể đời nàng Hương Liên từ nhỏ lúc chết Hương Liên mồ côi cha mẹ, từ nhỏ với bà ngoại Bà ngoại Hương Liên với kinh nghiệm với khéo léo biến đôi chân nàng thành “búp sen” nhỏ xinh Qua Hương Liên nhờ có đôi bàn chân gả vào nhà giàu, trở thành dâu trưởng dòng tộc Đồng sang trọng Ngỡ như cô có đời thuận lợi chuyện khởi đầu Cô gái bước vào tranh giành quyền lực Dựa trên đôi bàn chân bó mình, nàng trở thành “báu vật”, mà nàng bị đố kị, ghen ghét, đặc biệt thím Hai Bạch Kim Bảo Hương Liên sinh cô gái nhỏ tên Liên Tâm Liên Tâm đến độ tuổi bó chân tích Hương Liên buồn đau Đồng Nhẫn An mất, Hương Liên trở thành rường cột, tay quán xuyến việc Những năm cuối đời Thanh đầu thời Dân Quốc, người ta khởi đầu mời chào bỏ tục lệ bó chân, khích lệ cởi vải bó để chân tự nhiên Từ đó, tạo dựng hai phái “Triền túc” (chân bó) “Thiên túc” (chân tự nhiên) Dẫn đầu phái “Triền túc” Qua Hương Liên, đi đầu phái “Thiên túc” Ngưu Tuấn Anh Cuộc bàn cãi gay gắt hai phái diễn họ định mở thi chân để phân định thắng thua Cuộc thi chân vừa khởi đầu Hương Liên liền ngất sau chứng kiến gan bàn chân phải Tuấn Anh Không lâu sau bà tử vong Kết truyện cảnh Đào Nhi – người hầu Hương Liên, đến gặp Tuấn Anh nói cho cô biết cô Liên Tâm – gái Bảo Liên nữ sĩ Hương Liên 10 CHƯƠNG : TỤC BÓ CHÂN CỦA PHỤ NỮ TRUNG QUỐC 2.1 Nguồn gốc tục bó chân Kim liên tam thốn mẩu chuyện khô cứng văn hóa Trung Hoa, câu chuyện tình cảm ngào đó, mà mẩu chuyện viết cay đắng, tủi nhục người phụ nữ phong kiến Trung Quốc phải bó chân để làm thú vui cho lũ Đấng mày râu “Gót sen vàng” tên mỹ miều dành riêng cho người phụ nữ có đôi chân bé nhỏ tựa búp sen Ngỡ như tên niềm kiêu hãnh, bên cạnh chứa đựng nỗi đau mà có người phụ nữ bó chân am hiểu Phùng Ký Tài qua tác phẩm Gót sen ba tấc cho ta thấy quan điểm vẻ đẹp chuẩn mực phụ nữ Trung Quốc xưa, từ phản ánh hủ tục đáng không nên tồn Tập tục xuất phát điểm từ ý kiến thẩm mĩ quái đản Vua chúa bạo tàn Đôi bàn chân người phụ nữ trở thành thú vui lũ Đấng mày râu Họ biết chiêm ngưỡng đôi chân mà họ cho cái đẹp ủy mị người phụ nữ chưa lần nghĩ khổ người phụ nữ bị bó chân nhỏ lại ba tấc, nỗi đau đớn khôn tả trí não thân thể buộc phải khiến cho đôi chân biến dạng Kể tới tục lệ này, thực chẳng biết rõ khởi đầu tự tồn Chỉ biết “từ thời Lý Hậu Chủ đến ngài Tuyên Thống trò bó chân đàn bà ngàn năm ” [3, Tr.153] So với xã hội Trung Quốc có nhiều cách lí giải đời tập tục Xuất xứ tục bó chân lưu truyền dân gian qua bao thời đại, lâu dần người ta lấy mẩu chuyện để lí giải cho lý do đời tục lệ Mẩu chuyện dân gian nhắc đến nhiều truyện Trụ Vương nàng Đắc Kỷ Khoảng ba ngàn năm trở trước, truyền thuyết kể Trụ Vương yêu nàng Đắc Kỷ cách mù quáng, không phân biệt đâu người, đâu yêu Đắc Kỷ với vẻ đẹp “nghiêng nước nghiêng thành” tuyệt sắc giai nhân, tiếc thay nàng hồ ly tinh với chất gian ác, ma mãnh Đắc Kỷ với thân hình đẹp cách hoàn mỹ có đôi chân chân cáo Để bưng bít đôi bàn chân hồ ly mình, nàng Đắc Kỷ phải dùng dải lụa dài để bó chúng lại Từ mà tục bó chân tạo dựng Một truyền thuyết khác lưu truyền dân gian truyện nàng Phi Yến với Hán Thành Đế Triệu Phi Yến người đẹp tiếng lịch sử Trung Quốc với dung mạo xinh tuyệt đẹp Phi Yến với thân hình uyển chuyển chim yến làm Hán Thành Đế say mê, ngày đêm sủng hạnh Để tăng thêm sức quyến rũ, nàng dải lụa quanh bàn chân cho gọn lại để nhảy múa Hán Thành Đế bị hút nhan sắc nàng với đôi chân nhỏ, nên gọi “kim liên tam thốn” (gót sen ba tấc) Cũng từ lệnh cho phi tần khác phải bó chân Triệu Phi Yến Đây xem mẩu chuyện nhiều người biết tới chấp thuận cho lý do tạo dựng nên tục bó chân Những mẩu chuyện nguồn gốc tục bó chân dân gian lưu truyền qua bao hệ Nhân vật đa số người đẹp Một mẩu chuyện tương đương Triệu Phi Yến, nàng mỹ nữ nhắc đến nàng Giáng 29 Trong con tim người Đấng mày râu hình bóng người phụ nữ mà có đôi chân nhỏ cô ta tồn Thảo nào Đồng Nhẫn An chứng kiến đôi chân Hương Liên lại nhớ đến người vợ cố Đôi chân với “phép bó mười bảy chữ, chữ đến nơi đến chốn” Hương Liên làm ông mê mẩn Đồng Nhẫn An mang đôi giày vợ cho Hương Liên, dạy cô “tuyệt chiêu” gót sen Từng ấy đủ để thấy ông mê say đôi chân : “Người ấn bên tay ngón vào hai ngón chân cô, hai ngón tay khác vòng sau gót, ngón tay lại khẽ xoa lòng bàn chân cô không thấy buồn, ngược lại thấy khoan khoái khôn tả Sau người đổi cách: ngón tay đặt mu bàn chân, ngón vòng xuống ép chặt lấy bốn ngón chân bị bẻ quặp vào lòng bàn chân, thả ra, thả ép chặt, thế, dường có cách thức hẳn hoi.” [3; Tr.195] Không riêng Đồng Nhẫn An hay Thiệu Vinh tất Đấng mày râu Trung Quốc xưa mê “gót sen” cách