Bạn đang xem: tiếng cười rùng rợn

Sự khôi hài là tài sản lớn nhất của Švejk nhưng cũng là vũ khí lớn nhất chống lại sự diễn giải về anh. Vì anh quá khôi hài, nên anh chỉ có thể khôi hài. Cơn cười quặn thắt mà Jaroslav Hasek cù lét vào người đọc khiến ta quên mất thật ra mình đang cười vì cái gì.

Nhà văn Séc Jaroslav Hašek. Nguồn: muzskavec.cz

Trong vở hài kịch “Ếch” của Aristophanes ra đời khoảng năm 405 TCN, thần Dionysus vì lo ngại cho tình trạng thiếu thốn những nhà bi kịch tài danh ở Athens, đã quyết định xuống cõi âm phủ Hades những mong giải cứu Euripides mang về trần gian. Sau một vài nhầm lẫn rối như canh hẹ, Dionysus được mời làm giám khảo một trận đấu tài giữa Euripides và Aeschylus để xem ai mới được ngồi ở vị trí nhà bi kịch vĩ đại nhất trên bàn tiệc của thần cai trị địa ngục Pluto. Cuộc thi tài ai ngờ đâu lại hóa thành cuộc chế nhạo bỉ bôi lẫn nhau giữa hai nhà bi kịch lớn của thời Hy Lạp thượng cổ. Và cuộc “võ mồm” ấy hẳn là một trong những thời khắc trước nhất trong văn chương khi tính nghiêm túc bị hạ bệ (lại còn tự hạ bệ chính nó!).

Vậy là, ngay từ buổi ban sơ, tính khôi hài đã không biết sợ ai. Cái gì tưởng càng nghiêm túc càng dễ bị hạ bệ hơn. Còn gì nghiêm túc hơn các vị thần? Nhưng trong “Ếch”, khi Dionysus giả trang thành Hercules, ngài ca cẩm rằng việc cứ mỗi lần nghe mấy chuyện cười của Phrynichus là ngài già đi một tuổi. Nếu thần thánh là đỉnh cao thì hài kịch còn đang cao hơn thần, không ai thoát được nanh vuốt của nó. Vậy thì không có gì kỳ lạ khi chiến tranh – một đề tài cực kỳ nghiêm túc – luôn là đề tài vô tận của tiếng cười. Nói như Novalis thì “sau khi thất trận trong một cuộc chiến tranh thì người ta chỉ nên viết hài kịch thôi”.

***

Trên đây là phần mở màn rất nổi tiếng của cuốn tiểu thuyết của nhà văn Séc Jaroslav Hašek. Với những người không ngu độn thì Ferdinand chính là vị thái tử của Đế quốc Áo – Hung, nhưng vì Švejk là người ngu độn nên anh ta liền hỏi bà giúp việc của mình rằng cái ông Ferdinand ấy có phải là thằng hầu của ông bán hàng vệ sinh từng uống nhầm lọ dầu gội đầu hay cái thằng Ferdinand chuyên đi hốt phân chó. Một sự kiện sẽ thổi phồng thành Chiến tranh toàn cầu Thứ nhất, cực kỳ hệ trọng và khẩn thiết thế, nhưng mới đầu trong mắt Švejk lại bị bẹp rúm lại thành một vụ thương tâm tầm phào ở khu phố nhà mình, và ngay cả khi đã được giải thích hai năm rõ mười đây là ngài Đại công tước thì Švejk vẫn ối á và luyên thuyên tán gẫu về nó như đám thứ dân vẫn thường xôm tụ thảo luận rôm rả những xì-căng-đan chính trị cùng chuyện nhân tình thế thái.

Michael Palin, cựu thành viên của Monty Python, gánh hài vẫn được xem là The Beatles trong hài kịch Anh, sau khoảng thời gian nghỉ hưu từng làm chuyến du lãm toàn cầu và khi được hỏi những người nào là người hóm nhất toàn cầu, ông đáp: “Ngài Dalai Lama hết sức vui tính. Ồ, vâng. Ngài ấy chẳng bao giờ ngưng cười được. Nhưng, trên tư cách một quốc gia thì tôi nghĩ dân Séc rất là hóm đấy”.