kì quái Trong dân gian Trung Quốc ca dao ái tình, tình dục hát “điệp khúc” trường tồn chân bó “Người đẹp buồng gót sen bó Mừng rỡ anh chàng liền đến ngó: “Nương tử ơi, chân mà nhỏ! Tựa búp măng trời đông ló, Như bánh gói ngày đoan ngọ, Vừa ngào lại vừa thơm tho, Hương phật thủ tháng Sáu đem so, Đã xinh xinh lại nho nhỏ!” Mỹ nhân nghe xong mặt bừng đỏ: “Tham sắc mê hoa chàng phải gió! Đêm chàng thiếp lộn đầu ngủ, Gót sen để bên mũi Hỏi chàng thơm chừng đó, Muốn nếm, xin mời, măng nhú!” [3; Tr 217] Đôi chân nhỏ “măng nhú” đầy khêu gợi hòa quyện vẻ đẹp bên mùi “hương” kì quái Nam nhân yêu chân bó có vẻ “thơm tho” mà họ cảm giác qua tâm hồn Để khơi gợi tò mò nơi phái mạnh, “chăn gối”, người phụ nữ cố ý giấu đôi chân Điều làm chuyên sâu tính thần bí đôi chân nhỏ, kích thích hưng phấn người Đấng mày râu “gặp gỡ tình dục” Nhưng ông chồng thường thích chiêm ngưỡng đôi chân trần việc phải nhìn chúng qua lớp vải bó loằng ngoằng Người Đấng mày râu chiều chuộng, vuốt ve, ngửi đôi chân chí ngậm chúng miệng Một cảm xúc tình dục mẻ, đôi chân xem “trò chơi” tình dục cho nam nhân & từ đó, họ có công thức tình dục kì quái, bệnh hoạn đôi chân, ví dụ uống nước người phụ nữ rửa chân hay đặt hạt đậu nhỏ vào khe ngón chân sau ăn chúng Tất cả chúng ta cảm 30 thấy kinh tởm với người Đấng mày râu Trung Quốc lúc giờ, làm họ cảm thấy hứng khởi ân vợ chồng Sự tiếp xúc quan sinh dục nam với bàn chân nhỏ tạo khoái cảm thoải mái Những người phụ nữ có kinh nghiệm ái tình, họ biết để kích thích hưng phấn người nam, liều thuốc tốt đôi bàn chân họ Việc đặt dương vật hai bàn chân tăng khả gợi dục, khiến người Đấng mày râu say mê cô gái Nhiều người Đấng mày râu đầu thú nhận họ có ý nghĩ khiêu dâm vào đôi bàn chân nhỏ cô gái Tuy nhiên, người ta thường nói hình ảnh “sen vàng” thường tượng trưng cho người nữ hình ảnh cá tượng trưng cho người nam Vậy nên tranh vẽ cảnh cá vàng với hoa sen vui đùa với tức ám cảnh nam nữ giao hoan Khi gọi bàn chân bó “sen vàng” nghĩa bàn chân phận sinh dục nữ chúng có mối quan hệ chặt chẽ với Đôi bàn chân nhỏ nhắn xinh xinh với đôi giày bé nhỏ điệu đà trở thực tâm điểm người phụ nữ, họ trở nên gợi cảm quyến rũ Khi bó chân, đôi chân nhỏ nhắn không đủ khỏe để nâng đỡ thể Vì thế, việc lại với họ khốn khó cần phải có trợ giúp, chí không phải bế lên cô “tiểu thư bế” tác phẩm Dáng người phụ nữ bó chân thường lắc lư, ngả nghiêng, “cành liễu rũ trước gió” Tuy nhiên, người Trung Quốc xưa lại cho lại nét quyến rũ họ Trong thơ Tiêu Trọng Khanh thê- Đệ Nhị đoạn có câu: “Tiêm tiêm tác tế Tinh diệu vô song” Nghĩa là: “Uyển chuyển bước Tinh tế khó bằng” Chứng tỏ dáng rón rén, nhẹ nhõm người phụ nữ xưa yêu thích ưa thích Song song, người ta quan điểm với điệu lả lướt tìm cách giữ thăng để không ngã, vùng bắp đùi xương chậu phụ nữ trở nên chắn cách dị thường Khi bàn chân bị bó chặt, chỗ kín hoạt động cách khỏe mạnh ân Người ta cho người phụ nữ có đôi bàn chân nhỏ nếp gấp âm thần kỳ diệu Những người kỹ nữ thường lấy đôi chân bó để quyến rũ lôi kéo nam nhân Đôi bàn chân nhỏ xem “đặc trưng tình dục thứ hai nhân tạo”, chiếm địa điểm trọng yếu chuyện tình dục giũa nam nữ Vì mà phụ nữ Trung Quốc chấp thuận đem đớn đau để đổi lấy đẹp lòng phái mạnh Bên cạnh việc bó chân nhỏ lại khiến người xưa tin người lũ bà với đôi bàn chân bé tí hon rời khỏi nhà đơn giản Họ chịu kiểm tra từ người chồng mình, người phụ nữ có hội quan hệ tình dục với người khác chồng mình.“Ngốc ngốc! Con gái bó chân cốt để không chạy được.” [3; Tr.172] Người phụ nữ làm công việc nặng cần đến chồng mình, điều tạo quyền uy cho 31 người phái mạnh, chứng tỏ sức mạnh khả tài giỏi họ, chở che bảo vệ cho người phụ nữ Không viết tính dục cách thô tục, lời văn, câu thơ nhẹ nhõm Phùng Ký Tài khiến người đọc cảm giác trọng yếu đôi chân ái tình, tình dục Qua cách ông diễn đạt Đồng Nhẫn An chiều chuộng đôi chân cô dâu vợ cho thấy “khao khát” Đồng Nhẫn An với đôi chân nhỏ Văn hóa người Trung Quốc coi trọng việc đụng chạm thể: “nam nữ thụ thụ bất thân”, mà hình ảnh người cha chồng lại sờ nắn đôi chân dâu thế, điều chứng tỏ sức hút “búp sen” khiến Đồng Nhẫn An mê muội mà quên nguyên tắc, đạo lí Chỉ câu văn ngắn ngủi diễn đạt hành động Đồng Nhẫn An, Phùng Ký Tài phần tỏ rõ ý kiến, thái độ việc bó chân Tuy nhiên, cụ thể Thiệu Vinh đòi xem chân Hương Liên, lúc đầu cô không chấp thuận đánh trả, sau cô “bỗng nghĩ thuộc người ta đôi chân nhỏ người ta, nhà chủ dù ngu ngốc nhà chủ.” [3; Tr.194] Cụ thể thể yếu đuối, chấp thuận thua thiệt người phụ nữ xã hội nam quyền Dù không mong muốn kháng cự mà phải chấp thuận để chiều lòng người Đấng mày râu Quan niệm tình dục cách lệch lạc tác động đến ý kiến thẩm mỹ ái tình Người Trung Quốc coi trọng đôi bàn chân nhỏ chuyện tình dục khiến người phụ nữ mải mê, mù quáng đuổi theo họ, để phải đớn đau, tủi nhục Ý kiến trinh tiết lầm lạc, tạo biến dạng tâm lí tình dục, thần bí đôi bàn chân, từ gây tác động nghiệm trọng, người phụ nữ phải chịu ảnh hưởng phi lí Đó truyền thống truyền từ mẹ sang con, đôi bàn chân bó gọn lại qua đôi giày nhỏ cách mà họ cố chịu đựng đớn đau để lôi kéo Đấng mày râu Văn hóa tình dục kì quái mới mẻ từ đôi bàn chân người Trung Quốc mở giới với điều kì bí chất chứa đầy đớn đau 32 CHƯƠNG : SỰ CHẤM DỨT CỦA TỤC BÓ CHÂN 4.1 Nỗi đau phụ nữ Trung Quốc Tục ngữ Trung Quốc có câu: “Chân nhỏ đôi, nước mắt chum” Người gái phải nhiều nước mắt chí máu để có đôi chân nhỏ So với cô gái, ngày bó chân ngày cô nhớ ám ảnh suốt đời Những đau kéo dài mãi, “mê cung” không lối thoát, người gái chấp thuận bước vào không thoát Sau nay, dù có phấn đấu cởi vải bó, đôi chân họ trở bình bình trước Mới bốn tuổi mà cô gái nhỏ phải chịu “cực hình” chân bó, nỗi đau sớm để khởi đầu Tiến trình bó chân đớn đau, việc ngón chân bị gãy, việc lại cô gái khủng khiếp, ban ngày người nhà đỡ cho lại, khiến cho máu lưu thông, ban tối dùng dây thít chặt lớp vải quấn vào chân, việc lại dựa trên đầu ngón chân Phùng Ký Tài nhà văn dám nói lên thật, tác phẩm ông cáo giác dã man, tàn nhẫn tập tục Đôi chân người phụ nữ biến dạng tiêu chí vẻ đẹp kì quái Phùng Ký Tài người Đấng mày râu ông lại am hiểu nỗi đau mà người phụ nữ phải gánh chịu Mỗi lần đọc tác phẩm, lại thấy chua xót, cảm nhận đôi bàn chân bị bó nhỏ lại “Gót sen vàng” biến đổi đời, tiêu chí cho người Đấng mày râu chọn vợ Chân to, người phụ nữ chẳng hạnh phúc Trái lại bị chê cười, phải phấn đấu giấu đi, để xấu xí không lộ Cái tiêu chí nặng nề người ta phải bó chân cho dù phải chịu bao đớn đau, bong da, thối thịt Xây dựng hình ảnh cô gái Qua Hương Liên, Author lấy làm điển hình cho nhười phụ nữ xưa Bó chân điều mà người gái phải làm Mẹ bó chân cho con, đôi chân nhỏ, hạnh phúc sau lớn Những nỗi đau thân thể đó, đôi bàn chân dù có tháo vải bó trở chu toàn cũ Bó chân đâu đơn giản, trình nỗi đau mà am hiểu “Gãy đốt chân thành nửa, rụng xương ngón chân hoàn thành’’, “đầu bốn ngón nhỏ mà không đứt không hình thành’’, “bàn chân nát bó kín vải vỡ mủ Mỗi lần thay vải bó, bà phải lôi tuột máu mủ với thịt thối’’ “Thịt có rữa, xương có gãy thay hình, đổi dạng ý muốn’’ Những câu văn thế, phần cho ta thấy đau đớn mà người phụ nữ bó chân phải chịu Ngay từ nhỏ phải bó chân, để đôi bàn chân kì lạ theo người phụ nữ suốt đời “Vết thương” lành, vết “sẹo” trọn đời không đi, tục lệ bị hủy bỏ, biến chứng chúng đó, người phụ nữ không cởi chân bó Những lời tâm từ người phụ nữ bị bó chân trích từ “Khi cô gái Trung Quốc, câu chuyện thu thập Joseph Rupp” ghi lại sau: “Đối với tôi, trải nghiệm vô xấu hổ Tôi cảm thấy không vui bắ buộc phải cởi đôi bàn chân bó Tôi vũ công biết bộ, chưa kể đến việc khiêu vũ, cởi bó chân Sau gỡ bỏ mảnh vải bó chân chân trở nên 33 đau đớn – điều thật khủng khiếp! Tôi có thời gian khó khăn để Tôi phải bò tay đầu gối, làm công việc ngày Sau hai năm bắt đầu bó chân lại, mặc kệ tất diễn xã hội Bởi điều thực đau đớn” ( Li Xiu- Ying) “Khi bắt đầu bó chân thực đau đớn đau khiến ngủ vào ban đêm Mặc dù, Nhiều cô gái phải chịu đựng Khi chịu đựng nỗi đau nữa, nới lỏng vải bó; Khi mẹ phát bà không tức giận hay la mắng Bà bó chân bà hiêu đau đến mức nào”(Su Lian-Qi) “Tôi sống sống hạnh phúc Tôi tự hào thuộc phần truyền thống Nhưng không muốn cháu gái phải nếm qua trải qua” Bó chân khó, cởi chân bó khó hơn, đôi chân “không duỗi thẳng được, oặt ẹo sưng sưng vịt bỏ nước lã mà luộc Đầu ngón chân cong quặp vào, nắn không ra, dưới, bên phải bên trái bị cọ sát phồng rộp lên, mu bàn chân sưng tấy, trông thật đáng thương” [3; Tr.369] Vào ngày mà tục lệ chấm hết, nhà họ Đồng có người khởi đầu cởi chân bó vào ban tối mẹ Đổng Thu Dung, Nguyệt Lan, Nguyệt Quế Nhưng đôi chân cởi khủng khiếp bó nhiều, nên Nguyệt Quế liền lên: “Con hận đôi chân lắm” Quả không sai người ta bảo rằng: “việc bó chân khó vượt ải Quỷ Môn”, nhắc đến hoang mang và sợ hãi, ám ảnh Cuộc sống Hương Liên đôi chân mà biến đổi, đôi chân mà thống khổ Để gái cô đưa “một đôi chân trời sinh hoi”, Hương Liên liền giật cô sợ mình, Hương Liên thứ hai phải chịu nhục nhã “Vì đôi chân mà đời mẹ tan nát, mẹ không muốn tan nát mẹ Cũng mẹ nên bắt mà mẹ đưa chân con, với con.” [3; Tr.233] Quang vinh hay nhục nhã, Hương Liên trải qua đủ đến