Dân Séc hóm thật, các nhà văn của họ có thể rất khác nhau nhưng tựu trung đều ít nhiều vui tính. Jan Neruda khôi hài một cách vô thưởng vô phạt và dân dã học vụ. Karel Čapek châm biếm sự suy đồi của xã hội người một cách đầy quái quỷ và giàu trí tưởng tượng. Milan Kundera thì khỏi cần dông dài, không ai tâm huyết với tiếng cười như Kundera, nâng nó lên thành một thứ lý thuyết và là cốt lõi của văn nghệ tiểu thuyết. Và đừng nói Franz Kafka không khôi hài, dù là ai khi đọc đến đoạn chàng trai đạc điền ₭. trong nằm ngủ ở quán trọ Bên Cầu và cứ một lúc những người giúp việc lại vào lôi đống đồ đạc mà ₭. nằm đè lên cứ như thể anh ta cũng chả hơn gì cái ga trải giường (mà có thể là thế lắm chứ)hẳn cũng cười rúc rích. Nhưng nói về tiếng cười đặc trưng cho người Séc, chắc khó ai qua được Jaroslav Hašek và anh lính Švejk của ông. Cái sự hài của anh lính Svejk không hề ý nhị tí nào mà nó khiến người ta cười thành tiếng, ôm bụng cười, bò lăn ra mà cười.

Xem Thêm  [Bỏng mắt] 6 loại Lan hồ điệp rừng đẹp HIẾM hoi mê hoặc - hồ điệp rừng

Cuộc phiêu lưu của Švejk từ trong đồn công an đến nhà thương điên, từ bệnh xá đến trên đường, từ lúc đi bán chó cho đến khi làm người hầu của tuyên úy rồi bị sang nhượng cho trung úy Lukáš, đi đến đâu thì tính nực cười cũng diễn ra một cách đồng đẳng với nơi trước đó. Đồn công an cũng là sân khấu hài kịch hệt như nhà thương điên cho Švejk “diễn trò”.

Ở đây, Jaroslav Hašek đã xây dựng được một thứ có thể gọi là “lịch sử của tiểu thuyết” (một cụm từ lấy của Kundera) – một cú trả treo, một cú phản pháo so với lịch sử chính thống. Trong phiên bản lịch sử bợm nghịch và bát nháo này, Švejk trở thành một nhà tiên tri về chiến tranh nhờ mấy suy luận nhăng cuội của mình và biến phiên bản lịch sử chính thống của những đầu não chính trị chẳng qua chỉ là một trò chơi ngờ nghệch mà ngay một thằng đần cũng có thể bắt bài; quân đội kỷ cương thì trở thành một cái ổ ai cũng tránh như tránh tà, còn những kẻ không tránh nó thì đều hủ lậu và bị sự ngu dốt của Švejk “dắt mũi”. Nói cách khác, lịch sử của Švejk phủ định hoàn toàn tính nghiêm túc, cứng đơ, đã đắp thành khuôn của chính sử. Tính bông lơn này chỉ có thể tìm thấy ở những người thiểu số, thiểu số ở đây không phải số ít, mà là phòng ban nhân loại không được cán cân quyền lực nghiêng về, những người mà việc truyền bá mẩu truyện lịch sử chính thống không nâng đỡ gì cho cuộc sống của họ.


Hình minh họa Švejk của họa sĩ, nhà văn Séc Josef Lada. Nguồn: prague-stay.com. 

Phân đoạn Švejk phải bộ hành tới mặt trận Budějovice nhưng thay vì đi thẳng một mạch thì lại đi ngược một vòng vì đằng nào mọi đoạn đường đều dẫn tới Budějovice, sự chùng chình thong dong một cách rất hồn nhiên của anh (mà hoàn toàn không phải vì lười biếng hay trốn tránh, anh ta vẫn một mực mình phải đến được Budějovice) làm cho trận chiến tranh mất đi sức nặng. Tính nghiêm túc của chiến tranh bị loại bỏ hoàn toàn ở thời điểm đó, không phải vì nó vô nghĩa hay không thiết yếu phải xảy ra, mà vì nó là một trạng thái kiểu gì cũng xảy ra nên muộn chút cũng không hề gì.

***

Sự khôi hài là tài sản lớn nhất của Švejk nhưng cũng là vũ khí lớn nhất chống lại sự diễn giải về anh. Vì anh quá khôi hài, nên anh chỉ có thể khôi hài. Cơn cười quặn thắt mà Jaroslav Hašek cù lét vào người đọc khiến ta quên mất thật ra mình đang cười vì cái gì. Có một mẩu chuyện tếu về người Séc thế này: Vì sao người Séc cười ba lần sau khoảng thời gian nghe một mẩu truyện tếu? Trả lời: Vì họ cười một lần lúc nghe truyện, một lần lúc nghe giải thích, và một lần lúc họ hiểu ra.

Vậy có khi nào cơn cười khùng khục trong lần đọc trước nhất chỉ là khúc dạo đầu, và vẫn còn những siêu tiếng cười nằm bên dưới đó?

Giờ thì tất cả chúng ta phải thừa nhận rằng, Švejk luôn thoát hết kiếp nạn này tới kiếp nạn khác không phải nhờ trí khôn dân gian của anh ta, mà nhờ sự ngu độn. Nhưng chính điều đó khiến ta tự hỏi, vậy thì anh ta có ngu độn thật hay không? Khi bị tóm gọn làm tù binh, người hạ sĩ trông coi Švejk bảo anh có thể phóng uế ra ngoài cửa sổ, nhưng Švejk bảo theo quy định thì tù nhân không được tới gần cửa sổ, rồi nhắc thêm rằng so với tù binh thì cái gì cũng phải mang đến tận nơi vì tù binh thì đâu được tự lo mọi chuyện! Švejk xáo trộn bản chất của toàn bộ mọi việc bằng cách tin tưởng sâu sắc vào bản chất đó, anh ta đi vào sơ hở của những khái niệm và luật lệ, và như một con chuột lách vào những khe hẹp để gặm mòn cả cái toàn cầu này. Anh ta không vượt ra khỏi quy chuẩn tí nào, anh ta chỉ làm đúng y như vậy, như khi trung úy Lukáš giao cho Švejk việc phục dịch mọi nguyện vọng của cô tình nhân, và cô ta dụ Švejk lên giường với mình, Švejk liền tuân theo rồi tự hào giải trình rằng anh đã phục vụ cô ta hết sức chu đáo! Sự tuân thủ nghiêm ngặt của Švejk với những “đạo lý” mà không vặn vẹo gì làm cho toàn cầu quanh anh ta lộ ra sự lố bịch kỳ lạ, vâng, không phải Švejk lố bịch mà là toàn cầu lố bịch.

Không phải chiến tranh, không phải những vị thần, không phải chết chóc, không phải tai họa là những thứ rùng rợn nhất. Chính tiếng cười sau rốt mới là điều rùng rợn hơn hết.

Có một sự đối lập rõ ràng giữa Švejk và Josef ₭. của Franz Kafka, dù họ cùng rơi vào một mê cung của hệ thống quyền lực lắt léo và không thể nào hiểu được. Trong lúc Josef ₭. một mực chống trả (hay theo lời của nhà tiểu sử Frederick Karl thì Kafkaesque là khi bạn bước vào một toàn cầu siêu thực mà mọi thứ trong tầm kiểm tra của các bạn, mọi plan của các bạn, toàn thể cách mà bạn thiết lập lối hành xử của mình, đều khởi đầu tan rã. Điều bạn làm là vật lộn với nó bằng mọi dụng cụ của mình, bằng mọi thứ bạn có. Nhưng hẳn nhiên bạn không có thời cơ nào trước nó.) Toàn cầu Švejkism trái lại hoàn toàn. Švejk không thèm chống trả hay vượt thoát làm gì, anh thích ứng một cách hoàn hảo với hoàn cảnh dù trái khoáy đến đâu, và rõ ràng là nhờ đó anh đã vượt qua toàn bộ mọi  bài thử thách một cách trót lọt. Sự phản tư của Josef ₭. khiến anh thất bại, trong lúc Švejk “vô tri” thì khá thành công.