lượt Liên Tâm nên dừng lại Ngày bó chân, Liên Tâm liền tích, tất xếp Hương Liên Với sống mình, Hương Liên “nghĩ có ngày nhờ đôi chân nhỏ có không hai thiên hạ, cô giẫm nhà họ Đồng xuống chân, số cô có cho cô trả mối hận hay không mà thôi.” [3; Tr.242] Cuộc đời với toan tính hận thù đôi chân nhỏ ba tấc Từng ấy sóng gió, người phụ nữ mong manh phải gồng gánh chịu hà cớ cô phải gieo rắc thống khổ vào lần Hương Liên nhận thấy, ý thức thân phận mà cứu thoát đứa gái cô trước vòng vây “chuẩn mực” khắc nghiệt Những luật lệ hoang đường đặt buộc phụ nữ phải bó chân kia: “Điều một, phụ nữ để chân tự nhiên phối bắt vào đồn Điều hai, đồn đặt phòng bó chân, sẵn có dụng cụ gọt chân tây vải bó 34 chân, tự nguyện bó chân sử dụng vải bó không tiền, ngoan cố không chịu bó, dùng dụng cụ gọt chân tây xén ngón chân Điều thứ ba, phàm vừa kêu khóc, vùa làm ồn, dây dưa kiếm chuyện không chịu bó, việc cưỡng chế bó chân ra, gái, đến ba năm không lấy chồng; đàn bà, từ hai đến năm năm không chung chăn gối với chồng, trái lệnh bị bắt giam vào nhà lao, theo kì hạn xử phạt mà cắt cử người chuyên canh gác.” [3; Tr.348] Nhưng điều đặt thật hiểm độc, nên Hương Liên tạo cảnh gái bị tích, để khỏi bị bó chân Hương Liên phụ nữ bị lệ thuộc, chí cô lại người cuối cố bảo quản tập tục ấy, việc đẩy Liên Tâm xa cho thấy tranh chấp lớn Cô mong muốn trì tục bó chân lại không mong muốn gái bó chân, điều chứng tỏ tâm hồn cô lặng thầm phản đối phủ nhận tập tục đó, sức mạnh truyền thống lớn buộc cô phải tiếp tục Suy cho cùng, Hương Liên dấu chấm dứt cho hủ tục kéo dài hàng trăm năm Bên cạnh đớn đau người phụ nữ phải gánh chịu chân bó khiến sống họ trở nên vô khốn khó Họ gặp bất tiện lao động, tụ họp, điều khiến cho họ ngày lệ thuộc vào phái mạnh Những người bó chân xa mà quanh quẩn nhà, khoảng cách xa mà họ từ ba đến năm dặm Bởi thế, giới họ ngày thu hẹp, họ trở nên sống khép hoang mang và sợ hãi với nhữn điều bên Họ học thức, sống trở nên u tối khiến họ trở nên bảo thủ, cần chăm chút chở che Chính bất tiện tạo lối mới mẻ thiết kế người Trung Quốc, nhà nhỏ thường xây dựng có tầng lầu đôi bàn chân nhỏ yếu khiến cho họ leo lên cầu thang Mọi thứ xoay quang trở nên nhỏ nhắn, làng mạc nhỏ, ngõ hẹp người phụ nữ cần có chỗ vịn hay phụ trợ Thử nghĩ xem đôi chân 20cm người bình bình, bó nhỏ lại cho “chỉ rộng lát dưa, nhọn góc bánh nếp ăn ngày tết mùng năm” [3; Tr.155] khủng khiếp cỡ Đã có nhiều người phụ nữ phải chầu trời quãng đường “làm đẹp” đầy khó khăn Một điều mà người phụ nữ gặp phải bó chân nhiễm trùng Bởi cách làm thô sơ mà man rợ, đôi bàn chân không chăm chút kĩ, bết thương mà nhiễm trùng chí gây hoại tử bàn chân Trước bó chân người ta cẩn trọng cắt ngắn móng chân, nhiên sau môt thời gian, phần móng mọc dài đâm vào thịt, làm rửa thịt chí làm rụng ngón chân Cô gái bị tật nguyền suốt đời trình bó chân xảy vấn đề chết điều tránh khỏi Những đứa trẻ với sức đề kháng yếu bó chân sớm thường chết yểu không chịu hành hạ đau nhức Theo nhà phân tích Đàm Đại Chính thời đại “số phụ nữ bị hy sinh nhiều vô kể, nhiều so với thời trước” nạn bó chân “gót sen” Khi trưởng thành đau tiếp tục dai dẳng, vào mùa lạnh đôi bàn chân thường ê ẩm tê dại Khi vấp ngã, người phụ nữ đứng dậy trọng tải dồn vào đôi chân đôi chân 35 lại yếu để nâng đỡ họ Còn nếu như không cẩn trọng vấp ngã họ gặp nguy gãy xương chậu cao đối với người bình bình Khi bó chân để bàn chân dễ bó xiết chặt người ta rạch vết cắt sâu lòng bàn chân gây đớn đau Xương bàn chân bị bẻ gãy bó lớp vải đẫm máu, mủ dầy mùi hôi thối nỗi ám ảnh cụ Yan Guiru Cụ Yan Guiru ( 95 tuổi) nhân chứng cuối còn lại tục lệ kể lại điều khủng khiếp mà cụ phải tải qua từ cụ bốn tuổi Người lũ bà nói nỗi đau mà chịu đựng chín mươi năm qua: “Tôi chí không dám đắp chăn lên đôi bàn chân mình, đau đớn bị đặt cục than nóng lên chân.” Là người may mắn sống sót qua tập tục có vẻ người phụ nữ không mong muốn cháu phải trải qua điều ghê gớm Các học giả ngày nhận định rằng: “Phụ nữ bó chân chứa máu nước mắt phụ nữ Trung Quốc cổ đại, biểu thị cho người thấy hèn kém, địa vị phục tùng, áp bức, giam cầm, coi thường phụ nữ Trung Quốc cổ đại, thể phu quyền nghiêm trọng tượng bất bình đẳng nam nữ Trung Quốc cổ đại” [2; Tr.778] Tục lệ bó chân để lại nỗi đau khủng khiếp cho người phụ nữ, sinh mệnh đánh đổi đôi bàn chân nhỏ ba tấc Điều không đáng chút mà quãng thời gian tồn lại lâu Dorothy Ko – giáo sư lịch sử Barnard College New York, Author Cinderella’s Sisters: A Revisionist history of Footbinding viết rằng: “Thật khó để thi vị hóa tục lệ mừng biến Nhưng điều đáng tiếc nằm chỗ người ta truyền thống tương đương với tục bó chân, với khả gây đau đớn hơn, song kết nối hệ mạnh mẽ vậy.” 4.2 Cuộc cách mạng “giải thoát” phụ nữ Khoảng thời gian tục lệ hiện ra, thịnh hành thực chấm hết phải ngàn năm Có vẻ, khoảng thời gian dài cho tục lệ đầy đớn đau man rợ Các hệ phụ nữ Trung Quốc phải chịu nhiều bất công, xấu số Sự chấm hết “gót sen” tín hiệu đáng mừng, khép lại cánh cửa u tối, ngu dốt bảo thủ, “mở đường” cho việc đòi lại đồng đẳng giới, đồng đẳng giai cấp xã hội Trung Quốc xưa Ý kiến thẩm mỹ đồng loạt quy chuẩn đạo đức xã hội “gốc rễ già cỗi” ăn sâu vào tâm trí dân chúng Thật khó có để “diệt” rễ ấy, tách bó chúng khỏi sống họ Không những thế, đến lúc tàn độc nên dừng lại Nhận thức tác động cực kỳ nghiêm trọng biến chứng để lại cho sức khỏe người phụ nữ, lệnh cấm 36 chân khởi đầu xuất Những diễn thuyết việc cởi bó chân nhiều người hưởng ứng, đồng loạt tờ “yết thị” lan truyền cách chóng mặt dân chúng: “Một tờ Bài ca khuyên cởi chân, tờ thứ hai Bài ca cởi chân, Nghiêm Tu biên soạn cho trường nữ thục gia đình từ năm trước, phố lớn có nhiều người biết hát Một tờ Lời dụ việc khuyên ngăn bó chân Tổng đốc Tứ Xuyên phát cho dân từ năm Quang Tự thứ hai mươi bảy triều Thanh, thấy từ lâu Còn sách nhỏ thứ mẻ, thiết thực lợi hại chết người, tên gọi Tranh khuyên cởi chân Tờ có có tranh, “Nguồn gốc tục bó chân”, “Kiểu chân nước”, “Nỗi khổ bó chân”, “Cái hại bó chân”, “Nghiệp chướng bó chân”, “Nguyên nên cởi chân”, “Cái lợi cởi chân”, “Các cách cởi chân”, “Niềm vui cởi chân”, v.v… có đến chục trang.” [3; Tr.344] Tất điều gây “chấn động” lớn cho Thiên Tân, người thi cởi chân bó Họ dần nhận văn minh điều phi lí mà thân họ hay người phụ nữ thuộc hệ trước phải chịu đựng Nhà họ Đồng xôn xao nhốn nháo hết lên, nhà có truyền thống chân nhỏ “tai ương” ùa đến vậy, không lo, không nghĩ Nhưng sức mạnh “văn minh” khiến người phụ nữ dần biến đổi nghĩ suy Mẹ Đổng Thu Dung, Nguyệt Lan, Nguyệt Quế lút cởi chân bó vào ban tối Rồi có “thuế bó chân”, “người chân ba tấc ngày phải nộp ba mươi tiền, dài thêm tấc giảm mười tiền, dài sáu tấc miễn nộp” [3; Tr.347] khiến cho có chân bó núp nhà hoang mang và sợ hãi Những diễn thuyết Sở phân tích phong tục mực phủ nhận tất chân bó Họ nói : “Mọi vật đời có thiên tính, sinh trưởng tự nhiên Nếu lớn nhiên không lớn nữa, lấy làm tiếc Nếu có kẻ lấy thừng thít chặt lại không cho lớn, tất mắng chửi người Thế mà chân bó lại, không cho lớn, cho chuyện bình thường? Cha mẹ mà chẳng thương yêu gái? Con gái ốm, đau, bố mẹ hoảng lên, bó chặt chân lại ngoại lệ? Phải nói bó chân khổ đau ốm nhiều Các bà, thím, mợ, cô chẳng nếm qua? Tôi không cần hình dung, không nỡ hình dung cảnh khổ Chẳng trách người nước bảo bậc làm cha làm mẹ người Trung Quốc có trái tim gấu, tim hổ, tim beo, tim sắt! Có người bảo chân to không dễ kiếm chồng, bó chân cốt làm thỏa mãn ý thích ông Đàn ông người, đàn bà người Vì chiều ý thích rỡn chơi đàn ông, chị em từ lúc bốn, năm tuổi sáng bó chân, tối bó chân, ngày bó, lúc chết phải bó Bó nên chạy không nổi, không nhanh, chim vịt đuổi không kịp Mùa hè hấp thối inh, mùa đông lạnh đến phát cước! Rồi gọt chai chân, khêu chai nhọn, khổ đến cực rồi! Từ ngày hôm nay, người chân nhỏ lấy làm vợ người suốt đời phòng không, tuyệt tự !” [3; Tr 348] 37 Bài diễn thuyết ông giám đốc họ Lục nghe thấy hay, thấy thấm thía Bó chân trái với tự nhiên nghịch lại tự nhiên gây hậu khó lường Chỉ “thú vui” lũ Đấng mày râu mà người phụ nữ phải gồng chịu khổ thật không đáng chút Cha mẹ thương trăm vạn lần, mà phải chấp thuận nhìn đớn đau chí chào đón chết tay, khác thủ giết chết Người lành lặn khỏe mạnh lại khiến cho què quặt, tật nguyền chẳng khác nghịch lại ý trời mà đày đọa thân vào khổ ải “Thân thể da tóc nhận từ cha mẹ, chẳng dám làm tổn thương” mà đôi chân lại đem bó, lời Phùng Ký Tài nói tác phẩm “phản lại tổ tông” Bó chân với cởi chân hai phe đối lập nhau, hội “Thiên Túc” Ngưu Tuấn Anh đi đầu hội “Triền túc” Hương Liên đi đầu, bàn cãi gay gắt hai phe diễn Chân bé chê chân to, chân to chửi chân nhỏ “góc bánh thiu”, “móng giò thối”, “chó chê tiền” Cuộc thi chân diễn để cam đoan vẻ đẹp giữ bó chân chân không bó Để trì truyền thống gia đình Hương Liên thi chân để thể vẻ đẹp đôi chân bó Nhưng đôi chân kì dị đẹp đôi chân trần “da láng lụa, ngón chân đầu chim sẻ, vừa bóng, vừa láng, vừa nõn nà, vừa sống động, từ mu bàn chân đến gan bàn chân mềm mại cong cong, tất tự nhiên hoa lá, cá chim, muốn dáng có dáng đó, hình vốn để nguyên thế, muốn để trần trần, thích xem cho xem.” [3;Tr.392] Còn đôi chân nhỏ Hương Liên trái