Xem Thêm  Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Hoa Dơn, ky thuat trong va cham soc cay hoa don - hoa dơn

Khi bị hỏi “Anh có phải người ngu độn không?”, Švejk đáp dõng dạc là có.  Sự biết chắc mình ngu cho phép anh ta nhiều lần trở thành “bình vôi” vô hại. Thú vị ở chỗ người đọc không ai có cảm tưởng Švejk là nạn nhân của cha tuyên úy suy đồi, của cơ chế chính trị suy vong, của quân đội suy kiệt, anh ta bị trói buộc nhưng anh ta lại có vẻ tự do tung tẩy và vô chính phủ hơn dù là ai, anh ta không cần sự đoái thương, xót xa, căm thù thay cho mình, anh ta đã hứng thú thế cơ mà. Ai đó có thể trở thành một nạn nhân khi anh ta tươi tỉnh đón nhận những thứ như vậy không? Anh ta là tù nhân hay không phải tù nhân – nếu là tù nhân, vì sao anh ta luôn biết cách len lách qua những “chấn song” để làm người khác tức phát điên, nếu không là tù nhân, vì sao anh ta lại phải răm rắp theo sự sắp xếp của người khác? Švejk cheo leo giữa ngu ngốc và khôn lanh, giữa điên rồ và minh mẫn, giữa tự do và giam giữ, giữa phản nghịch và trung thành, giữa vô hại và nguy hiểm.

Ta luôn có cảm tưởng toàn cầu của Josef ₭. rất ngột ngạt và không lối ra, nhưng toàn cầu của Švejk cũng rất hắc ám và rùng rợn. Josef ₭. “chỉ”  bị một cái án treo lơ lửng trên đầu, nhưng Švejk còn bị mang đến bệnh xá để chịu tra tấn bằng cách rửa ruột, thụt xà phòng, bọc trong ga giường thấm nước, và trong toàn cầu của Švejk có cả kẻ sẵn sàng cắn đứt tay mình để mà khỏi đi tranh đấu. Nhưng ta vẫn cười vì điều đó trước khi hiểu ra điều đó. Đến khi hiểu ra rồi, ta sẽ cười vì ta đã cười.  Khiếu “hài đen” tương tự cũng có thể tìm thấy trong bộ phim (một trong những tác phẩm vĩ đại của điện ảnh Séc) của đạo diễn Miloš Forman, kể về một vũ hội mở ra với mục đích tặng cho ông thủ trưởng của cục phòng cháy chữa cháy một món quà trước khi ông từ giã cõi đời, nhưng cuối cùng thì vũ hội gián đoạn vì có một vụ hỏa hoạn xảy ra. Mẩu chuyện mới đầu khiến ta phì cười nhưng càng về sau càng khiến ta thấy nhức nhối vì mình lại cười ở những phân cảnh ấy.

Không phải chiến tranh, không phải những vị thần, không phải chết chóc, không phải tai họa là những thứ rùng rợn nhất. Chính tiếng cười sau rốt mới là điều rùng rợn hơn hết.


Một phiên bản tiếng Séc và tiếng Việt Vận mệnh người lính tốt Švejk trong đại chiến toàn cầu. nguồn: muzskavec.cz và netaBoook.

Xem Thêm  Guardian Trần Đại Nghĩa - guardian trần đại nghĩa

Một số học giả nuối tiếc vì Švejk chưa khi nào trở thành một đề tài được diễn giải kỹ lưỡng như Josef ₭. Nhưng có thật thiết yếu không? Một khi quyển sách này biến thành một bản mật ngữ của triết học hiện sinh hay triết học phi lý hay giải cấu trúc hay bất kể thuyết lí nào, e rằng người ta sẽ quên mất phải cười vì nó. Nhìn Josef ₭. mà xem, Kafka có thể đã cười ngã ngửa đoạn anh ta bị tóm gọn mà chả biết mình mắc tội gì, nhưng ngày nay còn bao nhiêu người cười vì cụ thể ấy? Họ đều nghĩ này là một bi kịch kinh hoàng. Và, theo cái cách Kundera từng nói sẽ rất đáng thương nếu có ngày Panurge không còn khiến người ta cười nữa, sẽ rất đáng thương nếu có ngày Švejk khiến ta thôi không cười nữa.  Hãy để Švejk là một anh ngốc mua vui như anh ta vẫn là, rồi một lúc nào đó trong đời, ta sẽ nhận thấy mình cũng từng “mắc lỡm” như trung úy Lukáš.