lại, đau dám đem khoe kiểu dáng biến dạng kì quặc, đáng sợ “chả khác củ khoai môn nướng?” Với đôi bàn chân nhỏ bất cập mà đem lại Hương Liên phải người nắm vững nhất, để làm tròn trách nhiệm người con, người đi đầu hội “Triền Túc” gười có đôi bàn chân bó đẹp Thiên Tân cô phải làm phương pháp để níu giữ truyền thống Theo tiến sĩ Ko, doctor giải phẫu 46 tuổi người Hàn Quốc với niềm thích thú bàn chân nhỏ, tìm tòi mang tổng kết với khoảng ngàn năm tồn có khoảng tỷ phụ nữ bó chân Đây số thật khủng khiếp, tương tự với khoảng nửa dân số giới Tục lệ bó chân xuất “món ăn” trí não, sau trở thành “mốt” , điều tồi tệ thay phải biến lại lan rộng lớn mạnh nét văn hóa đẹp thời gian dài Đã có nhiều lần, tục lệ bị cấm phải đến năm 1950 thực chấm hết Một trình dài đầy khốn khó người ta cố chống lại truyền thống, hủy bỏ cổ lỗ sĩ khai sáng văn minh • Vào năm 1664, hoàng thượng Khang Hy thuộc triều nhà Thanh (1644-1911) công bố lệnh cấm bó chân Không những thế, lệnh cấm không ủng hộ gặp nhiều phản đối gay gắt, rõ ràng và cụ thể bốn năm sau lệnh cấm rút lại • Đến năm 1874, ủy ban thành lập Thượng Hải chỉ huy linh mục người Anh Đây ủy ban lập nhằm chống lại tập tục Cùng năm đó, người phụ nữ thuộc Cơ Đốc giáo tuổi 60 vận động, mời chào người phản đối chấm hết tập tục ác độc 38 Những campaign ủng hộ niềm nở Lương Khải Siêu Khang Hữu Vi • Hiệp hội Giới trẻ Cơ Đốc (YWCA), thành lập vào cuối kỷ XIX, với mục tiêu ban đầu ngăn chặn tiếp tục việc bó chân • Năm 1902 Triều đình nhà Thanh tiếp tục tiến hành công bố sắc lệnh cấm phụ nữ Trung Quốc bó chân, nhiên điều không nhân dân hưởng ứng • Năm 1912, triều đình nhà Thanh sụp đổ, chấm hết 2000 năm phong kiến quốc gia Trung Quốc Nhà nước cộng hòa tiếp tục công bố lệnh cấm bó chân • Năm 1915, phủ Trung Quốc công bố lệnh cấm bó chân với việc mang lệnh phạt tiền cho người bó chân Nhưng số nơi mặc kệ pháp luật, việc mời chào bảo quản truyền thống tiếp tục thực hiện, bó chân diễn nhiều nơi • Năm 1950, tập tục thực chấm hết, hệ không thực bó chân, nhờ vào hoàng loạt “chiến dịch” chống chân bó phủ Như thời đại u tối, kinh hồn ám ảnh, “mùa xuân” tâm hồn người Trung Quốc hoàn toàn bị phá vỡ tục lệ xuất Để đến “cơn bão” chấm hết, tàn dư đó, người bó chân cởi, hệ trước chịu bao mát Đó vết nhơ mà người ta hoàn toàn không mong muốn nói lại, tất người biết tồn tục bó chân, họ cố giấu thời đại dài người Trung Quốc chìm mê muội 39 KẾT LUẬN Phùng Ký Tài nhà văn dũng cảm, người ta viết phong tục Trung Quốc nhiều lại toàn kể đến hay đẹp, tự truyền tụng dân tộc Còn ông, ông sẵn sàng sai, dốt dân Trung Quốc Gót sen ba tấc tác phẩm viết tục lệ bó chân, viết định mệnh người phụ nữ xã hội phong kiến xưa với đôi bàn chân nhỏ ba tấc Tác phẩm giúp người đọc thấu hiểu quốc gia Trung Quốc ngỡ như sang trọng thật chất bên mục nát suốt thiên niên kỉ dài đằng đẵng Người ta không rõ nguồn gốc “gót sen”, mẩu chuyện truyền thuyết dân gian truyền miệng Người ta đoán có từ đời Đường thịnh hành vào thời đại nhà Minh Mặc dầu, tục lệ khong có nguồn gốc cụ thể nhiều người hưởng ứng khiến thịnh hành thời gian dài Một ngàn năm người phụ nữ phải chết sống lại với Người ta bày vẽ đủ kiểu, đủ cách chân bó Công thức bó chân đớn đau, bất trắc, lần bó lần đương đầu với tử thần Suốt đời người ta sống đôi chân, bó xong phải chăm chút, chăm sóc cho li tí Như chân đẹp, gọn Không thế, phải khiến cho chân có kiểu dáng, có cao cấp Kiểu dáng chân bó nhiều không kẻ xiết, : gót sen củ ấu, gót sen cánh thoa, gót sen tinh đế, gót sen chụm đầu,… đồng loạt “chữ” diễn đạt chân bó: ba chữ, sáu chữ, mười hai hay ba sáu chữ đủ Rồi dáng đôi giày nhỏ phụ nữ người ta quý giá Chân bó “công trình” công phu tạo thành quan niệm thẩm mỹ quái đản Người ta chia “địa vị” cho đôi bàn chân: hạ đẳng, trung đẳng thượng đẳng Một xã hội, đặt đôi chân người phụ nữ lên toàn bộ, cô tiểu thư sung túc không cô gái nghèo có đôi chân nhỏ Trật tự xã hội bị xáo trộn, giàu nghèo, sang hèn định “ba tấc sen vàng” “Người ta bảo đôi chân bó nhỏ xíu ẩn giấu lịch sử Trung Quốc, câu thật sâu sắc! Bàn chân nhỏ dài chừng ba tấc, dài điếu thuốc tẹo, mà quanh năm, suốt đời vải bó kín mít, mùi bốc lên, nữa?” Đôi bàn chân nhỏ che giấu văn hóa dân tộc Đó truyền thống truyền qua hệ phụ nữ nhà từ bà sang mẹ, từ mẹ sang gái, mà tiếp diễn truyền thống Đôi “gót sen” tượng trưng cho vẻ đẹp tiết hạnh, ngoan hiền chí cho trinh tiết người phụ nữ Người ta truyền tụng đẹp đôi bàn chân lên khuôn mặt, dáng vóc hay kiến thức Vậy nên phụ nữ chẳng cần phải làm việc chăm sóc cho đôi chân Ý kiến đẹp lệch lạc sai trái xã hội đẩy người phụ nữ xuống “đáy vực” Trong ái tình lẫn tình dục, đôi bàn chân xem “ông tơ, bà nguyệt” dẫn người ta đến với Nhờ có chân bó mà thành vợ thành chồng, chân to đâu thèm ngó, chân bó có kẻ yêu Đôi bàn chân “chiêu thức” để lôi kéo nam nhân, có ý ghĩa lớn đời sống văn hóa tính dục người Trung Quốc Khi ân ái, đôi bàn chân giữ địa điểm chủ chốt hết đối với phận khác thể người nữ Ý kiến người Trung Quốc đôi chân bó có phần lập dị kì quái, nhờ quan điểm mà tục lệ 40 lớn mạnh lập tức tầng lớp xã hội Những “vết thương” mà bó chân để lại có vẻ không lành Bó chân gây bao hiểm họa, nhiễm trùng, hoại tử chí chết Người phụ gặp nhiều bất lợi sống ính hoạt mỗi ngày phải nương tựa vào người chồng Thời đại “hoàng kim” chân bó đến lúc phải chấm hết Trong suốt ngàn năm nhiều chiếu lện đươc công bố buộc phải cởi chân bó, nhiên tất nhận “làn sóng” phản ứng dội Mãi đến năm 1911, phủ Trung Quốc thức phát ngôn xóa bỏ tục lệ bó chân năm 1950 hoàn toàn chấm hết Qua tác phẩm Gót sen ba tấc Author cho người đọc mở rộng tầm mắt biết thêm văn hóa Trung Hoa Những học thức chân bó Author thuật lại cách tỉ mỉ Làm để bó chân để có đôi chân đẹp Author thuật lại So với người dân Trung Hoa bó chân “gót sen” văn nghệ mới mẻ với nhiều kiểu chân, kèm với kiểu giày đặc sắc Bên cạnh hiểu thương tổn, mát mà cô gái Trung Quốc phải nhận Phùng Ký Tài mượn hình ảnh Hương Liên để nói lên nghĩ suy chân bó Không lần ta gặp tác phẩm tiếng nói phản ánh gay gắt củ ông bó chân: “đàn bà bó chân đồ chơi”, “đánh vẻ tự nhiên, thiết tha giả tạo”, “chân bó hôi thối”, “đàn bà bó chân yếu đuối”… Qua thấy cách nhìn nhận văn hóa ông, minh bạc xấu tốt, hay dở Loại bỏ cổ lỗ sĩ để quốc gia văn minh Nhân vật Hương Liên tác phẩm cô gái khỏe mạnh sắt đá, dù “nạn nhân” văn hóa, cô cố giữ lại truyền thống Người Tây vào Thiên Tân, khích lệ ép buộc cởi chân bó Nhưng Hương Liên lại cố níu giữ truyền thống gia đình, kẻ ăn, người không nghe người ta quảng bá mà dao động Hương Liên người đại diện cho truyền thống phải chấp thuận thực tiễn lịch sử bó chân đến ngày bại vong Hương Liên dấu gạch nối hai niên đại, bên xưa cũ bên mẻ Cô “vệt sáng” cuối văn hóa dân tộc ngày đầy biến động Qua Hương Liên Ngưu Tuấn Anh không người hai hệ mà người hai niên đại Sự thất bại Hương Liên thi chân, chứng tỏ điều văn hóa dân tộc cổ hủ phải cúi trước văn minh niên đại Tất Phùng Ký Tài khắc họa cách khéo léo qua nhân vật Hương Liên Tác phẩm Gót sen ba tấc ba “Quái kì đàm” để lại dấu ấn lòng bạn đọc nét văn hóa rực rỡ mảnh đất Thiên Tân Bằng tài năng, ái tình nước, Phùng Ký Tài làm tròn nhiệm vụ nhà văn thuộc dòng “văn học tầm căn” Cội nguồn dân tộc tục lệ truyền thống lưu truyền đến hệ sau Đó thành công lớn ông sáng tác tác phẩm Hủ tục bó chân bị nhiều người phản đối song người Trung Quốc nét văn hóa đẹp Tục bó tồn ngàn năm Gót sen ba tấc tồn vĩnh giá trị nhân văn mà đem lại 41 TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt Đường Đắc Dương chủ biên (2003), Cội nguồn văn hóa Trung Hoa, Nxb Hội Nhà Văn, Hà Nội Đinh Thị Nhung (2012), Dấu hiệu văn học tầm qua sáng tác Phùng Ký Tài ( Roi thần – Gót sen ba tấc – Âm dương bát quái), Luận văn thạc sĩ văn học Đại học sư phạm TPHCM Phùng Ký Tài (2006), Roi thần – Gót sen ba tấc – Âm dương bát quái, Phạm Tú Châu dịch giới thiệu, Nxb Phụ nữ, Hà Nội Trang web Tiếng Việt Bình Minh, “Những phụ nữ bó chân cuối Trung Quốc” 18/3/2015 (15/2/2017), http://vnexpress.net/photo/cuoc-song-do-day/nhung-phu-nu-bochan-cuoi-cung-o-trung-quoc-3159075.html? commentid=15055303vàamp;focus=reply Bảo Yến, “Vén bí ẩn tục bó chân phụ nữ Trung Quốc xưa?” 3/8/2016.(15/2/2017).http://www.phapluatplus.vn/ven-man-bi-an-tuc-bochan-o-phu-nu-trung-quoc-xua-d20273.html Hồng Đậu, “Chuyện chưa biết tục bó chân Trung Quốc” 29/1/2013 (15/2/2017),http://www.vtc.vn/chuyen-chua-biet-ve-tuc-bo-chan-o-trungquoc-d105337.html Hà Triệu, “Kinh hãi tục “bó chân gót sen” qua lời kể cụ bà 95 tuổi Trung Quốc’’, 12/12/2015.