***

Hai mươi năm sau khoảng thời gian tập trước nhất của Šra đời, nhà soạn kịch Bertolt Brecht đã tạo thành một vở kịch phái sinh, ẩy Švejk  vào cục diện Chiến tranh toàn cầu Thứ hai, và ở màn khép lại, một cuộc gặp mặt lịch sử diễn ra giữa anh lính ngu si Švejk  và trùm phát xít Adolf Hitler lúc này đã hoàn toàn thất trận. Hitler không thể đi đâu nữa, bốn phương tám hướng nếu không bị Hồng quân vây hãm thì cũng toàn xác chết người. Hitler chỉ đứng đó, đương đầu với Švejk, người lúc này hát lên một câu rằng anh ta không biết nên bắn chết Hitler hay nên bĩnh vào đầu Quốc trưởng. Có vẻ Adolf Hitler cuối cùng đã gặp được đối thủ xứng tầm của mình. Nói cho cùng tiếng cười là thứ rùng rợn hơn tất thảy.

———-

1 Toàn bộ các trích dẫn trong tiểu thuyết đều theo bản dịch của dịch giả Bình Slavická, do NXB Phụ Nữ Việt Nam ấn hành.

tác giả


Xem thêm những thông tin liên quan đến đề tài tiếng cười rùng rợn

Tiếng cười kinh di nhất thế giới_ai xem cùng khiếp sợ

  • Tác giả: Sean song97
  • Ngày đăng: 2019-11-06
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 3846 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tk chennel

#1 Giọng cười Rùng rợn Đáng sợ, hiệu ứng tiếng động giọng cười rùng rợn đáng sợ, tiếng cười rùng rợn

  • Tác giả: vzone.vn
  • Nhận xét: 4 ⭐ ( 4159 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Giọng cười Rùng rợn Đáng sợ, hiệu ứng tiếng động giọng cười rùng rợn đáng sợ, tiếng cười rùng rợn #sounds of life Đây là hiệu ứng tiếng động tiếng cười rùng rợn

Nhạc chuông Tiếng Ma Kêu Rùng Rợn

  • Tác giả: tainhacchuong.biz
  • Nhận xét: 3 ⭐ ( 4160 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tải Nhạc chuông Tiếng Ma Kêu Rùng Rợn miễn phí cho smartphone, Tiếng Ma Kêu Rùng Rợn nhac chuong mp3 chất lượng đảm bảo nhất

Giọng cười Rùng rợn Đáng sợ mp3

  • Tác giả: tiengdong.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 2347 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Download giọng cười rùng rợn, đáng sợ mp3 chất lượng đảm bảo, tải file tiếng cười rùng rợn, ám ảnh, kinh dị, ma ám, tải miễn phí tiếng cười vang vọng trong không gian…

Hiệu ứng Tiếng động MP3 Tải xuống Miễn phí – Pikbest

  • Tác giả: vn.pikbest.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 5374 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Bạn đang tìm kiếm mẫu tiếng động Tiếng Cười? Pikbest đã tìm thấy 4444 hiệu ứng tiếng động chứng khoán miễn phí tuyệt vời Tiếng Cười. Thêm bản quyền Tiếng Cười mẫu miễn phí Tải xuống miễn phí cho mục đích thương mại,vui lòng truy cập PIKBEST.COM

Nhạc chuông Kinh Di Rùng Rợn nhất

  • Tác giả: yeualo.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 9531 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tải nhạc chuông kinh di rùng rợn nhất mp3 về smartphone Android, Samsung, Oppo, Xiaomi MI, iPhone… Download nhạc chuông tiếng ma cười kinh di rùng rợn nhất cực độc miễn phí cho smartphone…

Tiếng ma cười rùng rợn sởn tóc gáy (Nhạc Chuông)

  • Tác giả: tainhacchuonghot.com
  • Nhận xét: 5 ⭐ ( 2836 lượt nhận xét )
  • Khớp với kết quả tìm kiếm: Tải nhạc chuông Tiếng ma cười rùng rợn sởn tóc gáy MP3 miễn phí, bản nhạc chuông Hay Mp3 chất lượng đảm bảo. Download Tiếng ma cười rùng rợn sởn tóc gáy về smartphone, PC nhanh nhất.

Xem thêm các nội dung khác thuộc thể loại: Khám Phá Khoa Học

By ads_law