(15/2/2017), http://anninhthudo.vn/the-gioi/kinhhai-tuc-bo-chan-got-sen-qua-loi-ke-cua-cu-ba-95-tuoi-trungquoc/650047.antd Hoa Trần, “Rợn người với hình ảnh tục bó chân phụ nữ Trung Quốc”, 09/06/2014, (15/2/2017), http://soha.vn/the-gioi-do-day/ron-nguoi-voi-hinhanh-tuc-bo-chan-phu-nu-tai-trung-quoc-20140609134254264.htm Kiều Thoa, “Lý giải gây nhiều tranh cãi đằng sau tục lệ bó chân Trung Quốc xưa” 14/9/2015 (15/2/2017), http://kenh14.vn/kham-pha/lygiai-moi-gay-nhieu-tranh-cai-dang-sau-tuc-le-bo-chan-o-trung-quoc-xua20150913090339996.chn 10 Nam Phong, “Tục bó chân Trung Quốc cổ xưa: khuôn mẫu sai lệch hệ lụy xã hội” 9/1/2016 (15/2/2017), 42 http://khaiphong.net/showthread.php?5833-T%26%237909%3Bc-b%F3-ch %E2n-%26phần trăm237903phần trăm3B-Trung-Quphần trăm26phần trăm237889phần trăm3Bc-c %26phần trăm237893phần trăm3B-xphần trăm26phần trăm23432phần trăm3Ba-mphần trăm26phần trăm237897phần trăm3Bt-khuphần trămF4n-m %26phần trăm237851phần trăm3Bu-chuphần trăm26phần trăm237849phần trăm3Bn-mphần trăm26phần trăm237921phần trăm3Bc-sai-l %26phần trăm237879phần trăm3Bch-vphần trămE0-nhphần trăm26phần trăm237919phần trăm3Bng-hphần trăm26phần trăm237879phần trăm3B-l %26phần trăm237909phần trăm3By-xphần trămE3-hphần trăm26phần trăm237897phần trăm3Bivàamp;p=23365 11 Nguyễn Duy Chính, “Ba tấc sen vàng”, (11/2/2017), http://lmvn.com/truyen/index.php? func=viewpostvàamp;id=NpzYa0RsUsHD05JC83Vd0DbGbrK7ROVf 12 Quốc Trung, “Tập “đập nát xương chân” bó thành “gót sen” thời xưa” , 8/2/2012 (15/2/2017) http://anninhthudo.vn/the-gioi/kinh-hai-tuc-bo-changot-sen-qua-loi-ke-cua-cu-ba-95-tuoi-trung-quoc/650047.antd 13 Skye, “”Bó chân gót sen”: Khi giá sắc đẹp đôi chân rỉ máu biến dạng đời” 12/3/2017 (17/3/2017), http://kenh14.vn/bochan-got-sen-khi-cai-gia-cua-sac-dep-la-nhung-doi-chan-ri-mau-va-biendang-ca-doi-20170310163245531.chn 14 San San, “Những đôi chân bó gót sen kỳ lạ Trung Quốc” 08/07/2015 (15/2/2017),http://www.daikynguyenvn.com/doi-song/nhung-doi-chan-bogot-sen-ky-la-o-trung-quoc.html 15 Trần Trâm,“Sự thật khủng khiếp sau tục bó chân phụ nữ Trung Quốc” 23/10/2015.(13/2/2017)http://nld.com.vn/suc-khoe/su-that-khung-khiep-sautuc-bo-chan-cua-phu-nu-trung-quoc-2015102315013434.htm 16 Trần Hoàng Thiên Kim “Dịch giả Phạm Tú Châu vang bóng thời Gót sen ba tấc” 4/10/2012 (11/12/2016), http://giaitri.vnexpress.net/tintuc/sach/lang-van/dich-gia-pham-tu-chau-vang-bong-mot-thoi-got-sen-batac-2187371.html Trang web tiếng Anh 17 Ancient Standard “A Look at the History of Foot Binding.” 22/12/2012 (15/2/2017), http://ancientstandard.com/2010/12/22/a-look-at-the-history-offoot-binding 18 “Broken soles: 10 centuries of foot-binding” 27/11/2013 (15/2/2017), http://www.globaltimes.cn/content/828149.shtml 43 19 Gillet, Kit “In China, foot binding slowly slips into history.” Los Angeles Times 16/4/2012 (15/2/2017), http://articles.latimes.com/2012/apr/16/world/la-fg-china-bound-feet20120416 20 “In Your Shoes” (15/2/2017), http://www.mylearning.org/in-your-shoes/p4014/ 21 Jason Wordie, “All about sex: Real reason why Chinese women bound their feet and it wasn’t for their pleasure”,4/12/2015, (15/2/2017), http://www.scmp.com/magazines/post-magazine/article/1854927/allabout-sex-real-reason-why-chinese-women-bound-their-feet 22 LOUISA LIM, “Painful Memories for China’s Footbinding Survivor” (15/2/2017),http://www.npr.org/templates/story/story.php? storyId=8966942 23 Minnesota-China Connection “Chinese Footbinding: Broken Lotus.” (15/2/2017), http://www.minnesotachina.com/Education/emCulture/emtFootbinding.h tm 24 “How Foot Binding Worked”(15/2/2017), http://people.howstuffworks.com/culture-traditions/cultural-traditions/footbinding.html 25 Ross, John “The Shoe Man.” From “Formosan Odyssey: Taiwan Past and Present” (14/2/2017) http://www.romanization.com/books/formosan_odyssey/footbinding.htm l 26 “The Chinese trandition of footbinding”, (15/2/2017), https://www.mtholyoke.edu/courses/rschwart/hatlas/mhc_widerworld/chi na/foot_binding.html 27 “The Lotus Shoe.” (15/2/2017), http://www.footwearhistory.com/lotus.shtml 28 Tiffany Marie Smith, “Footbinding”, 1/8/2014 (15/2/2017), https://www.britannica.com/science/footbinding … phục người 1 .2 Tác phẩm Gót sen ba tấc 1 .2. 1 Bối cảnh sáng tác Gót sen ba tấc đăng vào năm 1986 báo chí Thu Hoạch Tác phẩm nằm “bộ ba quái kì đàm” bao gồm: Roi thần (1984), Gót sen ba tấc (1986)… Phùng Ký Tài Gót sen ba tấc Ở chương người viết tổng quan Author Phùng Ký Tài, đời lẫn nghiệp ông Sau kể đến tác phẩm Gót sen ba tấc bài viết cục diện sáng tác tác phẩm Chương 2: Tục bó chân… xinh” “kim liên tam quý”, ba chữ nhân vật Ngưu Phượng Chương tác phẩm Gót sen ba tấc nói lại Lạp Ông Lý Ngư Nói dáng vẻ chân bó ba chữ có vẻ chưa đủ để diễn đạt Kiểu gót sen “đẹp nhất” gồm bảy chữ:

Xem Thêm  [Chuẩn] Top 10 điện thoại đắt nhất thế giới - Taman.edu.vn | điện thoại đắt nhất thế giới - Xác minh

– Tham khảo thêm –

Tham khảo thêm: Tục bó chân của người Trung Quốc trong Gót sen ba tấc Phùng Ký Tài, Tục bó chân của người Trung Quốc trong Gót sen ba tấc Phùng Ký Tài, Tục bó chân của người Trung Quốc trong Gót sen ba tấc Phùng Ký Tài

By ads_law

Trả lời